دوشنبه 20 آذر 1396 - 18:28
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمدرضا صادقي

 

بهترين داستان تاريخي، داستاني درباره اهل بيت(ع)است

 

گفت و گو با محمود حکيمي، نويسنده داستان هاي ديني و تاريخي

 

محمود حکيمي از نويسندگان پيشکسوت در حوزه داستان هاي ديني و تاريخي است که تا به حال بيش از يکصد و پنجاه کتاب در اين بخش نوشته و منتشر کرده است. نخستين کتابش«اشراف‌زاده قهرمان»نام داشت که شرح زندگاني مصعب بن عمير، صحابي دلير رسول‌ اکرم (ص) بود که در سال 1350 منتشر و با استقبال خوانندگان نوجوان روبه ‌رو شد.

يک سال بعد (1351) کتاب «حسين بن علي (ع) پيشواي آزادگان» از او به چاپ رسيد. طاغوت، سلحشوران علوي، شهداي فخ، سرودهاي رهايي، سوگند مقدس، نقابداران جوان، دلاوران عصر شب از جمله آثار وي بود که قبل از انقلاب اسلامي منتشر شدند. پس از انقلاب اسلامي، حکيمي آثاري در زمينه زندگاني چهارده معصوم (ع) ويژه نوجوانان را منتشر کرد. کتاب وجدان که داستاني با درون‌مايه ديني بود نيز از وي منتشر شد که به علت استقبال جوانان به چاپ هيجدهم رسيد. اما کار اصلي و مهم حکيمي پس از انقلاب تأليف مجموعه 22 جلدي تاريخ تمدن يا داستان زندگي انسان ويژه نوجوانان و جوانان بود. او تمدن هاي نخستين تاريخ را بر اساس نهضت پيامبران توحيدي تدوين کرد: حضرت ابراهيم (ع) در بابل، حضرت موسي (ع) در مصر باستان و حضرت عيسي (ع) در روم باستان. «نقابداران جوان» يکي از داستان هاي تاريخي محمود حکيمي است که به زودي منتشر مي شود. وي به تاثيرگذاري داستان هاي تاريخي باور دارد. از همين رو از سي و چهار کتاب تاريخي که تاکنون از وي منتشر شده، بيست کتاب آن داستان تاريخي است. وي در سال ۱۳۸۹ در فرهنگسراي خاتم شيوه درست نگارش داستان تاريخي را براي دانشجويان تدريس مي کرد. متن تدوين يافته درس هاي وي در کتابي باعنوان«داستان تاريخي را چگونه بنويسيم؟» به زودي چاپ خواهد شد. گفت وگوي زير درباره اين کتاب است.

 

قبل از آنکه درباره«داســتان تاريخي را چگونه بنويســيم؟» گفت وگو کنيم چند کتاب تاريخي و چند داستان تاريخي را که تاکنون از شما منتشر شده نام ببريد.  

کتاب«تاريخ تمدن يا داســتان زندگي انسان» براي نوجوانان در ۲۲ جلد در ســال 1365 از من منتشــر شد. کتــاب «تاريخ تمــدن ايران و جهان» بــراي عموم در هفت جلد در ســال 1391 منتشر شد. کتاب «نگاهي به تاريخ معاصر جهان» از سال 1364 به عنوان کتاب درسي در يکي از دانشکده هاي تاريخ تدريس مي شد و چند کتاب ديگر درباره تاريخ اسلام و زندگاني رسولاکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) دارم که در مجموع تاکنون 14 کتاب تاريخي از من منتشر شدهاست.

 

چند داستان تاريخي خود را هم نام ببريد. 

«سلحشــوران علــوي»، «دالوران عصر شــب»، «سرودهاي رهايي»، «فلسطين آزاد مي شود»، «وجدان»، «بسوي ساحل»، «در جستوجوي حقيقت»، «پرواز به ســوي ســياره آزادي»، «هزار و يک حکايت تاريخي»، «داستان هايي از زندگاني اميرکبير» و ...

 

دليل اينکه شــما بيشتر به داستان هاي تاريخي پرداخته ايد چه بوده است؟

آنچه نمي توان در آن ترديد کرد تاثير داستان بر خواننده مخصوصاً نوجوانان و جوانان است. مرحوم شهيد مطهري عقيده داشت که بسياري از آموزه هاي اسلامي را مي توان از زبان شخصيت هاي داستان به خواننده تفهيم کرد. در اين ميان به تجربه برايم ثابت شده که کودکان، نوجوانان و جوانان به داستان هاي تاريخي بيش از داستان هاي ديگر علاقه دارند.

 

قبل از انقلاب اسلامي بيشتر داستان هاي تاريخي شما ابتدا در نشريات حوزه علميه نظير درس هايي از مکتب اسالم به صورت دنباله دار چاپ مي شــد و سپس آنها را به صورت کتاب منتشر کرديد. در حال حاضر داستان هاي ديني تاريخي شما در کدام نشريه به چاپ مي رسد؟

من هنوز با مجله وزين مکتب اسلام همکاري مي کنم. آخرين داستان من«بانگ بيداري»نام دارد که ششمين قسمت آن در شماره تيرماه امسال (1392)چاپ شد.

 

اگر خوانندهاي آثار تاريخي يا داستان هاي تاريخي شــما را مورد نقد و بررسي قرار دهد ناراحت نمي شويد؟

هر زمان که پژوهشگري آگاه، مقاله، داستان يا کتاب مرا بدون غرض مورد نقد قرار داده از او تشکر کرده و نقص اثر خود را در چاپ بعدي تصحيح کرده ام. نقدکننده آگاه در واقع معلم خوب من است.

 

چه عاملي سبب شد شما کتاب«داستان تاريخي را چگونه بنويسيم؟» را تاليف کنيد؟

چند ســال پيش در فرهنگســراي خاتم شيوه هاي درست نگارش داستان هاي تاريخي را تدريس مي کردم. دانشجويان شرکت کننده در کلاس آموزش داستان نويسي از من خواســتند که مطالب را تدوين کرده و به صورت کتاب منتشر کنم و انتشار اين اثر در واقع پذيرش پيشنهاد آنهاست.

 

نويســنده اي که قصد دارد داستان هاي تاريخــي دينــي از زندگانــي پيامبــران، حضرت محمد(ص) و ائمه اطهار(ع) بنويسد به نظر شما بهتر است چه آثاري را بخواند؟

مطالعه دقيق آيات قرآن کريم درباره زندگاني پيامبران نخستين گام براي نوشتن داســتان ديني است. البته در اين زمينه کتاب هاي فراواني منتشر شده اما لازم مي دانم بگويم نويسنده اي که قصد دارد داستان پيامبران و ديگر قصص ديني را بنويسد حتما بايد در زمينه اسرائيليات هم مطالعاتي داشــته باشد. دکتر حميد محمدقاسمي، کتاب ارزشمندي در اين زمينه تحت عنوان«اسرائيليات و تاثير آن بر داســتان هاي انبياء در تفاســير قرآن» تاليف کرده که انتشارات سروش آن را منتشر ساخته است. متاسفانه برخي نويسندگان داستان هاي ديني گاه يک افسانه برآمده از اســرائيليات را حقيقت پنداشته و آن را به صورت يک داستان مفصل تاريخي منتشر کرده اند.

 

 آيا شــما نگارش داستانهاي تاريخي را دشوار مي بينيد؟

اين بستگي به موضوعي دارد که نويسنده انتخاب کرده است. اگر نويسنده بخواهد از چگونگي تسخير بابل توسط سپاهيان ايران به رهبري کوروش کبير داستاني بنويسد کار او چندان دشوار نيست چون او مي تواند با مطالعه چند کتاب ارزشــمند نظير تاريخ مردم ايران اثر مرحوم دکتر عبدالحسين زرين کوب از آن واقعه افتخارآميز، داستاني زيبا بنويسد و از زبان شخصيت هايي که خود آفريده از آزادي بردگان به فرمان کوروش سخن بگويد و خواننده را از آن واقعه آگاه سازد. اما گاه نويسنده واقعه اي را براي نگارش داســتان انتخاب کرده که شناخت درست از جزئيات آن واقعه نياز به مطالعه آثار زيادي دارد در آن صورت نوشتن داستان تاريخي چندان آسان نيست.

 

شــما مهم ترين کار نويســنده داستان تاريخي را پس از انتخاب موضوع چه مي دانيد؟

به نظر من شناخت درست مورخاني که درباره موضوع مورد گزينش او کتاب نوشته اند مهمترين وظيفه اوست. چه بســيار مورخان درباري يــا فرورفته در تعصب که از نوشتن دروغ باکي نداشته اند.

 

شما مي گوييد که داستان نويس تاريخي بايد کتاب هاي تاريخي بســياري بخواند تا بتواند يک داستان درست و واقعي و تاثيرگذار بنويسد. گذشته از مطالعه کتاب هاي تاريخي بسيار، چه پيشنهاد ديگري داريد؟

من در کتاب«داستان تاريخي را چگونه بنويسيم؟» به تفصيل گفتــه ام که مطالعه آثار و مقالات و کتاب هايي که به نقد يک کتاب يا کتاب هاي يک مورخ پرداخته اند بسيار ضروري اســت. نقد دقيق و بي طرفانه نقاط ضعف يا قوت يک کتاب تاريخي را آشکار مي سازد. به عنوان مثال همه مي دانيم که طبري يک مورخ برجسته و بسيار پرکار است و اگر نويسندهاي دوست دارد داستاني از دوران بني اميه بنويسد بهتر است تاريخ طبري را بخواند. اما همين مورخ پرکار در مواردي دچار اشتباه شده است. بنابراين مطالعه نقد کتاب هاي تاريخي براي يک نويسنده داستان تاريخي بسيار ضروري است. نويسنده داستان هرگز نبايد تصور کند که هر آنچه يک تاريخ نگار مشهور نوشته درست است. پژوهشگر تاريخ مي داند که مورخان مشــهوري چون ويل دورانت و ابن خلدون هم گاه دچار اشتباه شده اند. فراموش نکنيم که نويسنده داستان تاريخي اگر چنين نکند ممکن است به قهرمان سازي بپردازد و در داستان خود از مردي زبون و چندچهره، مردي شجاع بيافريند و در واقع به تحريف تاريخ بپردازد.

 

معمولا کدام گروه از نويسندگان داستان به تحريف تاريخ علاقه دارند؟ 

پژوهشــگران معمــوال تاريخ نــگاران دربــاري را تحريف کنندگان تاريخ مي دانند. داستان نويس شريف که مي خواهد با داســتان خويش انسان هاي شريف، صادق، مومن، باتقوا، بردبار، نيک انديش و انسان دوست تربيت کند بايد سعي بسيار کند که در دام تاريخ نگاران درباري نيفتد. فراموش نکنيم که يک داستان نويس تاريخي که تنها در انديشه فروش هرچه بيشتر داستان خود است و داستانش نه آيينه عبرتي براي آيندگان است و خواب نوشين هيچ  بيدردي را برنمي آشوبد و ظالمان و متجاوزان به حقوق

انســان ها را رسوا نمي سازد بهتر اســت قلم را بر زمين بگذارد زيرا وظيفه اصلي داســتان نويس تاريخي تربيت انسانهاي شــريف از طريق حکايت تاريخي و داستان و رمان تاريخي اســت. فراموش نکنيم که داستان نويس آگاه و باتجربه و انسان دوســت که داستان را فقط براي سرگرم کردن مخاطبان خود ننوشته با خلق داستان هاي ارزشمند ميتواند افراد بي درد و بي تفاوت را به انسان هاي دردمند، آگاه و انسان دوست تبديل کند. داستان نويس آگاه به خواننده اين حقيقت تاريخي را مي رســاند که اطاعت بي چون و چرا از کاهنان، پادشاهان و خودکامگان در طول تاريخ مصيبت هاي عظيم پديد آورده است. داستان تاريخي اگر با صداقت و آگاهي همراه باشد تبديل به آموزش تاريخ مي شــود. آموزش تاريخ بايد با تقويت حس کنجکاوي، علاقه تفکر و ابداع و خالقيت همراه باشد.

 

به نظر شــما مورخ بايد از شهرت کافي برخوردار باشد؟

شــهرت يکي از راه هاي شناخت مورخان است. تعداد آثار منتشر شده هم مي تواند در شناخت مورخ بسيار موثر باشد. اما شهرت و تعداد زياد آثار يک مورخ دليل درستي تمام نوشته هاي او نيست. به عنوان مثال ابن کثير، مورخ قرن هشتم از شهرت و آثار بسيار برخوردار است اما چون يک سلفي بسيار متعصب است در کتاب«البدايه و النهايه» دروغ بسيار نوشته اســت. به نظر من صداقت و درستي مهم تريــن عامل اعتبار يک مورخ و آثار اوســت. من در کتاب«داســتان تاريخي را چگونه بنويسيم؟» صداقت و درستي يک مورخ را مهم ترين ويژگي يک مورخ دانسته و مثال هاي زيادي را براي خواننده آورده ام.

 

بسياري از آثار مورخان مشهور به فارسي ترجمه شده است. به نظر شما داستان نويسي که قصد دارد از اين آثار براي نگارش داستان خود استفاده کند چه ويژگي هايي را بايد در نظر داشته باشد؟

نويسنده بايد قبل از هر چيز از درستي ترجمه آگاه باشد. برخي از مترجمان به علت آشــنايي نداشتن از زبان مبدأ نتوانسته مقصود اصلي مولف را به خواننده منتقل کنند و اين عيب و نقــص بزرگي براي يک کتاب تاريخ ترجمه شده است.

 

گذشــته از درســتي ترجمه، چه عامل ديگــري را در اهميت يک اثر تاريخي ترجمه شده مي دانيد؟

برخي مترجمان دانشمند و آگاه گذشته از ترجمه يک اثر، آگاهانه به نقد نظرات مولف در مقدمه يا ضميمه يا در پانويس کتاب مي پردازند. به عنوان مثال اســتاد مرتضي ثاقب فر، کتــاب «تاريخ هرودوت» را ترجمه و در دو جلد منتشــر کرده است. اســتاد در جلد اول 58 صفحه را به پيشگفتار مترجم فرانسوي اختصاص داده است و مترجم فرانسوي برخي نظرات هرودوت را قبول نکرده است.

مترجم فارســي هم خود پنجاه صفحه را به شــرح زندگاني و نقد آثار هرودوت اختصاص داده و در متن کتاب هر زمان که نظر او را نادرســت دانسته در پانويس کتاب نظر خود را آورده اســت. داستان نويس تاريخي با مطالعه اين کتاب بر اين حقيقت واقف مي شود که تمام مطالب هر اثر تاريخي را نبايد درست پنداشت.

 

بهترين نقد کتــاب تاريخي که تاکنون خوانده ايد کدام کتاب است؟

موسســه انتشارات دليل ما در ســال 1390 کتابي با عنوان«ابن خلدون نظريه پرداز عصبيت اموي» تاليف آقاي مصطفي امه طلب را منتشر کرد. اين کتاب بررسي مواضع ابن خلدون در قبال اهلبيت(ع)، شيعيان و خلفاست. منتقد کتاب به راستي پژوهشگري تاريخدان و آگاه است. خيلي دوست دارم که اين نقدنويس انديشمند را از نزديک ببينم. آگاهي وي از تاريخ شــيعه اثني عشري که همان اسلام راستين است بسيار قابل توجه است.

 

آخرين سخن شــما درباره داستان هاي تاريخي چيست؟

من نويسنده داســتان، حکايت و قصه خواه تاريخي، يا غيرتاريخي را معلم اخلاق مي دانم. نويســنده داستان تاريخي مي تواند جوانمردي، شجاعت و دفاع از مظلومان را از طريق شرح زندگاني جوانمردان و عياران براي خواننده بازگو کند و من بهترين داستان تاريخي را داستاني مي دانم که درباره زندگاني اهل بيت(ع) باشد.

 

شنبه 16 شهريور 1392 - 10:46


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری