جمعه 27 مرداد 1396 - 17:13
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

داود خسروي

 

مهم‌ترين سنت موسيقايي رمضان نياز به احياء دارد

 

گزارشي از نظرات يک پژوهشگر و مدرس موسيقي درباره موسيقي رمضان


يک پژوهشگر موسيقي گفت: «سنت موسيقايي به نام «سحوري» كه مردم ايران از ديرباز با استفاده از آن كه همراه با آواز و استفاده از ادوات موسيقي براي شب زنده‌داري و احياي سحر ماه رمضان استفاده مي‌كردند امروزه به دليل هجوم رسانه‌اي و وسايل ارتباطات جمعي به فراموشي سپرده شده كه بايد احياء شود.»

هوشنگ جاويد، پژوهشگر و مدرس موسيقي و فرهنگ بومي ايراني در گفت‌و‌گو با خبرگزاري ايكنا گفت: «يكي از ريشه‌دارترين هنرهاي ايراني در حوزه موسيقي كه در خدمت تبليغ مذهب اسلام بوده است هنر سحرخواني و يا مناجات‌خواني سحر است كه در جاهاي مختلف ايران نامي مخصوص به خود دارد و مثلاً از آن تعبير به شب‌خواني و حتي گلدسته‌خواني هم مي‌شود.»

وي گفت: «منش اين هنر به پيش از اسلام بازمي‌گردد چنانكه در دربار ساسانيان از آواز سحر براي بيدارسازي درباريان و گماشتگان آن به منظور مهيا شدن براي كار روزانه استفاده شده است و لذا يكي از پرقدمت‌ترين سنت‌هاي موسيقايي بوده است كه مردم از آن براي نظم‌بخشي و رونق دادن به كارهاي خود بهره مي‌بردند.»

جاويد ادامه داد: «پس از اسلام اين سنت هنري از دربار به ميان مردم آمد و چون در ميان مردم بينش ديني رواج يافته بود، عامه مردم به ويژه در ايام ماه رمضان به آن دليل كه بايد سحر را برپاخاسته و چيزي خوردني را مهيا مي‌كردند تا به واسطه آن توان روزه گرفتن در روز آينده را داشته باشند، از اين سنت براي بيدار شدن به هنگام سحر استفاده مي‌كردند.»

 

چاوش سحري و يا سحوري آنچنان پراهميت بود كه قرن‌ها پايدار ماند

وي گفت: «سحر‌خواني به اين واسطه به اسم‌هاي ديگري همچون چاوش‌ سحري و سحوري نيز مسمي گشت و از چنان اهميتي برخوردار شد كه به زودي به عنوان يك فرهنگ متعالي در هنر اسلامي بدل گشت و شاعران براي آن شعر مي‌گفتند و قرن‌ها پايدار ماند تا آنكه به طور مثال شاعري به نام نعمت ميرزا‌زاده نام منظومه شاعرانه خود را سحوري گذاشت و اين يكي از مصاديقي است كه نشان مي‌دهد برخلاف همه نظام‌ها، نظام اسلام نظام بيداري و هوشياري دادن به امت خود است.»

نويسنده كتاب «موسيقي رمضان» تصريح كرد: «بعدها ادوات موسيقي كه پيش از اسلام براي تعيين وقت شروع كار نظاميان و مردم عادي در سحرگاه نواخته مي‌شد به سحوري اسلامي راه يافت و مناجات‌خواني سحر با نقاره‌زني همراه شد كه در مجموع آئين سحري را بنيان گذاشت كه در سه نوبت شعر و نقاره‌زني در پي هم مي‌آمد كه در هر نوبت به روزه‌دار هشدار مي‌داد كه تا چه حد به اذان نزديك شده است و بايد چه كاري انجام دهد.»

 

شيوه موسيقايي سحوري بعدها به آئين افطاري نيز سرايت كرد

جاويد ادامه داد: «اين سنت به آئين افطاري نيز رسوخ كرد كه با نواختن ساز كوبه‌اي همچون طبل همراه بود كه هنوز هم در كردستان جريان دارد كه در سه نوبت نواخته مي‌شود كه در طبل اول روزه‌دار دست از كار مي‌كشد، در طبل دوم وارد خانه شده و در طبل سوم سر سفره افطار مي‌نشيند.»

وي با اشاره به اينكه ساز نواخته شده در هنگام سحر در منطقه گرگان يك شيپور نظامي بود و در منطقه زاگرس تنبور، دهل، سرنا و كرنا گفت: «آئين موسيقايي ديگري كه به ويژه در نيمه رمضان از سوي كودكان و نوجوانان پيگيري مي‌شد و در هر منطقه به نامي همچون هوربابايي، الله‌رمضاني و... معروف بود و هم اكنون هم در مناطقي از استان اصفهان به قوت خويش باقي است به اين شكل كه بچه‌ها به تبعيت از كرامت مولود نيمه رمضان يعني حضرت امام‌حسن(ع) دوره افتاده و آئين آوازي و مولودي را ترتيب مي‌دادند و به جمع كردن اعانه و كمك براي مردم مستمند مي‌پرداختند و در مواردي هم به جاي آواز به طور مثال سوره‌اي از قرآن و معمولا سوره مباركه ضحي را هم‌آوايي مي‌كردند.»

وي در پايان گفت: «متاسفانه به دلايلي همچون هجوم رسانه‌اي و وسايل ارتباطي سنت‌هاي كهن موسيقايي ماه رمضان كه تعداد آنها كم هم نيست رنگ باخته‌اند و بايد احيا شده و براي نسل‌هاي گوناگون معرفي شوند كه اين پروسه هزينه‌بر است و نياز به عزم مسئولان دارد كه حداقل به شيوه‌هاي امروزين حداقل از طريق رسانه ملي و در محدوده ماه رمضان به آن پرداختي درخور داشته باشند.»

 

هوشنگ جاويد در يک نگاه:

هوشنگ جاويد در چهاردهم خرداد ۱۳۳۸ در تهران متولد شد و در تهران و مشهد دوران نوجواني و جواني خود را سپري کرد و در رشته فيلمبرداري و نورپردازي از دانشکده صدا و سيما فارغ‌التحصيل شد. جاويد پرورش‌يافته مکتب استاد شادروان سيد ابوالقاسم انجوي شيرازي بنيانگذار مکتب مرکز فرهنگ مردم ايران در صدا و سيما است و در اين سال‌ها مسئوليت‌هاي فراواني را نيز بر عهده داشت.

مدير و طراح نخستين جشنواره ني‌نوازي کشور ۱۳۷۰ حوزه هنري، مسئول موسيقي استان کردستان در سال‌هاي ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴، مسئول و مؤسس واحد موسيقي صدا و سيماي مرکز کردستان از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۷۹، مسئول واحد موسيقي حوزه هنري تهران، دبير و مدير اجرايي و طراح جشنواره موسيقي آئيني ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱، دبير و مدير و طراح جشنواره موسيقي بومي زنان مناطق و نواحي ايران ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ حوزه هنري، دبير و مدير اجرايي و طراح نخستين همايش منقبت‌خوانان ايران ۱۳۸۳ حوزه هنري ،مدير و طراح جشنواره موسيقي رمضان در بخش آواها و نواهاي قرآني نخستين جشنواره هنرهاي قرآني ۱۳۸۳ وزارت ارشاد و يک دوره سه ساله مدير بخش عروسکي و تئاتر صدا و سيماي مرکز مشهد را در کارنامه خود دارد.

کتاب‌هاي آواهاي روح‌نواز، موسيقي آئيني، نقش زن در موسيقي مناطق و نواحي ايران، موسيقي رمضان در ايران و پرند ستايش ايران از جمله کتاب‌هاي اين پژوهشگر موسيقي است. 

 

يكشنبه 23 تير 1392 - 12:54


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری