يكشنبه 1 مرداد 1396 - 1:23
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

نيما نوربخش

 

شاعري وارسته و انقلابي

 

نگاهي به زندگي و آثار مشفق کاشاني به مناسبت برگزاري مراسم تجليل از استاد


عباس کي منش مشهور به مشفق کاشاني، متولد سال 1304 کاشان است. او با اخذ درجه فوق ليسانس به تدريس مشغول شد و مدت 37 سال در آموزش و پرورش به تربيت نسل جوان کشور پرداخت.

ايشان در زمينه فرهنگي به خصوص حوزه شعر فعاليتهاي زيادي انجام داده است. ازجمله فعاليتهاي وي مي‌توان به همكاري با بنياد پانزده خرداد، حوزه انديشه و هنر (حوزه هنري فعلي)؛ صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران؛ شوراي عالي شعر مركز موسيقي صدا و سيما و اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران؛ شوراي شعر ستاد اقامه نماز و... اشاره كرد. همچنين ايشان رياست شوراي شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را بر عهده داشته است.

«خاطرات»، «هفت بند التهاب»، «انوار 15 خرداد»، «سوگنامه امام (ره)»، «مجموعه شعر جنگ» و ... از آثار کاشاني به شمار مي‌آيند.

استاد مشفق کاشاني زندگينامه خود را چنين روايت مي کند: «اينجانب عباس كي منش ( ملقب به مشفق كاشاني ) به سال 1304 شمسي در شهر كاشان پا به عرصه هستي گذاشتم.

اولين مشوق من مادرم بود كه در سنين كودكي غزل هاي حافظ را برايم زمزمه مي كرد و من با علاقه اي عجيب گوش مي دادم و وقتي احساس كرد كه در اين زمينه استعدادي دارم و مي توانم پيشرفت كنم، توجه او بيشتر جلب شد. در كلاس چهارم ابتدائي با كمك مادرم شعر كمي ابتدائي براي معلم سرودم. همين موضوع و تشويق معلم ادبيات باعث شد تا به عالم شعر و ادب روي آورم .

تحصيلات ابتدائي و متوسطه را در زادگاه خود و تحصيلات دانشگاهي را تا اخذ درجه فوق ليسانس در دانشگاه تهران به پايان بردم . تاكنون علاوه بر انتشار حدود سي مجموعه شعر از آثار گذشتگان و شاعران معاصر در زمينه هاي مختلف، ده مجموعه شعر از آثارم نيز به شرح ذيل توسط ناشران مختلف به بازار شعر و ادب عرضه شده است:

سرود زندگي ، سراب آفتاب ، آذرخش ، آينه خيال ، گزينه ادبيات معاصر ، شب همه شب ، هفت بند التهاب ، پنجره اي به آفتاب ، در صلاي غم ، تضمين 12 بند محتشم كاشاني ، سيرنگ.»

مشفق درباره شاعران معاصر ايران مي گويد: «شاعران معاصر ايران را به دو دسته مي توان تقسيم كرد. دسته اول كه انگشت شمارند، افرادي هستند كه با بهره گيري از آثار شاعران بزرگ ايران و مطالعه دقيق در آثار گذشته و معاصر آثاري ارزشمند و قابل توجه به وجود آورده و مي آورند.

دسته دوم كه متأسفانه در اكثريت اند بدون پشتوانه ادبي آثاري را عرضه مي دارند كه فاقد ارزش است و نمونه هاي آن را در جرايد مي بينيم. اين افراد مشمول اين ضرب المثل اند كه مي گويد : به مكتب نرفته ملا شده.»

مشفق درباره سبک شعرهايش مي گويد: «بين سبك هاي شعر فارسي سبك و سياق آثار من آميزه اي است از سبك هندي و عراقي. با اين كه در اكثر قوالب شعر فارسي طبع آزمايي كرده ام ،قالب غزل را بيشتر دوست دارم؛ زيرا اين قالب از نامي ترين قوالب شعر فارسي است ، و ما در حال حاضر توجه بيشتر شاعران نسل جوان را به اين قالب شاهد هستيم و مشاهده مي كنيم بسياري از شاعران نامدار شعر نو به غزل سرايي روي آورده اند .»

مشفق درباره نقد شعر هم مي گويد: «نقد در ادبيات ايران بيش از آنكه جنبه فني و حرفه‌اي داشته باشد، جنبه‌هاي دوستانه دارد. وقتي كتابي نقد مي‌شود، بيش از آنكه به محتواي آن توجه شود به مناسبات با نويسنده‌اش توجه مي‌شود. هنگامي كه منتقد با نويسنده داراي مناسبات دوستانه است، معمولا اثرش را مورد تعريف و تمجيد قرار مي‌دهد و اگر خداي نكرده مناسبات وي دوستانه نباشد، چوب اعتراض را بر سرش مي‌كوبد.

متاسفانه ما در عرصه نقد ادبي بسيار عقبيم و اين نكته نيز دلايل بسياري دارد. نخستين نكته همان تلاقي نقد ادبي و مناسبات دوستانه است. اما دانش منتقد نيز از اهميت بسياري برخوردار است. يك منتقد بايد از دانش بالايي برخوردار بوده و كتابهاي بسياري خوانده باشد.

از سوي ديگر، متاسفانه منتقدان ما كار را چندان جدي نمي‌گيرند. به عنوان نمونه منتقد بايد شعري را چندين بار خوانده باشد، مجموعه آثار ديگر شاعر را به خوبي بشناسد و سپس به نقد كارش اقدام كند. اما من گاه مي‌بينم كه منتقدان ما حتي يكبار هم شعر را به طور دقيق نخوانده، سراغ نقدش مي‌روند.

به گمان من نبايد مناسبات را وارد كار حرفه‌ايي كرد و از سوي ديگر بايد ساير ابزار نقد را مورد توجه قرار داد. من بارها ديدم كه سهراب سپهري با آنكه با بعضي‌ها هيچ مناسبتي و يا حتي مناسبات چندان خوبي نداشت، وقتي شعر خوبي مي‌شنيد سر ذوق مي‌آمد و تعريف مي‌كرد.»

مضامين اشعار مشفق کاشاني بسيار متنوع است. او تجربه‌هاي ماندگاري در حوزه هاي شعر ولايي، دفاع مقدس، انقلاب اسلامي و ملي و.. دارد. مشفق در حيطه مضامين عاشورايي نيز اشعار بسياري سروده است که بهترينش، تضميني زيبا از ۱۲ بند محتشم کاشاني است که به عنوان اولين مجموعه شعر آييني از مشفق کاشاني با نام «صلاي غم» منتشر شده است.

فهيمه بافنده درباره اشعار استاد مي نويسد: «... مشفق کاشاني از جمله شعرايي است که از دريچه مضامين شاعران کلاسيک همراه با نوآوري هايي به مفاهيم ديني اجتماعي پرداخته است. مهمترين دستاورد شعري اين شاعر پيوند شعر با موسيقي انقلابي و ديني در سروده ها و تصنيف هايش است.

...گستره موضوع و درون مايه شعر مشفق روي آوردن به مفاهيم ديني و گراميداشت جبهه و جنگ همراه با پرداختن به مفهوم روشني از وطن است که تمايلات ملي و ديني در آن آشکار است. در دهه اول انقلاب شاعران با الهام از آموزه هاي ديني و اسلامي شکوه و عظمت دوران پرافتخار مبارزه و قيام را روايت مي کردند و با الهام از فرهنگ اسلامي تمثيل ها و نمادهاي تازه اي در ادبيات انقلاب راه پيدا کرد که در اشعار مشفق کاشاني تجلي آن را شاهد هستيم.

زمينه عاطفي شعر عصر انقلاب از نوع عواطف اجتماعي است که دميدن روح مبارزه و قيام در جان مخاطبان سرلوحه برخورد عاطفي شاعر با محيط پيرامونش است. فضاهاي تصويري موجود در شعر اين دوره کاملا متأثر از فضاهاي اجتماعي و شور و حال انقلابي موجود در فضاي جامعه است. هر چه زمان هم مي گذرد توجه شاعر انقلاب، به مضامين و مسائل اجتماعي بيشتر مي شود.

يکي از ويژگي هاي بارز شعر کاشاني از يک سو انتخاب واژه ها و ترکيب آن ها و هماهنگي اوزان و اصوات و موسيقي دروني و بيروني آنهاست که مجموعا تأثيري همانند موسيقي در ذهن شنونده ايجاد مي کند و از سوي ديگر تأثير موسيقي و شعر او از جهت ايجاد معاني و خيالات و عواطف است. صنايع ادبي نيز به زيبايي در اشعار اين مجموعه به کار رفته است چنان که تشبيهات، استعارات و ايهام تناسب ميان کلمات شعر وي را دلنشين و گوشنواز نموده است.

غزليات اين شاعر نمودي از ارتباط و بينش عاطفي او نسبت به زندگي و شعر است که از درک و شهود عاطفي او نسبت به عناصر و اجزاي طبيعت سرچشمه گرفته است. در اين سروده ها انديشه و عاطفه شاعر با حس آميزي و تخيل شاعرانه عجين شده است. به بياني روشن تر اشعار او تجلي ترکيب و تلفيقي هنرمندانه از احساسات، عواطف و تخيل شاعرانه است.

در عاشقانه هاي او نيز تعبيرات زيبايي در اوج لطافت و زيبايي در خدمت احساس و انديشه والاي شاعر قرار گرفته است. شاعر وارسته و فرهيخته ،گاه با ابياتي بيدارگرانه تلنگري بر خاطر مخاطب مي زند و نسيم شعر او غبار غفلت و زنگار فراموشي از خود و جهان را از ضمير مخاطب مي زدايد. اشعاري که نه تنها احساس و عاطفه را به غليان وامي دارد، بلکه تعالي بخش بينش و انديشه خواننده است و چراهاي بنياديني در ذهن و انديشه مخاطب ايجاد مي کند.»

«خاطرات» (سال 1324)، «صلاي غم» تضمين 12 بند محتشم کاشاني، «سرود زندگي» (سال 1342)، «شراب آفتاب» (سال 1342)، «آذرخش» (گزينه اشعار)، «آينه خيال» (سال 1372)، «بهار سرخ سرود» (سال 1373)، «هفت بند التهاب» (سال 1375)، «نقشبندان غزل» (سال 1365)، «انوار 15خرداد» (سال 1365)، «خلوت انس» (سال 1368)، تصحيح «ديوان حاج سليمان صباحي بيدگلي» با همکاري پرتو بيضايي (سال 1340)، «مجموعه شعر جنگ»، «تذکره شاعران معاصر» و «راز مستان» از ديگر آثار مشفق کاشاني است.

حجت الاسلام محمد قطبي مديرکل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان اصفهان درباره مشفق کاشاني مي گويد: «مشفق کاشاني خورشيد شعر کاشان و ستاره شعر عالم اسلام هستند. استاد مشفق کاشاني مايه افتخار استان اصفهان و شهرستان دارالمومنين کاشان و از نادر شاعراني است که در صنعت‌هاي مختلف شعري به ويژه در غزل خوش درخشيدند. اميدواريم مسيري که استاد مشفق کاشاني طي کردند در شعر فارسي نيز استمرار پيدا کند تا جوانان ما روز بروز با اين شعر آشنا‌تر شوند و مفاهيم بلندديني را در اين غالب به جهان و بشريت عرضه کنند.»

قابل ذکر است چندي قبل آئين نکوداشت استاد مشفق کاشاني با حضور سيد محمد حسيني وزير ارشاد دولت دهم، حميد شاه آبادي معاون هنري وزير، محسن مومني شريف رئيس حوزه هنري، حجت‌الاسلام دعايي و حميد سبزواري برگزار شد و از خدمات و تلاش‌هاي نزديک به هشت دهه استاد با اعطاي هدايايي تجليل به عمل آمد. اين مراسم همچنين با قرائت پيامي از رهبر معظم انقلاب اسلامي همراه بود.

 

دوشنبه 28 مرداد 1392 - 8:23


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری