سه‌شنبه 25 مهر 1396 - 23:53
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

علي الله سليمي

 

سرگذشت فرمانده سپاه از تولد تا فتح خرمشهر

 

نگاهي به کتاب«کالک هاي خاکي»؛ خاطرات سرلشکر پاسدار محمدعلي جعفري

 کتاب«کالک‌هاي خاکي»خاطرات سردار پاسدارمحمدعلي(عزيز) جعفري از دوران کودکي در تابستان 1335 تاعمليات بيت لمقدس وفتح خرمشهر در تابستان 1361 است که به کوشش و خاطره نگاري گلعلي بابايي تهيه و توسط انتشارات سوره مهر حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي چاپ و منتشر شده است. قبل از بررسي کتاب حاضر، اشاره به اين مطلب ضروري است که آشنايي با فراز و فرودهاي زندگي افرادي که بيشترين بخش از زندگي خود را صرف فعاليت هاي مبارزاتي در سال هاي قبل از پيروزي انقلاب اسلامي و هچنين فعاليت هاي انقلابي و نظامي در سال هاي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي و دوران دفاع مقدس کرده اند، براي بسياري خالي از لطف نيست. به ويژه اگر صاحب اين خاطرات فردي باشد که اکنون در رأس يکي از عظيم ترين تشکيلات انقلابي و نظامي، يعني سپاه پاسداران انقلاب اسلامي قرار داشته باشد. لشکر پاسدار محمدعلي جعفري يا همان عزيز جعفري نام آشنا براي رزمندگان دوران دفاع مقدسدرست همان ويژگي هايي را دارد که در سطرهاي ابتدايي اين نوشته ذکر شد. اکنون کتاب خاطرات اين فرمانده نام آشناي دوران دفاع مقدس راهي بازار کتاب ايران شده تا آنهايي که علاقه مند به آشنايي با تاريخ شفاهي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس هستند از طريق مطالعه بخش هاي مختلف اين اثر روايي مستند، با زواياي مختلفي از تاريخ معاصر کشورمان، آن هم از زاويه نگاه مردي که از دوره هاي نوجواني و جواني تا ميانسالي در بحبوبه اتفاق هاي تاثيرگذار کشورمان قرار داشته است آشنا شوند. 

کتاب حاضر با عنوان«کالک هاي خاکي»درقالب مصاحبه وگفت ‌وگو ازمقطع تولد سردار جعفري در تابستان 1335 در نجف آباد يزد تا تابستان 1361 يعني زمان عمليات بيت المقدس و فتح خرمشهر را شامل مي‌شود. گلعلي بابايي، نويسنده و پژوهشگر حوزه ادبيات پايداري خاطره نگاري کتاب کالک هاي خاکي را انجام داده و اثر حاضر به کوشش وي منتشر شده است.

اين کتابدر 12 فصل باعناوين بچه‌هاي نجف‌آباد يزد، تا دانشکده هنر، خميني اي امام، دانشجوي خط امام، در انقلاب فرهنگي، شکست حصر سوسنگرد، پيروزي يک تفکر، همسر يا همسنگر، تيپ عاشورا، با قرارگاه عملياتي، قدس درنبرد فتح،الي بيت‌المقدس، و در نهايت هم فصل مربوط به تصاوير واسناد تدوين شده است. گلعلي بابايي در ابتداي اثر به چگونگي گردآوري و چرايي پرداختن به خاطرات جعفري اشاره کرده  و نوشته است: «فرضيه‌اي ‌ست معروف و سخني ‌ست زبانزدِ جميع اهل قلم و پژوهشگران حوزه مستند نگاري تاريخ دفاع مقدس که ما به تعداد انسان‌هاي مؤثرِ درگير در وقايع آن دفاع هشت ‌ساله مي‌توانيم منظري به تاريخ جنگ داشته باشيم. اگر بنا را بر درستي اين فرضيه قرار دهيم، در جمع فرماندهان نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران، بي‌شک، يکي از شخصيت‌هاي بسيار مهمْ محمدعلي جعفريـ  ‌‌وبهتعبيرخودمانيِيکيازخاکي‌پوشاندوراندفاعمقدس، «آقاعزيز»‌ـاست. ماجراي چگونگي فراهم آمدن زمينه مناسب براي جلب رضايت سردار جعفري، جهت نشتن مقابل ميکروفن ضبط صوت پديدآورندگان اين کتاب، داستاني دارد شيرين و به جاي خود خواندني؛ که اين مختصر جاي پرداختن به آن نيست.

بابايي در مقام خاطره نگار کتاب حاضر به زمان و چگونگي انجام مصاحبه ها اشاره مي کند:

مجموع مصاحبه‌هاي به ‌عمل‌آمده با سردار مشتمل است بر خاطرات ايشان که، درحد ّفاصل اوايل پاييز 1389تا پايان اسفند ‌ماه همان سال، طي دَه نشستِ برگزارشده در بعدازظهر سه‌شنبه هرهفته، من و همکار ارجمندم، جناب آقاي حسين بهزاد، روي نوار صوتي مغناطيسي، ثبت و ضبط کرديم. در آغاز، بنا داشتيم خاطرات ْشامل مقطع کودکي آقا عزيز تا پايان جنگ تحميلي باشد؛ ليکن قسمت چيز ديگري بود. در پايان دهمين نشست، که سردار جعفري داستان آزادسازي خرمشهر در مرحله چهارم نبرد «الي‌بيت‌المقدس» را روايت مي‌کرد، ايشان صلاح را بر آن ديدند که عجالتاً به تدوين همين اندازه از خاطرات بيان ‌شده بسنده کنيم، تا اگر بعدها فرصتي فراهم آمد، ضمن برگزاري سلسله نشست‌هايي، ادامه خاطرات ناگفتة سردار از مقاطع بعدي جنگ را ثبت وضبط نماييم.

سردار جعفري هم مقدمه کوتاهي با عنوان«يادداشت راوي» به کتاب نوشته که در بخشي از آن آمده است: نظرفرماندهان درباره ثبت خاطرات دوران دفاع مقدس متفاوت بود. برخي، از جمله شهيد باقري عزيز، به ‌شدت طرفدار ثبت و قايع و نوشتن خاطرات خود بودند و ديگران را هم به اين کار توصيه مي‌کردند. اهميت اين اقدام به حدي رسيد که در سپاه پاسداران سازماني براي اين امر به وجود آمد، به نام«دفتر سياسي». نيروهاي اين دفتر از سال دوم جنگ در کنار فرماندهان قرار گرفتند و کليه اقدامات و تصميم گيري ها و وقايع دوران جنگ را ثبت و ضبط کردند.

شکل روايت کتاب به صورت خاطره نگاري از زبان راوي اول شخص است. سطر اول کتاب با اين لحن و زبان شروع مي شود: سال تولدم 1335 است. اوايل تابستان(تيرماه) در روستاي نجف آباد- در شرق شهرستان يزد- به دنيا آمده ام...(اين روستا اکنون با نام محله«حميديا» جزو شهر يزد است)

در چند سطر پايين تر هم مي خوانيم: از آنجا که پدرم معمار بودند، هر چند سال يک بار اسباب کشي مي کرديم...» (ص 17)

راوي با همين سادگي و صداقت شروع مي کند به تعريف کردن سرگذشت خود. از دوران کودکي مي گويد تا مي رسد به نوجواني و دوران تحصيل و آشنايي با آدم هاي پيرامونش و اتفاق هايي که رنگ و بوي تازه اي در آن دوران داشتند. به دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران مي رسد و فعاليت هاي دانشجويي که باز هم رنگ و بوي انقلابي داشت:« 16 آذر ماه 1356، به مناسبت سالگرد شهادت سه نفر از دانشجويان دانشگاه تهران، همراه سي چهل نفر از دانشجوها حرکتي اعتراض آميز در محوطه داخلي دانشکده به راه انداختيم...» ( ص 37)

در ادامه از مسجد«حظيره» شهر يزد مي گويد و آشنايي با آيت الله محمد صدوقي و همچنين فعالان نهضت اسلامي حضرت امام خميني(ره) که در آن ايام به طور مخفيانه مبارزه مي کردند.

اوج فعاليت هاي انقلاب راوي در آن ايام به ماه هاي قبل از پيروزي انقلاب اسلامي برمي گردد. او از جمعه سياه، 17 شهريور 57 مي گويد و 13 آبان 57 و سرانجام از فعاليت هاي هنري خود در کنار برنامه هاي انقلابي مي گويد. راوي در آن زمان دانشجوي رشته معماري بوده و براي همين فعاليت فرهنگي و انقلابي او گاهي با هم عجين مي شد. مي گويد:«به ياد دارم يک بار از آثار نقاشي بعضي از دانشجويان دانشکده، مثل حبيب صادقي و کاظم چليپا و حسين خسروجردي و ناصر پلنگي، و عکس هايي که جواد پويان و عيني فر و خود من از تظاهرات مردم گرفته بوديم، در حسينيه ارشاد، نمايشگاهي برپا کرديم...» ( ص 50)

پيروزي انقلاب اسلامي زندگي محمدعلي جعفري را وارد مرحله جديدي مي کند. او به صورت خودجوش کار جهاد سازندگي را در محله فقيرنشين گود عرب ها در جنوب تهران شروع مي کند و بعد عازم مناطق ديگر مي شود. اوج فعاليت هاي انقلاب او در اين ايام به زمان تسخير لانه جاسوسي امريکا بر مي گردد که وي نقش فعالي در آن اقدام انقلابي داشته است. مشروح صحبت هاي راوي در اين باره بخش زيادي از کتاب را تشکيل مي دهد. با آغاز جنگ تحميلي، روي ديگر سکه فعاليت هاي محمدعلي جعفري نمايان مي شود. او تقريباً همه وقت و انرژي خود را معطوف اين قضيه مي کند. کتاب حاشيه نگاري هاي بسياري دارد که درباره اشخاص، اماکن و رويدادهاي مختلف توضيحات مشروحي را ارائه کرده است. همچنين اسناد، کروکي ها، جدول ها و عکس هاي متعددي ضميمه کتاب شده که در روشن گري مطالب کتاب مفيد و تاثير گذار است. تنهادر بخش عکس، 116 قطعه عکس از اشخاص و امکاکن مرتبط با موضوع کتاب ضميمه اثر شده است.

يکي از نکات جالبي که در اين اثر مي‌توان به آن اشاره کرد ذکر خاطرات ديگر حاضراني است که در اين وقايع حضور داشتند و جنگيدند. مؤلف در هر کجا که احساس مي‌کرد ذکر خاطرات ديگر فرماندهان و رزمندگان از عمليات‌هاي مختلف ضروري است، از ذکر آن کوتاهي نکرده است. همين امر بر تکميل خاطرات ذکر نشده و يا فراموش شده و همچنين ايجاد نگاهي عميق ‌تر به مخاطب در خصوص چگونگي وقايع کمک مؤثري مي‌کند.

چاپ اول( 1391) كتاب«كالك هاي خاكي» درقطع رقعي و 638 صفحه با شمارگان 2500 نسخه و قيمت 29900 تومان ازسوي انتشارات سوره مهرمنتشر شده است. همچنين به تازگي نسخه ديجيتال  اين کتاب در کتابخانه الکترونيک سوره مهر منتشر شده است.

 

شنبه 20 مهر 1392 - 8:56


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری