جمعه 24 آذر 1396 - 21:23
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

علي الله سليمي

 

نقد و بررسي کتاب«گرافيتي(رويکردي انتقادي)»

 

نشست«نقد و بررسي کتاب گرافيتي» با هدف بررسي کتاب «گرافيتي (رويکردي انتقادي)» با حضور مسعود کوثري، مدير گروه ارتباطات اجتماعي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران و نويسنده کتاب و اردشير ميرمنگره، پژوهشگر، به‌همت معاونت برنامه‌ريزي و توسعه سازمان زيباسازي شهر تهران در خانه انديشمندان علوم انساني برگزار شد. مسعود کوثري در آغاز نشست گفت: در سال 1389 کتاب گرافيتي براي بار نخست چاپ شد و در آن زمان مطالبي اينترنتي درباره گرافيتي موجود بود و آثاري اندکي نيز از هنرمندان در سطح شهر ديده مي‌شد. گرافيتي هنري زيرزميني است، درباره اين هنر ديدگاه تئوري نداريم اما در دنيا کتاب‌هاي بسياري درباره گرافيتي منتشر شده و از منظر جامعه‌شناسي، مطالعات فرهنگي، هنر، ادبيات و نمايش به آن پرداخته‌اند.

مدير گروه ارتباطات اجتماعي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران افزود: گرافيتي را بايد بشناسيم و اين هنر را واکاوي کرده تا بتوانيم دنياي آکادميک را به هنرمندان آن نزديک کنيم. متاسفانه فصلي از کتاب حذف شده است، در آن فصل به مفهوم سايبرپانک و شهر اشاره کرده بودم. در مدتي که از انتشار کتاب مي‌گذرد تغييرات بسياري در دنيا و تهران رخ داده که اميدوارم در کتاب بعدي به آن پرداخته شود. مفاهيمي چون اين‌که صاحب شهر چه کسي است؟ مردم يا نهادهاي شهري؟ و حق مردم و نهادها در شهر چقدر است؟ در رويکرد جديد به شهر دگرگون شده‌اند.

نويسنده کتاب«گرافيتي (رويکردي انتقادي)» با اشاره به گرافيتي‌هاي موجود در شهرهاي سراسر دنيا اظهار کرد: ديوارها روزبه‌روز سياسي‌تر شده و از شروع هر انقلابي ديوارها محل اعلام‌ها، تعارض‌ها و بيانيه‌ها است. امروزه ديوارها محل چالش و جوانان هنرمند گرافيتي به‌دنبال سهم کوچکي از ديوارهاي شهر هستند تا ايده‌هاي خود را بيان کنند. در حيات دوگانه محله‌هاي شهر تهران، ديوارنوشته‌ها مدام نوشته و پاک مي‌شوند. برخي محل‌هاي بازي در مناطق مختلف که در طول سال محل برگزاري مسابقه و در ماه محرم، محل عزاداري است، بسياري از اين گرافيتي‌ها را در خود دارند. حتي برخي از افرادي که در دسته‌هاي عزاداري هستند، شبانه در اين محل‌ها گرافيتي مي‌کشند.

وي همچنين بيان کرد: گرافيتي، آرشيو غيررسمي جامعه است که از سوي جوانان صورت مي‌گيرد و مراجع رسمي تلاش دارند با در اختيار گرفتن ديوارهاي شهر در ساختن حافظه جمعي مردم فعال باشند. در دوره انقلاب مصر نيز موجي از گرافيتي‌ها و ديوارنگاره‌ها بر ديوار شهرها ديده مي‌شد که به‌گونه‌اي خبررساني و نشان از ديدگاه‌هاي سياسي هنرمندان آن‌جا داشت.

کوثري به سه کارکرد اصلي گرافيتي اشاره کرد و گفت: نقش پيام‌رساني گرافيتي که در جنبش‌هاي خاورميانه به‌خوبي ديده شد، کارکرد ستيزه‌جويانه و نقد وضعيت موجود، همچنين کارکرد زيبايي‌شناختي، سه کارکرد عمده گرافيتي به‌شمار مي‌روند. «ژاک رانسير» معتقد است که هنر نقش مهمي در «تقسيم کردن امر حس‌پذير» و اين‌که چه چيزي ديده شود، ايفا مي‌کند. گرافيتي نيز به ما مي‌گويد چه چيزي را ببينيم.

اين پژوهشگر حوزه رسانه با نمايش اسلايدهايي از گرافيتي‌هاي ايراني و ديگر نقاط دنيا به‌ويژه مصر اظهار کرد: گرافيتي بسياري از مسايل موجود در جامعه را مطرح مي‌کند و رقابتي ميان عرصه رسمي و غيررسمي بر سر اين‌که چه ديده شود، وجود دارد. مفهوم‌هايي مانند کودکان کار، کودکان فقير، کودکان تنها، آدم‌هاي خميده و پير، حيوانات، خط و نوشته‌هاي مربوط به هر کشور، تصاوير شهدا در مصر، مسايل اجتماعي و بومي‌سازي شده کارهاي «بنکسي» هنرمند گرافيتي انگليسي از تصاويري است که بر ديوار شهرها نقش بسته‌اند.

اين استاديار علوم ارتباطات اجتماعي در پايان سخنانش گفت: بايد در دانشگاه، شاخک‌هاي بسيار حساسي نسبت به آن‌چه در حال اتفاق افتادن در جامعه است، داشته باشيم و متاسفانه محافل آکادميک در پژوهش چنين مسايلي بسيار عقب هستند.

اردشير ميرمنگره نيز در اين نشست با بيان اين‌که بهتر بود اين کتاب در زمان انتشار، نقد مي‌شد، اظهار کرد: گرافيتي رسانه‌اي است که در زمان کمي فراگير شده است. رسانه‌ها امروزه متفاوت شده‌اند و تغييرات سريعي دارند. کتاب «گرافيتي (رويکردي انتقادي)» اثري موفق بوده و تمام وجوه گرافيتي را بررسي کرده اما بهتر است عبارت «رويکرد انتقادي» را درباره تيتر آن به‌کار نبريم، چرا که نگاهي منتقدانه به گرافيتي ندارد. طرح جلد کتاب شکلي رسمي و اداري دارد که با گرافيتي در تضاد است.

 اين پژوهشگر ادامه داد: گرافيتي، گرافيتي است و امروز شخصيت خودش را پيدا کرده و نمي‌توان آن را نقاشي ديواري يا کاري رسمي و آکادميک دانست. در اين کتاب کاربرد گرافيتي به پيام‌رساني تعميم داده شده اما امروزه آثاري داريم که معناي خاصي نداشته و تنها از جنبه زيبايي‌شناختي اهميت دارند. در واقع گرافيتي به‌نوعي يادآوري آن ‌چيزي که در جامعه فراموش شده است. به نظرم گرافيتي گرايشي از هنرهاي تجسمي است و رو در روي نهادهاي دولتي ايستادن در همه هنرها ديده مي‌شود.

وي با بيان اين‌که هنرمند گرافيتي پيش از آن‌که آنارشيست، پيرو ونداليسم يا خلافکار باشد، تنها مي‌خواهد کمي خط‌هاي محدودکننده‌اش را رد کند، گفت: گرافيتي هم نقاشي و هم گرافيک و در واقع هنر است اما ونداليسم وجه قهرآميز دارد در حالي‌که هنرمندان گرافيتي اصراري بر تخريب چيزي ندارند. هنر در هر دوره‌اي برآيند آن دوره است. هويت جوانان در جامعه از فرهنگ مصرف، جدايي نسل‌ها، مدرنيته، گرايش‌هاي مردمي و توده‌اي بر گرافيتي تاثير مي‌گذارد و از آن‌ها نيز تاثير مي‌گيرد.

ميرمنگره افزود: وجه نظري، جامعه‌شناسي گرافيتي و خاستگاه‌هايش برآمده از طبقه متوسط است. جوانان طبقه متوسط اسپري برمي‌دارند و ايده‌اش را در يک فضاي عمومي ترسيم مي‌کنند. رابطه فرم و محتوا در کنار تکنيک‌هاي تصويري در گرافيتي ديده مي‌شود. در بخشي از کتاب نيز به مساله موضع‌گيري حکومت‌ها در قبال گرافيتي در اروپا، آمريکا، استراليا و آسيا پرداخته که تنها سنگاپور در آسيا بررسي شده است. موضع‌گيري ديگر کشورها در برابر اين مساله مي‌تواند راهگشاي نوع برخورد با مساله گرافيتي در ايران باشد.

 

شنبه 27 مهر 1392 - 15:10


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری