جمعه 3 آذر 1396 - 6:58
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

آرش معظمي

 

نقد«طنز و تراژدي» خرمشاهي در نشست «دگرخند»

 

شصت و پنجمين نشست «دگرخند» اثر «طنز و تراژدي» بهاالدين خرمشاهي را با حضور نويسنده كتاب، كامران فاني، موسوي گرمارودي و مهدي فرج الهي مجري برنامه مورد نقد و بررسي قرار داد.

 

طنز امروز انتقاد اجتماعي است

كامران فاني نويسنده، مترجم، كتابدار و نسخه‌پژوه ايراني و عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي با بيان اين كه كتاب "طنز و تراژدي" بهاالدين خرمشاهي درباره طنز و تراژدي نيست بلكه خود طنز و تراژدي است، اظهار كرد: از اين نظر خود مخاطبان هستند كه بايد طنزها و يا طنز تراژيك هاي اثر را كشف كنند.

وي ادامه داد: اين كتاب مجموعه اي است كه كمك مي كند ما وارد دنياي جديدي از تراژدي شويم، امروزه طنز نقش مهمي در رسانه ها دارد و به يك معني انتقاد اجتماعي است. به اعتقاد من رمان هنر طنز آميز است و رمان هاي بزرگ جهان حتما بايد طنز را داشته باشند.

 اين محقق و پژوهشگر بهترين نوع آثار طنز و تراژدي را رمان "دون كيشوت" دانست و گفت: طنز و طنزپردازي هنر دفاعي هنرمندان حساس است. خوشحالم كه كتاب خرمشاهي در حوزه هنري كه خانه هنر و هنرمندان است معرفي، نقد و بررسي مي شود.

 وي درباره عنوان اثر بهاالدين خرمشاهي نيز گفت: در دو لغت "طنز" و "تراژدي" هنري به كار رفته است و حالت طنز در آن وجود دارد و حرف اول دو كلمه يكي است. همچنين آقاي خرمشاهي چند كار مهم در اين اثر كردند كه يكي از آنها استفاده از "كج تابي هاي زباني" است، در واقع كج تابي ها نوعي طنزواره است و اين در ساختار زباني وجود دارد.

فاني با تاكيد بر اين كه طنز چهره دوگانه جهان را نشان مي دهد، عنوان كرد: هيچ وقت نبايد فكر كنيم كه همه سفيد يا سياه هستند و اين رابطه را شما در طنز و تراژدي مي بينيد. حقيقت يكي است اما جلوه هاي مختلفي دارد و اين باعث مي شود كه شما فكر نكنيد كه حقيقت كامل را مي دانيد، فقط كساني كه فكر مي كنند حقيقت كامل را دارند اهل طنز نيستند چرا كه طنز نشان مي دهد كه پشت حقيقت چيز ديگري هم وجود دارد.

 او تراژدي را تعارض بين دو حق دانست و گفت: در تراژدي گاهي هم پيش مي آيد كه حق و باطل در مقابل هم قرار مي گيرند و در اين جا هم خيلي وقت ها حق است كه شكست مي خورد و يكي از زيباترين انواع تراژدي همين حالت است. در مفهوم شهيد هم اين را مي بينيم. شهيد در ظاهر شكست خورده است اما اخلاقا و در باطن پيروز شده است.

نثر خرمشاهي آرام و استوار است

در اين نشست علي موسوي گرمارودي شاعر، محقق و پژوهشگر كشورمان با بيان اين كه نام برنامه "دگرخند" از عنوان كتاب من برداشته شده است، گفت: دفتر طنز و مهدي فرج الهي نام اين برنامه را بدون اين كه به من اطلاع دهند "دگر خند" گذاشتند و البته خيلي خوشحال شدم كه چنين كاري كردند.

 وي درباره طنز و نسبت آن با تراژدي، گفت: هنوز هم نظر من همان است كه در آغاز كتاب "دگرخند" خود دوازده سال قبل گفته ام كه در داستان تراژديك قهرمان ها فراتر از واقعيت و در كمدي فروتر از واقعيت مطرح مي شوند و با الهام از همين سخن درباره هر مفهوم تراژدي يا كمدي و يا به تعبير استاد خرمشاهي طنز و تراژدي هم مي توان همين را گفت با اين تفاوت كه در مورد داستان چون ما با اشخاص و قهرمان ها ارتباط داريم معيار ما واقعيت است اما در طنز چون بيشتر با مفاهيم ارتباط داريم معيارمان حقيقت است.

گرمارودي ادامه داد: بنابر اين مي توان گفت كمدي عبارت از بيان يا گزارش يا عرضه يك پديده حياتي ، انساني يا اجتماعي در سطحي فروتر از واقعيت يا حقيقت است. طنز در طول تاريخ ايران و در محيط هاي حاكميت اقلب جابرانه و بيشتر رسانه انتقاد از ستم بوده است. طنز فرياد كسي است كه با نگاهي از ژرفا زخم هايي را بر تن جامعه و مردم مي بيند و درد آن را بر تن خيش حس و ناگزير فرياد مي كند اما چون حنجره ايي زيبا دارد كه همان قريحه طنز اوست مانند قناري فريادش گوش نواز، شنيدني و زيباست.

 اين محقق و پژوهشگر با اشاره به اين كه وجه آموزشي طنز در ادبيات كشورمان را نبايد ناديده گرفت، تصريح كرد: اگر سعدي در گلستان مي گويد «به مزاحت نگفتم اين گفتار / هزل بگذار و جد از او بردار» به همين جنبه طنز اشاره دارد و سنايي نيز در اين رابطه صريح تر اشاره كرده است.

اين شاعر پيشكسوت انقلاب اسلامي با بيان اين كه كمدي را در شعر و نثر به سه دسته اصلي طنز، هزل و هجو مي توان تقسيم كرد، گفت: هر يك از اين دسته ها زيرمجموعه هاي خود را دارد، طنز و زيرمجموعه هاي آن قلقلك ارواح فرزانه و فرهيخته و خواص است و هزل براي آگاه كردن شادمانه ارواح اشخاص معمول و ميانه و هجو هم ديگر قلقلك نه كه تازيانه است.

 وي گفت: استاد خرمشاهي چند نمونه از تركيب توامان طنز و تراژدي به دست داده اند و با آن كه نمونه هاي طنز و هزل محض در آن بيشتر از تركيب طنز و تراژدي است اما تكيه جدي استاد بيشتر بر همين نوع است.

 موسوي گرمارودي با بيان اين كه در ادبيات كشورمان از دورترين روزگار طنز و هزل و هجو در شعر و نثر اغلب شاعران و نويسندگان يافت مي شده است، عنوان كرد: هر چه پيش تر مي آييم احتمام به طنز بيشتر مي شود. عبيد را شايد بتوان نخستين شاعري دانست كه در طنز كتابي مستقل نوشته است. طنز و هزل و هجو و نغيزه با انواع و درجات گوناگون و زيرمجموعه هاي آنها از آغاز شعر و ادب كشورمان وجود داشته است.

او ادامه داد: كتاب طنز و تراژدي استاد خرمشاهي دنباله سابقه ادبيات كشورمان است كه البته با نثر درخشان و روشني كه از قلم او در ده ها كتاب اش سراغ داريم به نگارش در آمده است. نثر خرمشاهي را اگر بخواهيم به طور كلي و در همه آثار ايشان با چند كلمه پياپي طراحي كنيم مانند پي رنگي كه نقاشان نخست روي بوم با مداد از منظره ايي مي كشند بايد بگوييم كه نثر او روشن، روان و بي گير و گره، آرام و استوار و هميشه و با هر فرصت كه پيش آيد همراه با طنز است و البته هر چه طنز اش كمرنگ تر تاثيرش بيشتر است.

 اين شاعر كلمات جايگزين كلمات خارجي و حتي عربي و تركيب هاي بديع را از ويژگي هاي نثر خرمشاهي دانست و اظهار كرد: در سراسر كتاب طنز و تراژدي نثر چشم نواز خرمشاهي پيدا است. نام كتاب يعني طنز و تراژدي وجود مقالاتي را كه صرفا طنز و يا صرفا تراژدي و اعلب ملغمه ايي از طنز و تراژدي است توجيه مي كند. ولي اگر افتخار ويراستاري آن را به من داده بودند طرحي ديگر مي زدم.

 وي گفت: كتاب حاضر كه حاوي مقالاتي بسيار درخشان است مانند نقيضه هاي براي علامه قزويني، يا طنزواره و يا چند ده مقاله مانند آن جايي براي مقاله هايي مانند "علي آقا كوچيكه" كه خوشبختانه زياد هم نيستند در كتاب باقي نمي گذارد و به نظر من اين گونه مقالات بايد رساله ايي ديگر مي شدند و در آن مي گنجيد.

اين شاعر ادامه داد: اساس نقيضه سرايي در واقع فرار نوعي فرار از تقليد محض بود ، يعني نقيضه گويان نظم و نثر هنرمندان هوشمندي بودند كه با نغيزه سازي از آثار پهلوانان سخن هم به قريحه و استعداد خود پاسخ گفتند و هم از تقليد صرف گريختند. و همچنين من بر اين باورم كه هر طنزپردازي در يك يا دو نوع از انواع طنز قريحه بهتري دارد. در كتاب مقدمه اي كه بر كتاب "اصل مطلب" طنزپرداز معاصر ابولفضل زرويي نصرآباد در مورد قريحه نقيضه سازي نثر وي گفته ام كه برجسته ترين نشانه قريحه والاي او در طنز كتاب "تذكره المقامات" او ست كه در سال 1376 منتشر كرد و يكي از استوارترين و ماندني ترين نقيضه هايي است كه در تاريخ طنز كشورمان به وجود آمده است.

وي خاطرنشان كرد: در كتاب "دگرخند" خود فصلي را به معرفي اين اثر اختصاص داده ام و نوشته ام كه «حق آن است كه از تمام نقيضه سازان طنز كه من شناخته ام (تا آن روز) برتر و شيواتر و زبان آن استوار تر و طنز آن گزنده تر و شيرين تر است.» اين گونه نقيضه سازي يعني هم طنزآميز و هم با گرته برداري از ساختار كتاب هاي مشهور سابقه فراوان در ادبيات كشورمان دارد. فراتر از همه آن چيزي كه گفتم بايد در مورد نقيضه استاد خرمشاهي به خاطر احاطه كم نظير ايشان به شعر و نثر كلاسيك از جمله درباره نقيضه براي علامه قزويني ايشان در كتاب "طنز و تراژدي" اگر دخو در طنز دهخدا ست انصافا خرمشاهي كدخدا ست.

 

طنز و تراژدي در زندگي همه مردم وجود دارد

 بهاالدين خرمشاهي نويسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، طنزپرداز، فرهنگ‌نويس، شاعر و استاد دانشگاه با اشاره به مقاله و سخناني كه موسوي گرمارودي و كامران فاني در نشست نقد و بررسي كتاب "طنز و تراژدي" اش ارائه كردند، گفت: دوست دارم اين مقاله ها و سخنان را در سر فصل چاپ بعدي كتابم بياورم و از آنها استفاده كنم تا فايده اش تام شود.

 وي ضمن ابراز خوشحالي از اين كه كامران فاني و موسوي گرمارودي در نشست نقد و بررسي اثرش حضور داشته اند، گفت: «ما را بدين كتاب ضعيف اين گمان نبود» كه دو تن از بزرگان اين سرزمين درباره اين اثر سخن بگويند و البته موضوع كتاب قابل بحث است.

اين پژوهشگر و محقق گفت: طنز آمد و نيامد دارد، اگر كسي بنشيند و تلاش كند كه طنز بنويسد اثرش تبديل به تراژدي مي شود. بايد حالتان خوب باشد و حال خوب خودش طنز را مي آورد. اگر چه آثار با فهواي فلسفي و بسيار فرهنگي در تاريخ ادبيات جهان پديد آمده است.

 وي با بيان اين كه رابطه اي متناقض بين طنز و تراژدي پيدا كرده است، عنوان كرد: ديدم كه همه مي گويند تراژدي با اشك و اندوه و بر باد رفتن حق همراه است و طنز هم با كمدي رابطه دارد و در واقع كمدي نوعي طنز اجرايي است و اين كه اين ها رابطه داشته باشند مهم است. مثال اين موضوع شعر فرا نوي اكبر اكسير است كه من به او مي گويم "اكسير اكبر!"

خرمشاهي با اشاره به اين كه طنز و تراژدي مي تواند در يك بيت بيان شود، گفت: سعدي در بيتي مي گويد «شخصي همه شب بر سر بيمار گريست / چون صبح شد او بمرد و بيمار بزيست». طنز و تراژدي در زندگي همه مردم وجود دارد و تنها ميزان طنز و تراژدي آن متفاوت است.

 وي در پايان چند مورد از طنز و تراژدي هايي كه در زندگي شخصي اش رخ داده بود را براي حضار بيان كرد و همچنين از مهدي فرج الهي دبير، مجري و كارشناس برنامه هاي "دگر خند" و همچنين از حوزه هنري براي برگزاري نشست جدي طنز تشكر و قدرداني كرد.

 

شنبه 9 شهريور 1392 - 8:57


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری