پنجشنبه 27 مهر 1396 - 8:43
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

علي الله سليمي

 

نشست بررسي ادبيات زنانه در دفاع مقدس

 

نشست بررسي ادبيات زنانه در دفاع مقدس با حضور بلقيس سليماني، زهرا زواريان و احمد شاکري در سالن شهر کتاب برگزار شد. در ابتداي اين نششست، بلقيس سليماني، با پرسيدن اين سوال که «آيا روايت مي‌تواند زنانه باشد» سخنانش را آغاز کرد و گفت: مدتي است که متنقدان در جهان غرب و در کشورمان در اين حوزه بحث مي‌کنند که آيا در ادبيات مي‌توانيم از زبان زنانه و مردانه سخن بگوييم يا خير؟ وي ادبيات زنانه را موضوعي دانست که محتوا و ساختار آثار را در بر مي‌گيرد و ادامه داد: ژوليا کريستوا، هلن سيکسو و اليگاري در دنياي غرب روايتي از هستي را زنانه مي‌دانند که داراي زبان زنانه باشند. اليگاري معتقد است که بايد بتوانيم زباني زنانه بسازيم. اين ساخت نياز به مکانيسمي دارد که جدا از امر واژه‌سازي است که داراي نظم نمادين و نشانه‌اي باشد.

اين نويسنده حوزه ادبيات دفاع مقدس درباره نظرات هلن سيکسو درباره ادبيات زنانه توضيح داد: وي اين زبان را مرتبط با تَن مي‌داند و معتقد است که نويسنده زن بايد بتواند از تجربيات ويژه زنان بنويسد. تجربيات ويژه‌اي که مربوط به جسم آنان مي‌شود. ميلز، سبک‌شناس فمينيست  مي‌گويد: تحليل هر اثري بايد بر سه جنبه واژه‌ها، جمله‌ها و گفتمان‌ باشد. نويسنده بازي آخر بانو توضيح داد: بنابر اعتقاد ميلز چه بسيار مرداني هستند که زنانه مي‌نويسند. او چند سوال اساسي مطرح مي‌کند که بايد يک اثر زنانه بتواند به آن پاسخ دهد؛ نويسنده از چه واژگاني در اثرش استفاده مي‌کند و چه مفهومي از هويت زنانه را ساخته است؟ صداي زنانه چگونه در اثر بازتاب مي‌يابد؟ برخورد مردان با زنان در متن چگونه است؟ چه کساني در متن داراي کنش هستند. در متن از زنان بيشتر استفاده شده يا مردان؟ راوي اثر چه کسي است؟ متن بر منافع چه کسي تاکيد دارد و چه عناصري با زنان در ارتباطند؟

سليماني با بيان اينکه اعتقاد دارم ادبيات زنانه بايد مبتني بر تجارب زنانه باشد گفت: در آثار زنانه نوستالوژي و کودکي اهميت مي‌يابد. زندگي خانوادگي هم از موضوع‌هاي با اهميت در زنانه‌نويسي است. ملالت و روزمرگي و پيش ‌پا افتادگي زندگي روزمره را زنان بيشتر در آثارشان مي‌نويسند. البته معتقدم اين روال تا وقتي که تقسيم کار ميان زنان و مردان وجود دارد پا بر جا خواهد بود. هيچ مردي نمي‌تواند چنين نگاهي در ادبياتش داشته باشد.

وي ادامه داد: نوشتار زنانه سکوت را به تصوير مي‌کشد که بيشتر واگويي گفت‌وگوهاي دروني زن با خودش است. زنان بيش از مردان به زبان معيار گرايش دارند. از زبان مخفي کمتر استفاده مي‌کنند. زبانشان همراه با ترديد است و بسيار از پرسش بهره مي‌گيرند.

زهرا زواريان ديگر کارشناس ادبي حاضر در اين برنامه بود که سخنانش را بر محور نمونه‌هاي داستان‌هاي دفاع مقدس در دهه‌هاي 60 و 70 آغاز کرد و گفت: بايد ديد که آيا روايت خاص زنانه داريم يا خير؟ در سال‌هاي پس از دفاع مقدس، زنان در ادبيات کشورمان حضور چشمگير داشته‌اند به گونه‌اي که پژواک صداي زنانه در ادبيات، شگفتي اهالي ادب را برانگيخت. اين حضور زنان در ادبيات چيزي شبه سونامي بود.

وي با اشاره به اين‌که اخيرا رويکردهاي فمينيستي در ادبيات ما بسيار ديده مي‌شود افزود: آيا در داستان‌هاي جنگ تحميلي، زنان رويکرد فمينيستي داشته‌اند؟ با مطالعه داستان‌هاي کوتاه زنانه، تک‌صدايي به چشم مي‌خورد که مربوط به زماني است که زن مورد هجمه قرار مي‌گيرد. در داستان‌هاي دهه‌هاي 60 و 70 به دليل مورد هجوم قرار گرفتن بدن زن در طول جنگ از سوي دشمن، اين تک صدايي بيشتر به چشم مي‌خورد. اين هجمه در داستان‌هاي زيادي فرياد کشيده شده است. در کليت داستان، صداي زنانه به گوش مي‌رسد، با وجود آن‌که خشونت جنگ، امري مردانه است.

نويسنده مجموعه داستان مهتاب، با بيان اين‌ که معتقد به وجود زبان هستم، افزود: روايت‌هاي خشن و تصويرسازي‌هاي زنان از واقعه جنگ بسيار زبان زنانه دارند. ديالوگ‌هاي زن با خودش است. در ادبيات جنگ زنانه به بحث رويا که تحت تأثير ناخودآگاه است، بسيار پرداخته شده است.

وي با پرسيدن دوباره اين سوال که «آيا زنان رويکرد فمينسيتي در آثارشان دارند؟» گفت: يکي از مسايلي که اليگاري مطرح مي‌کند اين است که زنان همواره در نقش معشوق بوده‌اند. در جمله‌ i love you همواره i مردان و you زنان بوده‌اند. وي آرزو مي‌کند که کاش زنان در بخش فاعل(i) قرار بگيرند و اين رويدادي است که در ادبيات دفاع‌مقدس به وقوع پيوست. مردان آن قدر قابليت معشوق بودن را يافته بودند که زنان همواره در پي آنان بوده باشند. شايد اين امر به دليل رهاشدگي زنان و رفتن مرد در پي معشوق ديگري که همان خداست بوده باشد. داستان‌هاي اين دوران بيشتر با شهادت مرد به پايان مي‌رسد و آن زن همواره ناکام مي‌ماند. فاعل شدن زن در عشق، نقطه عطفي در داستان‌نويسي ماست.

احمد شاکري، آخرين کارشناس بود که سخنانش را درباره‌ي شناخت ادبيات دفاع‌مقدس و بر محور «هستي و کرانه‌هاي زنانه‌ ادبيات داستاني دفاع مقدس» آغاز کرد و گفت: بايد درباره‌ ادبيات داستاني‌اي سخن گفت که انقلاب اسلامي داعيه‌ آن را دارد. ما مدعي ايجاد مکتب تازه‌اي هستيم و مکتب‌ها روش‌هاي خود را دارند. بنابراين بايد روش‌ها را شناخت. عنوان زنانه وقتي به عنوان قيد در کنار ادبيات دفاع‌مقدس مي‌نشيند بايد ببينيم که منظور از ادبيات داستاني، دفاع‌مقدس، نسبت ادبيات داستاني با دفاع مقدس و ويژگي‌هاي نوشتار چيست و سپس در مورد رويکرد زنانه‌ي آن سخن بگوييم.

وي رويکردش را ثبوتي دانست و توضيح داد: که اين رويکرد فرض است و روش آن ذهني و عقلاني است. رويکرد ثبوتي اين موضوع را مطرح مي‌کند که ادبيات زنانه دفاع مقدس قابل طرح است يا خير؟

اين پژوهشگر با بيان اين‌که نمي‌توان هر آن‌ چه را درباره دفاع مقدس نوشته مي‌شود ادبيات دفاع مقدس دانست، ادامه داد: اين تلقي خطاست زيرا دفاع مقدس يک هويت و حقيقت ديني دارد و لزوماً همه افرادي که اين حقيقت را بيان مي‌کنند روايت حقيقي ندارند. بنابراين نمي‌توان در تمام اين آثار ادبيات زنانه را جستجو کرد. در اين بحث راجع به ادبيات زنانه دفاع مقدس با رويکرد ديني سخن مي‌گوييم.

وي انقلاب اسلامي را پديده‌اي دانست که بر ادبيات دفاع‌مقدس تأثير گذاشته است و ادامه داد: ادبيات داستاني انقلاب اسلامي گرچه با خصوصيت خود شناخته نشده اما وجود دارد. اثري نداريم که نشان دهد نمونه‌ تام ادبيات داستاني انقلاب اسلامي را به نمايش بگذارد اما برخي از مولفه‌هاي اين گونه ادبي را مي‌توان در تعدادي از آثار مشاهده کرد. اين کم‌کاري تئوري‌پردازان است که بايد به کشف اين مولفه‌ها بپردازند و مکتب ادبيات داستاني انقلاب را تدوين کنند. شاکري افزود: معتقدم که مرز دقيقي ميان خاطره و ادبيات داستاني وجود دارد. کتاب‌هايي مثل «دا» رمان نيستند اما به قالب ادبيات داستاني انقلاب و دفاع مقدس نزديکند. لزومي ندارد قالب بومي و ديني ما رمان باشد. مي‌تواند گونه‌اي غير از رمان باشد که بايد به آن دست يافت.

وي ادبيات دفاع مقدس را واجد حقيقتي دانست که به معناي حق عليه باطل است و گفت: اين حقيقت در ادبيات دفاع مقدس کليت واحدي است. نمي‌توان دفاع را از قدسيت جدا کرد اما اين دو يک حقيقت واحد‌ند. ضد جنگ خواندن ادبيات دفاع مقدس خطاست. شاکري با بيان اين‌که ادبيات دفاع مقدس زمينه‌اي براي پرداخت‌ به موضوعات زنانه پديد آورد ادامه داد: قيد زنانه بايد به ادبيات برگردد و نه هويت نويسنده. اگر اثري نتواند نشان دهد که نويسنده‌ي آن کيست؟ زن است يا مرد، اين ضعف آن اثر است. بسياري از نويسندگان مشهور دنيا زن نبوده‌اند اما ادبياتي که ارايه کرده‌اند به ادبيات زنانه مشهور شده است. وي تصريح کرد: در انحصار قرار دادن ادبيات زنانه براي زنان درست نيست چيزي که در ادبيات مهم است، باورپذيري است. چيزي که مخاطب را به باور مي‌رساند.

 

شنبه 13 مهر 1392 - 10:31


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری