چهارشنبه 7 تير 1396 - 1:23
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

غزال حسين زاده

 

مجموعه اي ارزشمند از تاريخ هنر ايران

 

نگاهي به موزه هنرهاي ملي ايران


170 سال پيش‌، در زمان فتح‌علي‌شاه‌، در محل ساختمان‌هاي وزارت فرهنگ و سازمان برنامه و بودجه‌، باغ بزرگي بود كه از شمال تا خيابان هدايت فعلي و از جنوب تا ميدان بهارستان گسترده بود. در حال حاضر از آن باغ و قصر فقط حوض خانه‌اي باقي‌مانده كه تبديل به موزه هنرهاي ملي شده است و شايد همين آن را از خطر نابودي محفوظ داشته است‌.

موزه هنرهاي ملي (تاسيس 1309 ه . ش) يا همان مدرسه صنايع قديمه در تهران همراه موزه مجلس (تاسيس 1307- افتتاح رسمي 1310) نخستين موزه هاي هنري ايران محسوب مي گردند که پيش از تاسيس موزه ملي ايران (1316) راه اندازي شدند.

پس از انقلاب مشروطه ، کمال الملک (محمد غفاري) با كمك حكيم الملك (وزير فرهنگ وقت) مدرسه صنايع مستظرفه (واقع در باغ نگارستان، در محل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كنوني و موزه هنرهاي ملي) را بنياد نهاد.

از شاگردان اين واحد آموزشي استاداني چون: شادروان علي محمد حيدريان، ابوالحسن خان صديقي، محمود اولياء، حسنعلي خان وزيري بودند كه تأثير گذار در جريان هاي هنري سال هاي بعد شدند. برخي از مهمترين آثار کمال الملک قبل از انتقال به موزه مجلس در همين محل قرار داشتند.

 آموزش شاخه هنر هاي ايراني در كنار همان مدرسه صنايع مستظرفه به نام مدرسه صنايع قديمه به سرپرستي استاد طاهر زاده بهزاد تأسيس شد. وي نگارگر، مذهب، طراح نقش قالي و كاشي بود.

موزه هنرهاي ملي مکاني بود براي فعاليت و رفت و آمد بزرگاني چون استادان هادي تجويدي، محمد علي زاويه (نگارگر)، علي كريمي و علي درودي(تذهيب)، علي امامي (منبت كاري)، محمد حسين خاتم (خاتم سازي) و رضا وفا كاشاني (نقش قالي) حسين کاشي تراش و معمارزاده استادان سفالگري، حبيب الله طريقي استاد زري بافي، عيسي بهادري استاد کاشي و سراميک سازي، و نگارگراني چون بهزاد، فرشچيان، و ....

 بعدها مدرسة صنايع مستظرفه كمال الملك زير نظر اداره هنر هاي ملي قرار گرفت و به دو بخش مجزا، تقسيم شد :

 1- صنايع قديمه (رشته هاي نگارگري، تذهيب، نقش قالي و نقش كاشي)

2- صنايع جديده (رشته هاي نقاشي و مجسمه سازي)

در سال 1319 هجري خورشيدي، هنرستان صنايع مستظرفه تعطيل و تبديل به كارگاه هاي سنتي شد و پس از آن مدرسه عالي معماري با نام (هنركده) مشتمل بر سه شاخه معماري ، نقاشي و مجسمه سازي به كار خود ادامه داد.

محل آن در كوچه مروي، در خيابان ناصر خسرو بود. دو سال بعد، در زمان تصدي آندره گدار فرانسوي با نام (دانشكده هنر هاي زيبا) در محل زير زمين دانشكده فني به دانشگاه تهران پيوست و اولين دوره فارغ التحصيلان آن هنرمندان سرشناسي چون : حسين كاظمي، جليل ضياءپور، شكوه الملك رياضي و جواد حميدي بودند.

ساختمان موزه هنرهاي ملي به دليل قدمت آن و حضور آثار هنرمندان شاخص ايراني در تاريخ ۲۸ بهمن ۱۳۶۹ با شماره ۱۷۳۲ به‌عنوان يکي از آثار ملي ايران به ثبت رسيد

اين مجموعه در برگيرنده بهترين هنرهاي ملي ايران در زمينه هايي مانند مينياتور، تذهيب‌، خاتم‌، كاشي‌كاري‌، قالي‌بافي‌، پارچه‌بافي‌، زري دوزي مخمل بافي‌، ميناكاري‌، قلم‌زني و معرق است‌.

اين مدرسه زماني كانون حفظ و احياء ارزش‌هاي اصيل هنرهاي ملي و سنتي بوده است. استاد هادي تجويدي در اين مکان، به عنوان مدرس هنر مينياتور شاگردان زيادي چون محمد علي زاويه، علي كريمي، مقيمي‌تبريزي، علي مطيع و علي اسفرجاني را زير نظر خود پرورش داده است.

خانم داوري، مدير سابق موزه هنرهاي ملي درباره نحوه تاسيس موزه هنرهاي ملي و فعاليت استاد هادي تجويدي به عنوان مدرس مينياتور در مدرسه صنايع قديمه مي گويد: «موزه هنرهاي ملي ايران در سال 1309 با تلاش مرحوم حسين طاهر زاده بهزاد كه خود نقاش و طراح نقشه قالي و مينياتور بودند، شكل گرفت. در آن زمان بيشتر استاداني كه در مدرسه صنايع قديمه، تدريس مي‌كردند، از تحصيل‌كردگان مدرسه كمال‌الملك بودند و طي امتحاناتي كه از استادان به عمل مي‌آمد، انتخاب مي‌شدند.

استاد هادي تجويدي يكي از استاداني بود كه در اين امتحانات شركت كرد و مقام اول را كسب كرد و به عنوان اولين معلم مدرسه مينياتور صنايع قديمه شروع به فعاليت كرد. او شخصيت والايي داشت و طي چند سالي كه در اينجا تدريس مي‌كرد، شاگردان نابغه‌اي را تربيت كرد. از جمله استاد علي كريمي‌كه خود نيز در همين مكان شاگردان زيادي را پروراند و دررشته پرتره سازي نيز حرف اول را مي‌زد.

استاد هادي خان، مينياتوريست مكتب تهران است كه ادامه كار مكتب صفوي است. مينياتور دوره صفوي، اندازه‌هاي خاص خود را داشت و معمولا به اندازه كتب و نسخ خطي بود، در حالي كه اندازه‌هاي مينياتور در مدرسه صنايع قديمه تغيير كرد و پرسپكتيو و پرتره سازي در آن وارد شد. ما در اين دوره مينياتوري ناب را مشاهده مي‌كنيم كه هيچ كدام از تحميل‌هاي سبك‌هاي گذشته را ندارد. موزه هنر‌هاي ملي، اين افتخار را دارد كه مجموعه‌اي از آثار استاد هادي خان تجويدي را در اختيار دارد.

آنچه در اين مدرسه تعليم داده مي‌شد، اخلاق بود. من اين سعادت را داشتم كه در مدت كوتاهي شاگردي استاد محمد تجويدي را داشته باشم. ايشان در تمام اين مدت به ما تذكر داشتن اخلاق و آداب اجتماعي را، پيش از آموختن هنر مي‌دادند. رابطه استاد و شاگردي در اين مدرسه بسيار رواج داشت و در روح و خلق هنر آموختگان اين مدرسه به چشم مي‌خورد. اما متاسفانه امروز اين حرمت‌ها ميان استادان و دانشجويان هنر به چشم نمي‌خورد و شايد به همين دليل است كه كارهاي هنري، پيشرفت چشمگيري ندارند.»

استاد اسماعيل نظري كه خود و پدرش از جمله افرادي بودند كه به موزه هنرهاي ملي خدمات فراواني را ارائه داده‌اند، در مورد خاطرات خود از موزه و استاد تجويدي مي گويد: «محمد تجويدي در يك خانواده مذهبي به دنيا آمد و پدرش هادي خان تجويدي از جمله هنرمندان با اقتدار و با اخلاق بود. آنچه كه من از او به ياد دارم، چيزي نزديك 53 سال زندگي با آن‌ها و در اين موزه است. پدر من اولين مستخدم و كليددار اين موزه بود و من نيز در اينجا به دنيا آمدم و با تمام اين هنرمندان از جمله علي كريمي ‌در اين اداره آشنا شدم.

اگر بخواهيم درباره تجويدي‌ها صحبت كنيم، هركدام به نوعي در رشته هنري خود سرآمد هستند. علي تجويدي، آهنگ ساز و موسيقي‌دان كه باعث فخر و افتخار ما ايراني‌هاست و تنها موسيقي‌داني است كه در كتاب رجال قرن بيست‌ويكم نامش ثبت شده است. محمد تجويدي نيز كه شعر تمام شعراي بزرگ ايران را تصوير سازي كرده و كتب اشعار اين بزرگان شعر و ادب مثل حافظ و مولانا اكثرا با تصوير سازي روي جلد اين استاد به خانه‌هاي ما آمده است. بنابراين اين بزرگان نه تنها در هنر؛ بلكه در ادبيات نيز سر رشته داشته‌اند و آن را در اين مدرسه تدريس مي‌كردند.»

استاد صادق بريراني، پيش‌كسوت هنر گرافيك درباره موزه هنرهاي ملي مي گويد: «من چون يكي از كارمندان سابق وزارت فرهنگ و هنر سابق (ارشاد فعلي) بودم، شايد هر روز گذارم به اين موزه مي‌افتاد. اين تنها يك ديدار ساده براي من نبود؛ بلكه با ميل و علاقه زيادي به تمام كارگاه‌هاي اينجا از جمله كارگاه‌هاي خاتم كاري، زري بافي و ... سر مي‌زدم و روحم از ديدار آثار اين هنرمندان تازه مي‌شد. به همين دليل بهترين خاطرات جواني من در اين موزه گذشت...»

 

سه‌شنبه 26 شهريور 1392 - 12:3


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری