جمعه 24 آذر 1396 - 21:27
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

علي الله سليمي

 

نشست تخصصي ادبيات مقاومت کودک و نوجوان

 

نشست تخصصي ادبيات مقاومت حوزه کودک و نوجوان با حضور جمعي از صاحب‌نظران و صاحبان اثر در حوزه کودک و نوجوان، مانند علي کاشفي خوانساري، بهروز اثباتي، جواد جزيني، برخي  مسئولان خانه کتاب و دست‌اندرکاران برپايي جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين‌الملل اسلامي (جايزه ادبي شهيد آويني) و با هدف بررسي جايگاه ادبيات مقاومت در حوزه کودک و نوجوان و بيان راهکارهاي نهادينه کردن مفهوم مقاومت در اين حوزه، در سراي اهل قلم موسسه خانه کتاب برگزار شد.

 سيدصادق موسوي، نويسنده حوزه کودک و نوجوان در اين مراسم با تاکيد بر صحبت کردن درباره فرهنگ مقاومت براي گروه‌هاي سني کودک و نوجوان گفت: براي گروه سني کودک بايد به مقوله مالکيت مادي و براي گروه سني نوجوان به موضوع مالکيت معنوي، باورها، آيين‌ها، تاريخ و خاطرات  بيشتر توجه شود. وي ادامه داد: خلق قهرمان‌هاي دست‌يافتني و امروزي که مروج باورهاي خدامحورانه باشند، نياز جدي ادبيات کودک و نوجوان کشور است. اين قهرمان‌ها بايد با مقوله امنيت پيوند داده شوند. بنابراين، والدين فرهيخته همان‌گونه که به سلامت فرزندانشان و آموزش مهارت‌هاي زندگي اهميت مي‌دهند بايد به موضوع امنيت نيز به معناي عام و جامع توجه کنند. در اين ميان، نويسندگان، ناشران، انجمن‌ها و تصويرگران نيز بايد در آثار خود به اين مهم بپردازند.

موسوي با بيان اين‌که بايد غرور فرهنگي ما افزايش پيدا کند، گفت: ما ايرانيان بايد به شرقي بودن، مسلمان و شيعه بودن خود مفتخر باشيم. شک نکنيد که فرهنگ‌هاي مهاجم بيش از هر چيز ديگري با شرقي بودن و مسلمان بودن ما مشکل دارند. بنابراين، قهرمان‌سازي امروزي که بتواند باورهاي فرهنگي ما را افزايش دهند، نياز ادبيات نوجوان کشور است. در ادبيات کودک نيز بايد بيشتر به حوزه‌هاي دين، زبان و خاک توجه شود.

ابراهيم حسن‌بيگي، نويسنده حوزه کودک و نوجوان از ديگر سخنرانان اين ميزگرد بود. وي گفت: مقاومت در معناي عام يعني بازدارندگي و ايستادگي، که در همه حوزه‌هاي زندگي قابل مشاهده است. به طور مثال گلبول‌هاي سفيد، همواره از بدن در برابر ميکروب‌ها مراقبت مي‌کنند. بدون ترديد مفهوم مقاومت در جايزه ادبي شهيد آويني معناي عام را در بر نمي‌گيرد، بلکه به معناي تامين امنيت است.

نويسنده «قديس» با بيان اين‌که مقاومت به مفهوم امنيت براي بسياري ناشناخته است، گفت: پيش از اين، ادبيات مقاومت را با ادبيات دفاع مقدس يکسان مي‌پنداشتيم اما اکنون به نظر مي‌رسد دامنه مورد نظر دست‌اندرکاران جايزه ادبي شهيد آويني  ويژه است و اين دو موضوع را جداگانه بررسي مي‌کنند.

اين نويسنده افزود: تصور مي‌کنم  نمي‌توان مفهوم مقاومت را آن‌گونه که در جايزه ادبي شهيد آويني مطرح است، در ميان آثار کشف کرد. بنابراين، تبيين اين مفهوم از راه برگزاري جلسه‌هاي مختلف ضرورت دارد. حسن‌بيگي اظهار کرد: به دست‌اندرکاران برپايي جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين الملل اسلامي (جايزه ادبي شهيد آويني) پيشنهاد مي‌کنم به جاي اين‌که در اين جشنواره به بررسي کتاب‌هاي چاپ شده در حوزه انقلاب و مقاومت بپردازند، جشنواره را به‌گونه‌اي برگزار کنند که نويسندگان براي توليد آثار جديد در حوزه ادبيات مقاومت ترغيب شوند.

وي ادامه داد: متوليان برپايي اين جشنواره بايد جايزه را به آثاري اهدا کنند که هنوز نوشته نشده‌اند. در نتيجه نويسندگان ترغيب مي‌شوند  دست به قلم ببرند. در اين صورت است که مي‌توانيم شاهد يک ژانر جديد در حوزه ادبيات کشور، به‌ويژه ادبيات کودک و نوجوان باشيم.

اين نويسنده اظهار کرد: با توجه به اين‌که مفهوم مقاومت براي بسياري از نويسندگان ناآشناست، بنياد روايت فتح بايد با برگزاري نشست‌هاي تخصصي اجباري به صورت ماهانه براي نويسندگان اين حوزه، مفهوم مقاومت را براي آن‌ها تبيين کند. اين نشست‌ها بسيار تاثيرگذار خواهند بود زيرا زمينه‌هاي ايجاد انگيزه در نويسندگان براي توليد اثرهاي متعدد و باکيفيت را فراهم مي‌کنند.

همچنين علي کاشفي خوانساري، نويسنده و مسئول کارگروه کودک و نوجوان جايزه ادبي شهيد آويني در اين نشست گفت: وقتي در حوزه کودک و نوجوان از «مقاومت» صحبت مي‌شود، دغدغه اصلي همان صلح، امنيت، داشتن جامعه‌اي سالم، معنوي و آرماني است که زمينه‌هاي رشد معنوي انسان‌ها، به‌ويژه کودکان در آن جامعه فراهم است. بنابراين، تبيين مفهوم مقاومت و داشتن نگاه ديني و معنوي به اين مقوله، ضرورت پيدا مي‌کند. وي ادامه داد: بخش کودک و نوجوان در دومين دوره جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين‌الملل اسلامي به ديگر بخش‌هاي اين جشنواره افزوده شد. بر اين اساس، حدود 150 عنوان کتاب در رشته‌هاي داستان کوتاه، داستان نوجوان و شعر کودک و نوجوان به دبيرخانه راه يافتند. مسئول کارگروه کودک و نوجوان جايزه ادبي شهيد آويني افزود: علاقه‌داشتيم  در ديگر حوزه‌ها مانند علمي، غيرداستاني و نمايش‌نامه‌هم آثاري را دريافت کنيم اما متاسفانه امسال با اين آثار مواجه نبوديم. اميدوارم با کوشش روزافزون نويسندگان، در سال‌هاي آينده اين‌گونه آثار  را هم داشته‌باشيم.

کاشفي‌خوانساري ادامه داد: آرزو مي‌کنم کتاب‌هاي حوزه کودک و نوجوان تصويري واقعي، روشن و پُرافتخار از فرهنگ، اعتقاد و سنت‌هايمان براي کودکان ارايه کنند؛ به‌گونه‌اي که عزت‌نفس و مقاومت دروني در برابر هرگونه تهديد و انحراف شکل بگيرد.

وي اظهار کرد: فرهنگ مقاومت، يک مقوله عمومي، انساني و ملي است که بايد همه اقشار جامعه در راستاي نهادينه کردن اين فرهنگ بکوشند. اميدوارم با تلاش هرچه بيشتر مسوولان فرهنگي، فعاليت بيشتر ناشران و تمرکز روزافزون نويسندگان حوزه کودک و نوجوان در زمينه فرهنگ مقاومت، شاهد خلق آثار بهتر و بيشتر در آينده نزديک باشيم.

بهروز اثباتي، دبير جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين‌الملل اسلامي از ديگر سخنرانان اين مراسم بود. وي عنوان کرد: در ادبيات پايداري بايد سه کليدواژه امنيت، تهديد و پايداري مقاومت را بسنجيم. امنيت به معناي زندگي کردن در چارچوب نظام ارزشي و مصون بودن از هرگونه تعرض است.

وي ادامه داد: امنيت براي هر فرد، ملت و سيستمي، يک امر نسبي است. بنابراين، آن‌چه که در نظام جمهوري اسلامي ايران امنيت ناميده مي‌شود، با آن‌چه که در ديگر کشورها وجود دارد، متفاوت است. اما اين‌که آيا مي‌شود اين مفهوم را به کودکان و نوجوانان انتقال داد؟ بايد گفت که در رسانه‌هاي غربي شاهد معرفي شخصيت‌هايي مانند «بِن تِن» و «مرد عنکبوني» هستيم که در سطح جهان، سلطه‌دار و نماينده نظام امنيت جهاني هستند. آن‌ها نمايندگان پاسداشت  حيات غرب و ضدنظام سنتي خودشان به شمار مي‌آيند. دبير جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين‌الملل اسلامي با بيان اين‌که تهديد، مکمل کليدواژه امنيت است، گفت: تهديد به مجموعه عملياتي گفته مي‌شود که به نظام امنيتي احترام نمي‌گزارند. امروزه دنيا سرشار از ادبيات تهديد است. بنابراين، شناخت ادبيات تهديد برعهده اصحاب قلم و انديشه است. اثباتي درباره کليدواژه پايداري  و مقاومت اظهار کرد: پايداري و مقاومت پديده‌اي مبتني بر آگاهي است که از سوي سيستمي براي حفظ ارزش‌ها انجام مي‌شود.

وي توضيح داد: امنيت شامل امنيت جسمي، روحي، فردي، جمعي، ملي و فراملي است. همچنين کليدواژه تهديد، تهديدهاي نرم، سخت و نيمه‌سخت را دربر مي‌گيرد. پايداري و مقاومت نيز پايداري مردمي، دولتي، ايجابي، سلبي، نظامي، فرهنگي و اقتصادي را شامل مي‌شود. بنابراين، جايزه ادبي شهيد آويني از اين وجه معناي بسيار گسترده‌اي دارد که اميدوارم جامعه ادبي کشور  به آن بپردازد.

دبير جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين‌الملل اسلامي اظهار کرد: نويسندگان و شاعران افرادي هستند که محيط مخاطب خود اعم از ملي و فراملي را به خوبي رصد مي‌کنند و حساسيت‌هاي آن‌ها را تشخيص مي‌دهند و بر اساس آن به توليد اثر مي‌پردازند.

اثباتي با بيان اين‌که در محيط، سه فاکتور اصلي ادبيات، فرهنگ و هنر، سه عامل امنيت، تهديد و پايداري را تحت‌تاثير قرار مي‌دهند، گفت: از نظر ما ادبيات پايداري نوعي ادبيات اجتماعي، جهت‌دار، حامل آرمان، پرسش‌محور و پاسخ‌محور است. وقتي از ادبيات مقاومت يا پايداري سخن مي‌گوييم يعني اين‌که بايد عناصري را خلق کنيم و آن‌ها را به وسيله موسسات فرهنگي، نويسندگان، ناشران و سيستم‌هاي توزيع به مخاطبان منتقل کنيم.

وي با بيان اين‌که دامنه محيط ادب و فرهنگ، مخاطب ما را به سوي پيام‌سازي مي‌کشاند، بيان کرد: جايزه ادبي شهيد آويني بايد بررسي سه جزء فرآيند رسانه‌اي ادبيات کشور يعني فرستنده، پيام و گيرنده را وظيفه خود بداند. دبير جشنواره دو سالانه کتاب سال مقاومت بين‌الملل اسلامي گفت: اصحاب فرهنگ و انديشه بايد بدانند که ادبيات مقاومت همان ادبيات دفاع مقدس نيست. اين دو  کاملا متفاوت‌اند اما گاهي با يکديگر تداخل پيدا مي‌کنند. آثاري وجود دارند که در حوزه دفاع مقدس جا مي‌گيرند اما مقاومتي نيستند. همچنين آثاري ديده مي‌شوندکه مقاومتي هستند اما ارتباطي به دفاع مقدس ندارند. به طور مثال وقتي کتابي درباره زندگينامه يک رزمنده مطالعه مي‌کنيم، اين اثر جزو آثار دفاع مقدس است اما ايجاد حماسه از يک مقطع جنگ که از ارزش‌هاي ملي دفاع مي‌کند، يک اثر مقاومتي محسوب مي‌شود.

 

جواد جَزيني، نويسنده و پژوهشگر هم در اين مراسم اظهار کرد: بسيار جالب توجه است که با آغاز جنگ در سال 1359، ادبيات کودک و نوجوان نيز آغاز مي‌شود. در همان سال، شش عنوان کتاب منتشر مي‌شود که سه عنوان از آن‌ها به ادبيات جنگ در حوزه کودک و نوجوان اختصاص داشتند.

وي ادبيات توليد شده درباره جنگ را به دو دسته تبليغي و تحليلي تقسيم کرد و گفت: ادبيات تبليغي با شروع جنگ آغاز و با پايان آن به پايان مي‌رسد. تبليغ و تشويق مردم براي مقاومت در برابر دشمن از وظايف ادبيات تبليغي است. نويسندگان در اين نوع ادبيات، جنگ را به عنوان يک خبر و رويداد به مخاطبان ارايه مي‌کنند و به آن‌ها مي‌گويند که در برابر دشمن چگونه ايستادگي کنند.

اين نويسنده و پژوهشگر با بيان اين‌که ادبيات تحليلي با پايان يافتن جنگ شروع مي‌شود، افزود: اين ادبيات مي‌کوشد زواياي پنهان‌مانده و پيامدهاي بر جا مانده در جسم و روح باقي‌ماندگان جنگ را بيان کند. سوال اين است که آيا ادبيات جنگ ما توانسته از حوزه تبليغي خارج شود و به ادبيات تحليلي ورود کند؟ گزارش‌ها حاکي از آن هستند که ادبيات کودک کشور ما در همان حد ادبيات تبليغي باقي مانده است!

جَزيني اظهار کرد: جالب توجه است که در سال 1360، هزار و 480 عنوان کتاب منتشر شده است که هشت عنوان از آن‌ها به موضوع جنگ مي‌پردازند و از اين هشت عنوان نيز پنج عنوان به حوزه کودک و نوجوان اختصاص دارد. در سال 1364، شش هزار و 484 عنوان کتاب منتشر شده است که 23 عنوان آن‌ها با موضوع جنگ به نگارش درآمده‌اند و از ميان اين 23 عنوان، 10 عنوان به حوزه کودک و نوجوان مربوط مي‌شود. در سال 1367، سه هزار و 725 عنوان کتاب منتشر شده است که 28 عنوان آن‌ها به مقوله جنگ مي‌پردازند و از ميان اين 28 عنوان کتاب، هفت عنوان اثر ويژه کودکان و نوجوانان است. وي اظهار کرد: تصور مي‌کنم با وجود همه تلاش‌هايي که نويسندگان حوزه کودک و نوجوان درباره جنگ انجام داده‌اند، در اين حوزه اتفاقاتي رخ داده است که مانع پيشرفت ادبيات جنگ کودک و نوجوان شده‌است. از ميان اين موانع مي‌توان به نگارش داستان‌هاي جنگ توسط نويسندگاني اشاره کرد که نخستين تجربه‌هاي خود را در نوشتن به تصوير مي‌کشيدند.

اين پژوهشگر حوزه کودک و نوجوان بيان کرد: تعدد نهادهايي که خود را مدعي ترويج و نهادينه کردن ادبيات کودک و نوجوان مي‌دانستند از جمله آسيب‌هاي حوزه ادبيات جنگ کودک و نوجوان به شمار مي‌آيد. جَزيني توضيح داد: گزارش‌ها بيانگر اين مطلب‌اند که تا سال 1379، 93 درصد کتاب‌هاي مربوط به جنگ، تجديد چاپ نشده‌اند. اين به چه معناست؟ آيا اين آثار از نظر کيفي قابليت تجديد چاپ نداشتند يا اين‌که نهادهاي متولي نگاهشان تنها به افزايش عناوين بيشتر کتاب‌ها در جامعه بوده است؟!

وي افزود: اگر نتوانيم فرهنگ مقاومت را به صورت امروزي بيان و آن را در مناسبت‌هاي زندگي وارد کنيم، اين فرهنگ ماندگار نخواهد شد که اين موضوع بسيار خطرناک است. 

 

شنبه 20 مهر 1392 - 8:49


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری