جمعه 24 آذر 1396 - 21:13
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

غزال حسين زاده

 

طاير قدسم و از دام جهان برخيزم

 

نگاهي به تاريخچه بناي آرامگاه حافظ شيرازي و زندگينامه معمار آن، به مناسبت روز بزرگداشت حافظ


آرامگاه حافظ هر ساله در روز 20 مهر همزمان با روز بزرگداشت اين شاعر بلند مرتبه ميزبان علاقه‌مندان اين شعر و هنر ايران‌زمين است.

اين آرامگاه يکي از زيباترين بناهايي است که به دليل معماري خاص خود، توجه بسياري را به خود معطوف کرده است. بنايي که از آغاز تا عصر حاضر،تغييرات بسياري به خود ديده است.

پس از به خاك سپردن حافظ در باغ مصلي تا مدتي قبر او بدون ساختمان بود، 65 سال بعد از وفات او يعني در سال 856 ه . ق در زمان حكمراني ميرزا ابوالقاسم گوركاني، شمس‌الدين محمد يغمايي كه استاد و وزير او بود بر فراز قبر حافظ عمارت گنبدي بنا كرد و جلوي آن حوض بزرگي ساخت كه به وسيله آب ركن‌آباد پر مي‌شد.

اين بنا در اوايل قرن يازده هجري در زمان سلطنت شاه‌عباس تعمير شد. از زمان ساخت اين بنا تاكنون تعميرات بسياري انجام گرفته اما مهم‌ترين اقدامات در زمان كريم‌خان زند انجام گرفت. او در سال 1188 ه . ق ساختماني با عظمت بر روي آرامگاه حافظ ساخت.

ساختمان او به شيوه بناهاي زمان زنديه داراي تالارهاي با چهار ستون سنگي يك پارچه بود كه از طرف شمال و جنوب گشاده و دو طرف چپ و راست آن دو اتاق ساخته شده بود، به گونه‌اي كه مقبره حافظ در شمال تالار قرار مي‌گرفت و در جنوب آن باغي بزرگ نمايان بود. همچنين كريم‌خان دستور داد تا سنگي از جنس مرمر براي قبر حافظ بتراشند و پس از آماده شدن سنگ دو غزل از بهترين غزل‌هاي حافظ را به خط نستعليق كه توسط حاج آقاسي بيگ افشار آذربايجاني نوشته شده بود بر روي آن حجاري كردند. سنگ فعلي همان سنگ قبر زمان زنديه است.

آن‌چه که امروز به عنوان آرامگاه حافظ در شيراز وجود دارد، بناي ساخته شده در سال 1314 شمسي است. در آن سال علي‌اصغر حکمت، وزير فرهنگ وقت با همکاري علي رياضي، رييس فرهنگ استان فارس و با نظارت علي سامي، محقق، باستان‌شناس و استاد دانشگاه، طرحي را که آندره گدار، ايران‌شناس و معمار فرانسوي پيشنهاد کرده بود، روي آرامگاه حافظ پياده کردند. در ساخت اين آرامگاه از معماري دوره‌ زنديه الهام گرفته شده است.

طبق طرحي که گدار ارائه کرد تالار چهار ستون وسط كه در زمان زنديه احداث شده بود از دو طرف امتداد يافت و حافظيه به دو محوطه، شامل باغ در جنوب تالار و آرامگاه در شمال آن تبديل شد.

در اين ساختمان عمارت قديمي كريمخان زند به صورت تالاري درآمد كه 56 متر طول دارد و به وسيله 20 ستون سنگي بلند نگه داشته مي‌شود كه چهار ستون يكپارچه كريمخاني در ميان اين ستون‌ها قرار دارد و 16 ستون ديگر دو تكه مي‌باشد كه در سال 1315 شمسي ساخته و نصب گرديده است.

کار اتمام بناي آرامگاه در سال 1317 به پايان رسيد. در اين بنا که از ذوق و هنر هنرمندان ايراني بهره‌ بسيار برده است، از کاشي‌کاري‌هاي معرق در سطح زيرين گنبد استفاده شده است.

همچنين در خود سازه‌ گنبد از رنگ‌هاي مختلف عرفاني مانند آبي فيروزه‌اي (نماد بهشت)، سرخ ارغواني (نماد شراب‌ازلي)، سياه و سفيد (نماد شب و روز) و قهوه‌اي سوخته (نماد خاک) بهره گرفته شده است.

سنگ مزار حافظ تلفيقي از چند هنر تجسمي است. در اين بنا معماري، خوشنويسي، کاشي‌کاري و حکاکي به طرز زيبايي در کنار هم قرار گرفته‌اند.

آندره گدار (andré godard) (معمار بناي آرامگاه حافظ) در سال 1881 در شهر چومونت (chaumont) فرانسه به دنيا آمد. وي در دانشکده هنرهاي زيباي پاريس در رشته معماري و باستان‌شناسي تحصيل کرده است.

گدار باستان‌شناس و معمار فرانسوي و متخصص در صنايع اسلامي و ايراني و خاورميانه است و در ايران از شهرت بالايي برخوردار است. وي اوقات خود را به بررسي دو رشته معماري و باستان‌شناسي در خاورميانه به‌خصوص ايران صرف کرده است.

دولت ايران وي را در سال ۱۹۲۸ استخدام کرد و او مدت 30 سال در ايران ماند و در ساختمان موزه ايران باستان و موزه دانشگاه تهران و تشکيلات آن خدمات مهمي انجام داد و آثار باستاني جالبي را هم بر اثر حفريات از زير خاک‌هاي مناطق مختلف ايران بيرون آورد و در موزه‌هاي مزبور به‌شيوه فني قرار داد.

گدار در سال ۱۳۰۶ مديريت اداره باستان‌شناسي ايران را به‌عهده گرفت و به ترميم آثار تاريخي پرداخت. وقتي قانون عتيقات در ۱۲ آبان ۱۳۰۹ شمسي به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد و آيين‌نامه آن در جلسه ۲۸ آبان ۱۳۱۱ از تصويب هيئت وزيران گذشت بر طبق ماده اول آن تمام آثار صنعتي و ابنيه و اماکن که تا پايان دوره زنديه در کشور ايران احداث شده اعم از منقول و غيرمنقول جزو آثار ملي ايران محسوب گرديدند و تحت حفاظت و نظارت دولت قرار گرفت. از اين‌رو به آندره گدار دستور داده شد که فهرستي از آثار ملي ايران تهيه کند و به دولت تسليم نمايد.

سه تپه تاريخي سليمان تپه، زيرز، مازير و يا زير تپه نخستين اثر ملي ايران هستند که به پيشنهاد آندره گدار باستان‌شناس مشهور، در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيدند.

آندره گدار علاوه بر تأسيس سازمان‌هاي اداري و فني هيئت‌هايي را تشکيل داد، که در تعمير ابنيه تاريخي و امور فني باستاني ساختمان‌ها تخصص داشتند و به‌وسيله همين‌ها مسجد جامع شيراز و مسجد شاه اصفهان، مسجد شيخ لطف الله و ابنيه ديگري که در شرف ويراني بود تعمير کرد.

يادگار برجسته و مهم گدار که با گذشت نزديک به هفتاد سال کماکان قطب فرهنگي پايتخت محسوب مي شود، دانشگاه تهران است. نقشه عمومي دانشگاه تهران و برخي دانشکده ها و تالارهاي آن، از آثار بر جاي مانده آندره گدار است.

موزه مردم شناسي، که در محوطه کاخ گلستان واقع شده، نيز از جمله بناهايي است که گدار در ساخت و راه اندازي آن دخالت داشته است. نمونه هاي متعدد ديگري در تهران و ساير شهرها مي شناسيم که در زمان رياست گدار بر اداره عتيقه جات و موزه ايران باستان افتتاح گرديده است.

وي نخستين رئيس دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران نيز بود و در سال 1337 موفق به دريافت دکتراي افتخاري از همين دانشگاه شد.

گدار از اولين کساني است که نسبت به مفرغ‌هاي لرستان که به‌زودي علاقه موزه‌ها و مجموعه‌داران جهان را به خود جلب کرد، توجه خاصي کرده و در سال ۱۹۳۱ کتاب خود را با عنوان«مفرغ‌هاي لرستان» به چاپ رساند.

آندره گدار مجله‌اي نيز به نام«راهنماي تاريخي ايران» را در سال ۱۳۱۳ شمسي منتشر کرده که اصل آن به زبان فرانسه بوده و شادروان غلامرضا رشيد ياسمي آن‌را به فارسي برگردانده است.

گدار در سال 1965 ميلادي و در سن 84 سالگي در شهر پاريس در گذشت.

 

يكشنبه 21 مهر 1392 - 12:4


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری