پنجشنبه 27 مهر 1396 - 8:55
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

نيما نوربخش

 

معضلي به نام اعتياد

 

نگاهي به گروه فيلمسازي «به خاطر پونه»(هاتف عليمرداني)

 

 هاتف عليمرداني(کارگردان به خاطر پونه) متولد سال 1355 در تهران است. وي داراي مدرك كارشناسي نقاشي است. او فعاليت سينمايي خود را در مقام كارگردان از سال 1388 با فيلم راز دشت تاران آغاز كرد.

هاتف عليمرداني در مورد اينکه ‌چه شد پس از فعاليت در زمينه سينماي کودک به سينماي اجتماعي روي آورده، مي گويد: «فيلم به خاطر پونه يکي ديگر از تجربه‌هاي من در سينما بود از طرفي به سينماي کودک هنوز هم علاقه‌مندم، متأسفانه بايد بگويم ما چيزي به نام سينماي کودک نداريم اگر هم داشته باشيم فيلم‌ها 50 سال عقب‌تر از کودکان ما هستند.

 من سعي کردم فيلم راز دشت تاران را با رويکرد ديجيتالي به گونه اي علم محور بسازم سعي شد از تکنيک cgi و علم روز دنيا در اين فيلم استفاده شود شايد به ندرت ديده باشيد که کسي آن هم در بخش خصوصي دو فيلم پشت سر هم براي سينماي کودک ساخته باشد اين نوع سينما نحيف است و احتياج شديدي به کمک‌هاي دولت دارد.

متأسفانه سالي يک بار جشنواره‌اي به نام سينماي کودک برگزار مي‌شود، تبليغات و پروپاگاندا صورت مي گيرد و البته فرداي جشنواره هم فراموش مي‌شود! اين موارد باعث شد که از  حمايت لازم برخوردار  نشديم بلکه دلزده شديم و نهايتا  با خستگي و دلزدگي پيش آمده از سينماي کودک بيرون آمدم.»

عليمرداني درمورد شيوه روايي فيلم به خاطر پونه مي گويد: «ما براي اينکه به يک جهان بيني دقيق‌تر برسيم، بايد دوربين مان را باز تر مي کرديم. يکي از فيلمسازهايي که من هميشه از او وامدار بوده ام، الخاندروگونزالس ايناريتو بوده است که هميشه از برش هاي زماني استفاده هاي خوبي مي کرد که کمک مي کرد به حجم دادن به فيلم و روايت آن را در ژانر تعليقي ملموس تر مي کرد.

ما يک پازل را کنار هم چيديم. فيلم را حتي به نسخه خطي هم رسانده بوديم و حتي آقاي اديب پرور، تدوينگر، ايده هايي داد که بر فلاش بک هايي مبتني بود و... اما دست آخر اين شيوه انتخاب شد. گاهي برخي دوستان از اين برش هاي زماني استفاده هاي غلط مي کنند. به گونه اي که مخاطب گيج مي شود. وقتي تو نتواني گره را به درستي باز کني، بيننده زده مي شود. در فيلم به سرعت به گيج شدن مخاطب پاسخ داده مي شود و اجازه نمي دهيم اين تعليق آسيب زا بشود.

اگر در فيلم همه چيز مثل زندگي مجيد به هم ريخته است، اين به هم ريختگي هم تعريف خاص خودش را دارد و اصلا بيننده به گونه اي با فيلم شريک مي شود که خودش بتواند قطعات پازل را پيدا کند. ما با مجيد خيلي از اتفاقات را کشف مي کنيم و گاهي خيلي از اتفاقات ديگر را از دست مي دهيم براي اينکه بايد همقدم با مجيد همه چيز را دنبال کنيم. او اول شخص اين قصه است که به هم ريختگي ماجراهايش در جهت چيده شدن پازل است.»

عليمرداني درباره همکاري با هانيه توسلي و فرهاد اصلاني مي گويد: «من بازي فرهاد اصلاني را در فيلم «خرس» خيلي دوست داشتم. بازي او در فيلم فرح‌بخش هم يكي از بهترين كارهايش بود، اما اتفاقي شد كه هانيه توسلي و فرهاد اصلاني باز هم كنار هم قرار بگيرند. هر كسي نمي‌توانست مجيد قصه ما باشد و من مي‌دانستم اصلاني به خوبي از پس اين كار بر مي‌آيد. كار به جايي رسيده بود كه من مي‌گفتم اگر بازيگر اين نقش پيدا نشود، من قيد ساختن‌اش را مي‌زنم.

نبايد فراموش کنيم بازي فرهاد اصلاني در نقش مجيد دراين فيلم فوق‌العاده است. اوايل فکر مي‌کردم شايد چون اين فيلم خودم است و نسبت به آن تعصب خاصي دارم چنين حرفي مي‌زنم. اما گذاشتم زمان بگذرد و باز هم حالا که فيلم را مي‌بينم مصمم‌تر مي‌گويم بازيگري نديده‌ام که اين‌قدر با نقشي که بازي مي کند يکي باشد .

هانيه توسلي هم از دوستان خوب من است. خيلي خوشحال شدم كه سال گذشته براي دهليز سيمرغ گرفت. او يكي از بازيگران مستعد سينماي ايران است كه در مسير پيشرفت قرار گرفته است. هم از نظر چهره و هم از نظر توانمندي بازيگري در سطح خوبي قرار دارد. در فيلم جديد من هم حضور دارد و از اين تداوم همكاري خوشحالم.»

مهدي جعفري مدير فيلمبرداري درباره به خاطر پونه مي گويد: «اجراي کار از اين لحاظ سخت بود که کارگردان دوست داشت شکست زماني داشته باشيم و بايد يک مسائلي حفظ مي شد تا در پايان فيلمبرداري به نتايج خوب برسيم. اگر اين ژانر از فيلم هاي اجتماعي به سمت مستند گونگي و دوربين روي دست برود، فضاها واقعي تر مي شد. بايد همه چيز در اختيار درام باشد و چيزي به چشم نيايد.

شايد به عنوان فيلمبردار برايمان سخت باشد که فيلم طبيعي دربيايد و چيزي از عناصر فيلم به چشم نيايد اما معمولا بايد همه چيز با حفظ اصول بايد در خدمت پنهان شدن پشت يک داستان باشد. فيلم چون حالت رفت و برگشت دارد و روايتش خطي نيست، بايد رفرنس ها و فضاسازي هايي داشته باشد. اين باعث مي شد که زمان ورود به صحنه گول بخوريم و بعد متوجه شويم که اين صحنه آن چيزي نيست که قبلا مي ديديم.»

فرهاد اصلاني درباره بازي در به خاطر پونه مي گويد: «در زمينه اعتياد دو نقش بازي کرده‌ام. يکي فيلم تلويزيوني شاخ به شاخ از سعيد آقاخاني و ديگري نقش مجيد در فيلم سينمايي به خاطر پونه. البته من هميشه از بازي در نقش‌هاي تکراري پرهيز مي‌کنم اما وقتي با اشتياق آقاي عليمرداني براي ساختن اين فيلم را ديدم  و اينکه تهيه کننده‌اي هم پشت سر اين فيلم نبود، از بازي در اين فيلم استقبال کردم. البته سعي کردم در ايفاي نقش مجيد  اين فرد معتاد با معتاد شاخ به شاخ فرق داشته باشد.

در آن‌جا روي وسوسه‌اش بيشتر کار کردم و در اين فيلم بيشتر به مسئله «توهم» در معتادين توجه کردم. درکل بايد گفت نقش معتاد نقش قابل دفاعي نيست. بايد رنج کشيد. بايد مثل يک معتاد فکر کرد و درنهايت واقعيت آن را بازي کرد. ضمن اين که معتادي که در فيلم هاتف عليمرداني بازي‌اش کردم معتاد کف خيابان و کارتن خواب نيست و خواستيم آن را يک طبقه بالاتر بياوريم و نشان بدهيم که  او زن دارد، سر کار مي‌رود و با معتادهاي برخي فيلم‌هاي کليشه شده فرق دارد و همين کار را سخت‌تر مي‌کرد.

فيلمنامه نقشه راه من است. خوشبختانه فيلمنامه اي که هاتف عليمرداني نوشته است کامل بود و کم‌ترين تغييرات را داشت.من هميشه بخشي از شخصيتي را که بايد بازي کنم درخود فيلم‌نامه پيدا مي‌کنم. بعد از آن با کارگردان راجع به بازي نقش گفتگو مي‌کنم؛ فونداسيون نقش در همين مرحله شکل مي‌گيرد. بعد از آن اگر نقش تحقيقي لازم داشته باشد درباره‌اش مطالعه مي‌کنم. براي مثال براي بازي در نقش يک طلبه در فيلم «يه حبه قند» به قم سفر کردم و رفتار طلبه‌ها را به دقت ثبت کردم. در مرحله بعدوارد کار مي‌شويم و نقش درخود کار کامل مي‌شود. لباس‌هايي که براي اجرا مي‌پوشم، گريم و پارتنر، کارگرداني و خلاصه همه موارد به کامل شدن نقش کمک مي‌کنندو اين شيوه کار من است .

 

فيلم سينمايي به خاطر پونه فيلمي بود که من با دل و جان در آن بازي کردم و با ميل خودم خواستم که در تمام مراحلش از جمله اکران عمومي و حضور در باشگاه‌هاي فيلم براي اکران‌هاي خصوصي‌تردر کنار عليمرداني باشم. اگر اين فيلم در جشنواره حمايت مي‌شد شک ندارم الان اکران بسيار خوبي داشت. اما اين فيلم ظالمانه از جشنواره کنار گذاشته شد.»

افشين راد بازيگر به خاطرپونه مي گويد: اين اولين تجربه بازيگري من بود و به يکباره تصميم گرفته شد که در اين فيلم بازي کنم و قرار شد در دورخواني نقش حميد را تمرين کنم و نقش را پذيرفتم. مقابل آقاي اصلاني دلهره و استرس داشتم. فيلمنامه را خيلي دوست داشتم. دقت آقاي عليمرداني در انتخاب نقش هاي کوچک در فيلم جديدشان «مردن به وقت شهريور» هم بسيار قابل توجه است.»

نظر منتقدين درباره فيلم:

جبار آذين: تقابل سطحي سنت و مدرنيته با موضوع تعصب، مضمون اصلي سومين ساخته هاتف عليمرداني به نام به خاطر پونه است. اين فيلم خانوادگي و اجتماعي با به تصوير کشيدن زندگي و باورهاي دو خانواده سنتي (مجيد) و به اصطلاح مدرن و ليبرال (پونه) و طرح سوتفاهم ها و اختلافات مجيد و پونه با برجسته کردن ويژگي هاي خانواده هاي غير سنتي، به تحقير زندگي سنتي مي پردازد. اين نوع نگاه و تلقي فيلم را اعتياد و تعصب کورکورانه مجيد در اختيار فيلمساز قرار داده است.

به عبارتي توهمات و تعصبات مجيد ناشي از اعتياد او است نه واقعيت هاي شخصيتي پونه، فيلمساز با تامين نگاه مجيد به خانواده سنتي خود، نوع زندگي سنتي را نقد و ترد مي کند.

جانبداري فيلم با پررنگ کردن خانواده پونه و خود اين کاراکتر، از زندگي ليبرالي و مانور روي تعصب مجيد که ربطي به باورهاي او ندارد و تنها حاصل اعتياد او است؛ اما فيلمساز مي خواهد آن را به اعتقادهاي سنتي و ديني مرتبط کند، از به خاطر پونه يک فيلم ناقص، شعاري و درباره مقوله هاي سنت و مدرنيته ساخته است.

عليمرداني به جاي ارائه تصاوير تحليلي و درست از زندگي اجتماعي کشور با طرح يک جانبه محق بودن پونه و باطل بودن مجيد براي دفاع از پونه از نوع زندگي غير سنتي و غير ديني دفاع مي کند.

در هر حال به خاطر پونه به عنوان سومين تجربه فيلمسازي عليمرداني فيلمي قابل بحث و نقد است و اين يک امتياز براي آن محسوب مي شود به اضافه آن که کارگرداني اين فيلم نسبت به کارهاي قبلي او بهتر بوده و بازي هاي بازيگران اصلي آن خوب است.

جواد طوسي: هاتف عليمرداني دو فيلم اولش را با تعلق خاطر به سينماي کودک و نوجوان ساخته و در فيلم به خاطر پونه از آن دنيا و آن مخاطب فاصله گرفته تا با تمرکز روي دو شخصيت محوري فيلم و رويکردي آسيب‌شناسانه، نسبت به جامعه‌اي که درآن زندگي مي‌کند نگاه روان‌شناختي و جامعه‌شناختي عميق‌تري را داشته باشد.

پرداختن به مضاميني مثل اعتياد و بدگماني همسران به يکديگر در شرايطي که همچنان زنگ خطر آن در جامعه پيرامون ما وجود دارد خوب است، اما بايد توجه داشت جذابيت انتقال تصوير با مديوم سينما براي مخاطب فراموش نشود چراکه سينما بدون مخاطب محلي از اِعراب ندارد، آن هم درشرايطي که اثرگفتاري بر مخاطب دارد و قصد دارد بر ذهن تماشاگر تأثير بگذارد. به حتم مخاطباني هستند که به صورت مستقيم يا غير مستقيم با اعتياد دست و پنجه نرم مي‌کنند و شرايطي شبيه به شخصيت «مجيد» (فرهاد اصلاني درفيلم به خاطر پونه)  دارند.

تماشاگر مابه ‌ازاي واقعي آدم‌هاي فيلم را به وضوح در پيرامون خودش مي‌بيندکه البته اين گونه شوک‌ها براي جامعه درحال گذار ما به لحاظ فرهنگ اجتماعي و خانوادگي ضرورت دارد، عليمرداني در اين فيلم به هشدار بزرگي اشاره مي کند که سياست‌گذاران فرهنگي مي‌بايستي به آن توجه کنند.

شهرام خرازي ها: به نظرم اين فيلم نه خيلي خوب و نه خيلي بد و يک فيلم متوسط رو به خوب است. نکته مهم اينکه يک فيلم ايراني با فضاي ايراني است. در سال هاي اخير فيلم ها غرب زده هستند. فکر مي کنم فيلمنامه نويس به شدت خودسانسور است و بسيار محتاط عمل مي کند. ما فيلم هايي درباره خيانت و يا اعتياد داريم که با جسارت بيشتري مسأله را مطرح کردند و پروانه نمايش هم گرفتند.

اين فيلم مسائلي مثل شک،اعتياد و مهارت هاي زندگي ميان زن و شوهر را مطرح مي کند. اعتياد در قسمت هايي برجسته و در قسمت هاي ديگر به پس زمينه مي رود اما در مجموع حاصل نسبتا رضايت بخشي دارد. مجيد بيمار رواني و بدبين شديد نيست يعني تا مرز بيمارگونگي مي رود اما به آن نمي رسد و بيشتر شک فرهنگي است. نوع مصرف مواد آن قدر نيست که بخواهد اين شرايط را ايجاد کند و يک شک گذراست. به نظر مي رسد که زن براي بهتر شدن زندگي تلاش نمي کند و اين به مهارت هاي زندگي باز مي گردد.

 

مشخصات به خاطر پونه:

کارگردان: هاتف عليمرداني، تهيه کننده: اميرعباس گردان

بازيگران: فرهاد اصلاني، هانيه توسلي، ترلان پروانه، علي افشين راد، محمد ساربان، محمد کارت، نيره فراهاني

خلاصه داستان: فيلم داستان زوجي به نام مجيد و پونه را روايت مي‌کند که زندگي‌شان به دليل اختلافات فرهنگي دستخوش اتفاقاتي مي‌شود.

ساير عوامل: نويسنده: هاتف عليمرداني، مدير فيلمبرداري: مهدي جعفري، طراح صحنه و لباس: امير ملک پور، صدابردار: محمود خرسند، صداگذاري: ايرج شهرزادي، تدوين: امير اديب‌ پرور، مدير توليد: علي‌اصغر اخوان مقدم

پخش:شکوفا فيلم

 

شنبه 27 مهر 1392 - 15:30


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری