يكشنبه 29 مهر 1397 - 18:19
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان كردستان

 

عرفه روز تمناي وصال با اشك دل

 

مقدمه:

زمزمه هاي نيايش بندگان در روزي عظيم همچون روز عرفه از هم اکنون قابل شنيدن است ؛ روزي که خداوند بندگانش را مورد لطف و رحمت بي پايان خويش قرار مي دهد.

دعا  و عبادت خالصانه رشته اتصال انسان با مبدأ هستي و قدرت لايزال الهي هستند ؛ از اين رو لذا نمي توان گفت که دعا و عبادات، مخصوص ايّام خاص مي باشند؛ اما زمانهايي وجود دارد که فرصت طلايي  براي ارتباط با خداوند از طريق دعا و راز و نياز است؛ چرا که رحمت خاص خداوند در آنها از مبدأ اعلي به سوي بندگان سرازير مي گردد و بنده بايد تلاش کند خود را در معرض دريافت آن عنايات و رحمتهاي ويژه الهي قرار دهد؛ چنانکه پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمودند: «اِنَّ لِرَبِّکُمْ فِي اَيّامِ دَهْرِکُمْ نَفَحاتٌ اَلا فَتَعَرَّضُوا لَها"؛ به راستي براي پروردگار شما در روزهاي روزگارتان عطايا و بخششهايي است، هوشيار باشيد و خود را در معرض آنها قرار دهيد.» و قرآن کريم نيز مي فرمايد: «وَذَکِّرْهُمْ بِاَيّامِ اللّهِ»؛ و روزهاي خدا را به آنان ياد آوري کن.»

عرفه، روز رحمت و مغفرت الهي است. روز بهره گيري از رحمت واسعه الهي است، هر کس به اندازه معرفت و شناختش، بايد دست راز و نياز به سوي حضرت حق بلند کند و مناجات و استغفار نمايد.

سخن گفتن با خدا و راز و نياز به درگاه الهي را بايد از مکتب امام سجاد(ع) آموخت، زيرا آن حضرت (ع) در اين روز با اشک ديده و قلب شکسته و نيت خالص به درگاه الهي مناجات مي کرد و دعاي عرفه را زمزمه مي نمود.

هدف اصلي اين دعا، تقرب به درگاه الهي است. حضرت امام سجاد(ع) براي آن که شيعيان به آن هدف دست يابند و براي بالا بردن سطح معرفت و شناخت شيعيان در زمينه خداشناسي، امامت و توبه و دوري از گناه، دعاي عرفه را دراين سه محورانشاء نموده است.

همچنين براي تقرب به درگاه الهي نياز به مقدماتي است که مهمترين آنها عبارتند از: 1- شناخت خدا 2- شناخت امام معصوم(ع) به عنوان اين که بهترين واسطه ارتباط ما با خداست 3- با توبه واستغفار، موانع تقرب- که گناه و معصيت باشد- را برطرف کردن.

  

عرفه و فرصت خداشناسي

روز عرفه داراي فضايل بسياري است، هم براي کساني که در عرفات حاضرند و هم براي کساني که در اماکني غير از عرفات اند، به همين دليل بر مؤمنان لازم است نهايت بهره برداري از اين روز شريف را بنمايند. يکي از مهمترين و بهترين فرصتهاي موجود در اين روز، فرصت خداشناسي است، تأمّل و تدبّر در دعاي عرفه امام حسين که در حقيقت بيان و شرح حقايق توحيدي و مراتب آن است ما را به اين موضوع يعني خداشناسي نزديکتر مي کند.

اينکه خداوند انسان را چگونه خلق فرمود، چگونه روزي داد، چقدر بر بندگان نعمت ارزاني داشت، چقدر از گناهان ايشان بخشيد،و... همه از مواردي است که در دعاي عرفه ذکر شده است. با قرائت دعاي عرفه خدا را بهتر مي شناسيم، وقتي فهميديم که نهايت مرتبه توحيد آن است که غير از خدا نبينيم و غير از او نخواهيم، سعي مي کنيم تا خود را به آن مرتبه برسانيم، همانکه امام فرمود: ايکون لغيرک من الظهور ما ليس لک حتي يکون هو المظهر لک متي غبت حتي تحتاج الي دليل يدلّ عليک عميت عين لا تراک؛ آيا براي غير تو ظهوري هست که براي تو نباشد تا آن غير بخواهد مظهر تو باشد؟ چه وقت غايب بوده اي تا به دليلي احتياج باشد که بر تو دلالت کند؟ کور باد چشمي که تو را نبيند. همه اينها با تأمّل و تفکر در دعاي عرفه بدست مي آيد، براي آنانکه اراده دارند معرفت خود را نسبت به حقتعالي زياد کنند.

 

عرفه روز تمناي وصال

قرآن کريم براى ارتباط بيشتر بندگان با مبدا هستى از شيوه‌هاى مختلفى بهره مى‌گيرد. از جمله اين شيوه‌ها تعيين زمان‌ها و مکان‌هاى خاصى براى نزديک شدن بيشتر به درگاه حضرت حق مى‌باشد. در سوره ابراهيم(ع) آيه 5 از زمان‌هاى ويژه عبادت خدا با عبارت “ايام‌الله” ياد مى‌کند؛ “ايام‌الله را به آنان يادآورى نما.” ايام‌الله تمام روزهايى است که داراى عظمتى در تاريخ زندگى بشر است. مقصود از ايام‌الله زمان‌هايى است که امر خدا و آيات وحدانيت و سلطنت او ظاهر شده و يا ظاهر مى‌شود. ممکن است ايام ظهور رحمت و نعمت الهى جز اين ايام بوده باشد.

و نيز هر روز که يکى از فرمان‌هاى خدا در آن،چنان درخشيده که بقيه امور را تحت‌الشعاع خود قرار داده از ايام‌الله است هر روز که فصل تازه‌اى در زندگى انسان‌ها گشوده و درس عبرتى به آنها داده و ظهور و قيام پيامبرى در آن بوده و يا طاغوت و فرعون گردنکشى در آن به قعر دره نيستى فرستاده شده خلاصه هر روز که حق و عدالتى برپا شده و ظلم و بدعتى خاموش گشته، همه آنها از ايام‌الله است

چنانکه در ادامه آيه مى‌فرمايد: در همه ايام‌الله آيات و نشانه‌هايى است براى هر انسان شکيبا و پراستقامت و شکرگزارروز عرفه نيز مى‌تواند روز پيروزى انسان بر طاغوت نفس و نقطه درخشانى درتاريخ زندگى هر فردى باشد. روز عرفه روز تحول درونى و انقلاب معنوى با آن همه مزايا و ويژگى‌هاى ارزشمند براى هر مسلمان بيدار و آگاه است.روز عرفه از مصاديق بارز “ايام‌الله” است که در آن روز زمينه‌ها و مقدمات بيشترى براى رهيابى انسان به سوى کمال و سعادت وجود دارد. آمرزش گناهان، قبولى طاعات، آشنايى بيشتر با معارف اسلامي، تفکر و تامل در گذشته و آينده، برآورده شدن حاجات و توجه ويژه خداوند متعال به بندگان از جمله آنهاست.

آنچه از روايات و دعاهاى اهل‌بيت(ع) در اين روز به دست مى‌آيد نشانگر آن است که پروردگار هستى اين روز را براى مناجات خود انتخاب کرده و نعمت‌هاى مادى و معنوى خود را در يوم‌الله عرفه بر بندگانش ارزانى داشته است. امام صادق(ع) در يکى از روايات مى‌فرمايد: هرکس در اين روز قبل از رفتن به مراسم دعاى عرفه در زير آسمان دو رکعت نماز بخواند و در پيشگاه خداوند متعال به تمامى گناهان و خطاهاى خود اعتراف نموده و حقيقتا از درگاه پروردگارش پوزش ‌طلبد، خداوند متعال آنچه را که براى اهل عرفات مقدر نموده به او نيز عطا مى‌کند و تمام گناهان وى را مى‌آمرزد.

 

از عرفه تا عرفات

در روز عرفه اولين حرکت حاجيان در سرزمين وحى بعد از احرام با توقف در صحراى عرفات آغاز مى‌شود.

آنان وظيفه دارند که از اذان ظهر روز نهم ماه ذى‌الحجه تا وقت نماز مغرب در آن بيابان توقف کرده و به ذکر و دعا و تفکر و نيايش بپردازند.

عرفات به مساحت 18 کيلومترمربع در شرق مکه و در ميان راه طائف و مکه قرار دارد. اين بيابان به وسيله کوه‌هايى که به شکل نيم‌دايره در اطرافش قرار دارد مشخص شده است.

 خداوند متعال در اين مورد مى‌فرمايد: “هرگاه مى‌خواهيد از بيابان عرفات کوچ کنيد خداوند را در مشعرالحرام ياد کنيد، او را به ياد آريد همان طور که شما را هدايت کرد گرچه شما قبل از آن از گمراهان بوديد

درباره نامگذارى اين صحرا به عرفات نکاتى گفته شده که برخى عبارتند از: آدم و حوا همديگر را در اين ناحيه شناختند، اعمال حج به آدم يا ابراهيم(ع) در صحراى عرفه شناسانده شد و حاجيان همديگر را در اين ناحيه بيشتر مى‌شناسند.

ابن‌عباس در مورد نامگذارى روز عرفه مى‌گويد: وقتى حضرت ابراهيم(ع) در خواب ديد که پسرش اسماعيل را در راه خدا قربانى مى‌کند تمام آن روز در انديشه بود که آيا اين خواب از جانب خداست يا نه؟

تا اينکه دوباره در شب دوم خواب را ديد چون صبح شد مطمئن گرديد که اين دستور از سوى خداست و آن روز عرفه بود.

 

روز رحمت و مغفرت

امام چهارم(ع) در روز عرفه، مردى را مشاهده کرد که تکدى مى‌کند و درخواست خود را با مردم در ميان مى‌گذارد. حضرت به او فرمود: واى بر تو! در چنين روزى از غير خدا طلب حاجت مى‌کني؟ روز عرفه چنان عظمت دارد که اميد است حتى جنين‌هاى در شکم مادر از برکت آن به سعادت برسند.

دعاى 47 صحيفه سجاديه بعد از شکر و سپاس به پيشگاه بارى تعالى و درود و سلام بر پيامبر و آل او به ضرورت وجود رهبر پرداخته و در مورد عظمت اين روز مقدس، عرضه مى‌دارد؛ “پروردگارا!! امروز، روز عرفه است، روزى که به آن شرافت، کرامت و عظمت بخشيد‌ه‌اى و در آن روز، رحمت خودت را بر اهل عالم منتشر ساخته‌اى و با عفو و گذشت خود در اين روز بر بندگان منت نهاده‌اى و عطيه و بخشش خود را در اين روز نيکو گردانيده‌اى و به خاطر روز عرفه بر بندگانت تفضيل و لطف فرموده‌اي!”

انس با خدا، اعتماد به نفس، ايجاد تعادل و آرامش، افزايش قدرت تحمل در مقابل مشکلات، رهايى از وابستگى‌هاى مادى و دنيوي، پايين‌آمدن از مرکب غرور و خودخواهي، مشخص شدن ارزش انسان و آموزشهاى اخلاقى و اجتماعى از دستاوردهاى ارزشمند دعاها بويژه مناجات‌هاى روز عرفه مى‌باشد.
روز عرفه چنان اهميت دارد که با شب قدر برابرى مى‌کند.

 امام صادق(ع) فرمود: اگر شخصى گناهکار نتواند در شب‌هاى با برکت ماه رمضان بويژه شب‌هاى قدر، خود را معرض نسيم رحمت الهى قرار دهد و آمرزيده شود، او تا سال آينده بخشوده نمى‌شود مگر اينکه عرفه را درک کند و از امتيازات آن روز بهره‌ گيرد.


 اساسا برخى از گناهان جز در روز عرفه و در منطقه عرفات در جاى ديگر قابل بخشش نيست؟


در روز عرفه شناخت حقيقى خداوند‌متعال بيشتر امکان‌پذير است چرا که آن روز معرفت و آگاهى در فضاى به وجود آمده بويژه آنکه در آستانه عيدقربان و تقرب‌ الى‌الله است بهتر انجام مى‌شود.


رسول خدا(ص) فرمود: در روز عرفه خداوند متعال به بندگان عارفى که در پيشگاه الهى صف کشيده و نداى عاشقانه و عارفانه‌شان صحراى عرفات را پر کرده است مباهات مى‌کند و به فرشتگانش مى‌فرمايد: اى ملائکه من! به بندگانم بنگريد که از راه‌هاى دور و نزديک، مشکلات بسيارى را متحمل شده و به اينجا آمده‌اند. شما را گواه مى‌گيرم که من خواسته‌ آنان را برآوردم و گناهکارانشان را به خاطر نيکوکارانشان بخشيدم.

 

عرفه و فرصت توبه و استغفار

يکي ديگر از فرصتهاي موجود در اين روز که شايد مهمترين فرصت باشد، فرصت توبه است، فرصتي که به جرأت مي توان گفت در هيچ روزي مثل اين روز تکرار نخواهد شد. توبه مهمترين چيزي است که بنده به آن احتياج دارد. در اين روز خداوند توبه بسياري را قبول فرموده و از گناهان بندگان در مي گذرد، کافي استکه عزم بر ترک گناه کرده و به حقيقت از کرده هاي خود پشيمان باشيم، آنگاه خود را غرق در رحمت خداوند خواهيم ديد.

 

احاديثي در باب توبه در روز عرفه

روز عرفه، روزي است که خداوند توبه داوود و آدم (عليهما السلام) را قبول فرمود. در عظمت و بزرگي روز عرفه و قبولي توبه در آن، همين روايت بس که امام صادق(ع) فرمود: من لم يغفر له في شهر رمضان لم يغفر له الي قابل الّا ان يشهد عرفه؛ کسي که در ماه رمضان بخشيده نشود، براي او بخششي، (در مواقع ديگر سال) نخواهد بود جز اينکه در عرفه حاضر باشد.

در خبري از رسول خدا(ص) است که فرمود: در ذي الحجه شبي است که آن سيّد شبهاست و آن شب ابراهيم خليل است و در اين شب خداي تعالي توبه داوود را قبول کرد و آن شب عرفه است. هر که در اين شب عملي کند از عبادت، او را مزد صد و هفتاد سال عبادت دهند و دعايش را اجابت کنند.

همچنين علي بن ابراهيم از صادق آل محمد(ص) چنين روايت مي کند که پس از آنکه آدم(ع) در زمين صفا از مفارقت بهشت که در جوار حق تعالي بود در حال سجده چهل روز گريست، جبرئيل بر وي نازل گرديد و گفت: اي آدم چرا اينقدر گريه مي کني؟ آدم گفت: اي جبرئيل چگونه گريه نکنم در صورتي که خداوند مرا از جوار خود خارج نمود و بزمين سقوط نمودم. جبرئيل گفت: اي آدم توبه کن. آدم(ع) گفت: چگونه توبه کنم؟ آن گاه خداوند در محل کعبه، قبّه اي از نور براي او پديد آورد و نور آن اطراف مکه و کوه هاي مکه را فرا گرفت پس آنجا حرم شد و جبرئيل(ع) مأمور گرديد که در آنجا علامتي بگذارد و گفت: اي آدم برخيز و غسل کن و محرم شو و روزي که آدم(ع) از بهشت سقوط نمود اول ذي القعدة الحرام بود و روزي که محرم شد و داخل در عرفات گرديد هشتم ماه ذي الحجة الحرام بود و مأمور شد بتلبيه و چون ظهر روز عرفه شد مأمور شد غسل کند و پس از نماز عصر خداوند کلماتي بوي القاء کرد و آن کلمات اين بود: سبحانک اللّهم و بحمدک لا اله الّا انت عملت سوء و ظلمت نفسي و اعترفت بذنبي فاغفر لي انّک انت التّوّاب الرّحيم و آدم(ع) با حال گريه و مناجات در عرفات ماند بعد از غروب روانه گرديد بسوي مشعر الحرام و چون صبح شد خدا را بکلماتي خواند و خداوند توبه او را قبول نمود.

 

عرفه و فرصت زيارت امام حسين(ع)

در مورد زيارت امام حسين(ع) در روز عرفه فوائد و فضيلتهاي بسياري وارد شده که حاکي از اهميّت و جلالت شأن و بزرگي امام حسين(ع) و زمين کربلا است. آنچه از ظاهر برخي روايات معلوم مي شود آن است که روز عرفه خداوند ابتدا بر زوّار قبر امام حسين توجه مي فرمايد و آنگاه به حاضران در عرفات. پس بهترين فرصت براي کسي که در چنين روزي در کربلا حاضر است، اين است که علاوه بر بهره گيري از رحمت بي پايان خداوند، امام را نيز واسطه در پيشگاه خداوند قرار داده و حوائج خود را بطلبد و البته بهترين عمل در اين مکان مقدّس، قرائت دعاي امام حسين در روز عرفه است. از امام صادق(ع) روايت شده است که فرمود: انّ اللّه تبارک و تعالي يتجلّي لزوّار قبر الحسين(ع) قبل اهل العرفات و يقضي حوائجهم و يغفر ذنوبهم و يشفّعهم في مسائلهم ثمّ يأتي اهل عرفه فيفعل بهم ذلک.(15) خداوند تبارک و تعالي در روز عرفه، قبل از اهل عرفات، بر زوار قبر امام حسين(ع) تجلّي فرموده و حوائج ايشان را رفع و گناهانشان را مي بخشد و در مشکلاتشان ياري خواهد نمود آنگاه به سراغ اهل عرفات آمده و مثل همين انجام مي دهد.

همچنين امام صادق(ع) در حديث ديگري فرمود: اذا کان يوم عرفه نظر اللّه تعالي الي زوّار قبر الحسين بن علي(ع) فقال: ارجعوا مغفوراً لکم ما مضي و لا يکتب علي احد ذنب سبعين يوماً من يوم ينصرف چون روز عرفه شود خداوند بر زوار قبر حسين(ع) نظر انداخته مي فرمايد: بازگرديد در حالي که گناهان گذشته شما را بخشيده ام و بر هيچيک از شما از زمان انصراف از زيارت گناهي تا هفتاد روز نمي نويسم( در صورتي که گناه به عمد نباشد زيرا زيارت ائمه بايد که همراه با معرفت باشد و معرفت ائمه مقتضي اين است که انسان از گناه دوري کند. اگر با زيارت ايشان باز هم بنده به سراغ گناه برود معنايش آن است که زيارتش همراه با معرفت نبوده است.

توجه به اين نکته ضروري است که زيارتي داراي فضيلت و ثوابهاي مذکور است که همراه با معرفت و شناخت باشد، چنانکه در روايت امام صادق(ع) است که فرمود: من اتاه في يوم عرفه عارفاً بحقه کتب له الف حجّة و الف عمرة مقبولة و الف غزوة مع نبيّ مرسل او امام عادل؛ هر کس در روز عرفه به زيارت حسين(ع) بيايد در حاليکه حق او را بشناسد، خداوند براي او ثواب هزار حج و هزار عمره مقبول و هزار غزوه مي نويسد که همراه نبي مرسل يا امام عادلي بر پا کرده باشد.

پس روز عرفه روز بهره گيري از فرصتهاي بسياري است که بواسطه فزوني رحمت خداوند در اين روز مي توان از آنها بهره گرفت، روزي که تنها در سال يک بار به انسان رو مي کند، بنابراين اگر بخواهيم مي توانيم که از اين روز استفاده کامل را ببريم. بياييم تلاش کنيم رحمت خداوند را هرچه بيشتر به سمت خود جلب کنيم.

 

پي نوشت ها:

1. سوره بقره، آيه 22. 
2. تفسير نمونه، آيت اللّه ناصر مکارم شيرازي، دارالکتب الاسلاميه، 1374، ج 1، ص 36.
3. سوره يونس، آيه 31.
4. سوره لقمان، آيه 11.
5. سوره انعام، آيه 95.
6. همان، آيه 96.
7. ترجمه نهج البلاغه محمد دشتي، مؤسسه انتشارات مشهور، 1379، ص 347.
8. مسار الشيعه، شيخ مفيد، چاپ کنگره جهاني هزاره شيخ مفيد قم، 1413، ص 37.
9. الاقبال بالاعمال الحسنه، سيد بن طاووس، مرکز انتشارات دفتر تبليغات، 1376، ج 1، ص 28.
10. روض الجنان و روح الجنان، ابوالفتوح رازي، بنياد پژوهش هاي آستان قدس رضوي، 1408 ق، ج 20، ص 256.
11. مخزن العرفان در تفسير قرآن، سيده نصرت امين بانوي اصفهاني، نهضت زنان مسلمان، 1361، ج 1، ص 277.
12. علم اخلاق اسلامي، ترجمه جامع السعادات، سيد جلال الدين مجتبوي، انتشارات حکمت، 1377، ج 3، ص 143.
13. اقبال الأعمال، ج 2، ص 60.
14. عدة الداعي، ابن فهد حلي، دارالکتب الاسلاميه، 1407 ق، ص 54.
15. ر.ک اقبال، ج 2، ص 61 و ج 3، ص 251.
16. مصباح المتهجد شيخ طوسي، مؤسسه فقه الشيعه لبنان، 1411 ق، ص 715.
17. کامل الزيارات، جعفر بن محمد بن قولويه، مؤسسه النشر الاسلامي، 1417 ق، ص 319.
18. الامالي شيخ صدوق، مرکز الطباعة و النشر في مؤسسه البعثه، 1417 ق، ص 207.

گرد آورنده:سميه رمضان نيا

 

 

دوشنبه 22 مهر 1392 - 9:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری