دوشنبه 27 آذر 1396 - 23:53
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان زنجان

 

ماه رمضان و آداب روزه داري

 

چکيده

ماه مبارک رمضان ارزشمندترين مقطع زماني در طول سال است که خداوند روزه گرفتن را بر مسلمين واجب نموده است و بر اساس احاديث نبوي هر عبادت در اين ماه ثواب هفتصد برابر نسبت به ساير ماه‌ها دارد. اوج اين عظمت را مي‌توان در شب قدر مشاهده نمود که قرآن آن را برتر و بهتر از هزار ماه دانسته است، از اين رو شناخت اهميت و ارزش اين ماه براي آمادگي روحي بسيار ضروري است، علاوه بر اين عبادت سازنده و مؤثر در اين ماه نيازمند دانستن احکام آن است تا فرد مسلمان با آگاهي از احکام فقهي و شرعي بتواند علاوه بر روزه گرفتن از برکات معنوي آن نيز بهره‌مند گردد.

اين مقاله بر آن است تا ضمن بيان ويژگي‌ها و ارزش و قداست رمضان، به احکام روزه بپردازد و خواهران و برادران مسلمان را با آن آشنا نمايد.

 

مقدمه

ماه مبارک رمضان سايه خير و برکت. ماه نزول قرآن، ماه مغفرت و آمرزش، ماه جود و کرم، ماه بخشش و نيکوکاري، ماه ايثار و از خود گذشتگي، ماه جهاد و کوشش، ماه سعي و تلاش، ماه رحمت و سازندگي و ماه ضيافت الله است.

رمضان ماه تهذيب نفس، کسر شهوت، غلبه و چيره شدن بر نفس، ماه صبر و استقامت و بالاخره ماه خودسازي و اصلاح جامعه است. اين ماه دانشگاه انسان‌سازي است؛ بله رمضان دانشگاه علمي و عملي، آموزشي و پرورشي و تربيتي و اصلاحي است.

تلاوت قرآن، حضور به موقع در نمازهاي پرفيض جماعت، مشارکت در نمازهاي تراويح و قيام، شرکت در کلاس‌هاي آموزشي ويژه رمضان، حضور در مجالس معنوي روح‌افزاي مولودخواني، تشکيل جلسات قرآن‌خواني دوره‌اي در مساجد و مراکز ديني و منازل، از مهم‌ترين برنامه‌هاي رمضان است که شخص مسلمان خود را به درگاه احديت مقرّب مي‌سازد.

«مَن أدرَکَ رَمَضَانَ فَلَم يُغفَرلَهُ وَ مَاتَ أبعَدَهُ اللهُ فَقُل آمِين فَقُلتُ آمِين

کسي که رمضان را درک نمايد و سبب آمرزش گناهانش نگردد، و از دنيا بدون استفاده از ماه مبارک رمضان برود، خداوند او را از رحمتش دور گرداند؛ جبريل گفت: بگو آمين، گفتم آمين».[1]

 

 بشارت به قدوم رمضان

رسول اکرم (ص)، اصحاب و ياران گرامي خود را به قدوم رمضان و آمدن آن بشارت مي‌دادند و مي‌فرمودند: رمضان ماه پر خير و برکت در راه است، خداوند متعال روزه‌داري اين ماه را بر شما اي امت اسلام، فرض و واجب نموده، شبي در رمضان وجود دارد که ثواب و پاداش عبادت يک شب آن بهتر از ثواب و پاداش هزار ماه است، کسي که از ماه رمضان محروم گشت بي‌گمان از همه خوبي‌ها محروم گشته است».[2]

و نيز فرمودند: چون رمضان آيد، دروازه‌هاي بهشت گشوده و دروازه‌هاي دوزخ بسته گردد و شياطين به زنجير کشيده مي‌شوند».[3]

 

رمضان، ميدان مسابقه در اعمال نيک

پيامبر عظيم‌الشأن اسلام (ص) بهترين اسوه و الگو براي امت اسلامي است. آن حضرت (ص) بخشنده‌ترين انسان‌ها بود. راوي مي‌گويد: رسول الله (ص) در ماه مبارک رمضان بر جود، کرم، احسان، نيکوکاري، بخشش و صله‌رحم خود مي‌افزودند و جود و کرمش فراگيرتر از باد وزنده بود؛ و نيز در ماه مبارک رمضان قرآن را با جبرئيل (ع) مرور مي‌کردند و در آخرين رمضان عمر شريفش دو بار قرآن کريم را با جبرئيل (ع) مرور کردند.[4]

مرور قرآن يعني قرآن‌خواني دوره‌اي که چند نفر با هم به ترتيب، قرآن مي‌خوانند و ديگران استماع مي‌کنند. خوشبختانه اين شيوه قرآن‌خواني هنوز در بسياري از مساجد بلاد اسلامي پررنگ و به قوت خود باقي است هر چند در بعضي از مساجد کم رنگ و يا متأسفانه متروک شده است.

 

رمضان باعث کفاره گناهان

رمضان مانند حج و عمره و نماز جمعه و جماعت سبب آمرزيده شدن گناهان مي‌شود. در حديث صحيح آمده است:

خواندن نمازهاي پنج‌گانه با جماعت و حضور در نماز جمعه و عمره تا عمره آينده و رمضان تا رمضان آينده و... باعث کفاره گناهان کوچک انسان مي‌گردد.[5] البته گناهان بزرگ با توبه نصوح بخشوده مي‌گردد.

ثواب روزه بي‌نهايت مضاعف

در حديث قدسي[6] آمده است: تمام کردار بني‌آدم چند برابر مي‌گردد؛ هر حسنه‌اي بين ده تا هفتصد برابر پاداش داده مي‌شود به جز روزه که بي‌نهايت مضاعف مي‌گردد؛ چون روزه عبادت ويژه‌اي است که به خدا وابسته و تنها خداوند متعال از حالت روزه‌دار مطلع و آگاه است.[7] از اين رو خداوند متعال فرموده است: روزه‌دار به خاطر رضايت من، آب و غذا را ترک کرده است، پس پاداش روزه‌اش به خود من بر مي‌گردد، و بر حسب نيت پاک و اخلاص او، ثواب روزه‌اش بي‌نهايت مضاعف مي‌گردد.[8]

در حديث ديگري آمده: کسي که با انگيزه ايماني و اخلاص عمل، رمضان را روزه بگيرد، گناهان گذشته او بخشوده مي‌شود».[9]

 

مضاعف شدن روزه بر چه اساسي است؟

روزه تنها ترک خوراک و آب نيست، بلکه روزه شرعي و حقيقي و قانونمند اسلامي همان روزه‌اي است که به اضافه ترک آب و غذا، يک انقلاب دروني که سازندگي دارد در شخص روزه‌دار ايجاد گردد و خود را از هر نوع آلودگي و گناه دور سازد و به عبارت ديگر روزه‌اي همراه با ترک غذا و آب از تمام گناهان، نافرماني‌ها، آزارها و... دست بشويد و تمام اعضاي او روزه‌دار باشد، چنين روزه‌اي مقبول درگاه حق‌تعالي قرار مي‌گيرد، و ثواب بي‌نهايت براي روزه‌دار محقق مي‌گردد.

در حديث صحيح آمده است: آن کس که در هنگام روزه‌داري گفتار حق را رها کند و گواهي ظالمانه بدهد، روزه او مورد قبول درگاه حق‌تعالي قرار نگيرد و خداوند متعال هرجي براي او نمي‌بيند که خوراک و آب را رها کند، چرا که حقيقت روزه مقصود است نه نخوردن و نياشاميدن.[10] بنابراين روزه حقيقي روزه‌اي است که بازدارنده و سازندگي داشته باشد و چنين روزه‌اي که سازندگي دارد، ثواب و پاداش بسياري دارد.

 

قداست رمضان

رمضان بهار عمر و بهترين فرصت مناسب براي اصلاح خود و جامعه اسلامي است که کليه مکلفان به طور مشترک به عبادت روزه مشغول و براي کسب معنويات و جبران گذشته بسيج و هماهنگ مي‌شوند، مسلماني که نسبت به رمضان ديد منفي داشته باشد و از برنامه‌هاي ويژه اين ماه پر خير و برکت فاصله بگيرد و حتي با کمال جرأت در انظار عمومي تظاهر به روزه‌خواري کند، مثل اينکه به زبان حال خود مي‌گويد: اي ملت مسلمان من از شما جدا و بي‌زار گشته‌ام و با اين شعار ننگين عليه خود اعلام جنايت و جرم مي‌کند. اين امر مستوجب تعزير و عقوبت است. بر مسئولان لازم است که به طور جدي با چنين منکراتي مبارزه کنند و بر فرد‌فرد مسلمان واجب شرعي است که در ريشه‌کن کردن منکرات، حکومت اسلامي را ياري کنند.

 

ويژگي‌هاي ماه مبارک رمضان

ماه مبارک رمضان ويژگي‌هايي دارد که به مهم‌ترين موارد آن اشاره مي‌کنيم:

1.از بين دوازده ماه سال تنها «رمضان» در قرآن کريم ذکر شده است.

2.رمضان مختص امت اسلامي است.

3.ثبوت هلال رمضان نسبت به روزه‌داري با يک شاهد عادل، ممکن است، در صورتي که براي ثبوت ماه‌هاي ديگر و يا ثبوت رمضان نسبت به غير روزه حداقل دو شاهد عادل لازم است.

4.مضاعف شدن ثواب روزه رمضان و هر روزه مستحب ديگر.

5.استغفار فرشتگان براي روزه‌داران تا هنگام افطار.

6.مستحب بودن نماز ويژه رمضان به نام نماز تراويح.

7.گشوده شدن دروازه‌هاي بهشت و بسته شدن دروازه‌هاي دوزخ و به زنجير کشيده‌شدن شياطين در ماه رمضان.

8.آراسته شدن بهشت و اعلام آمادگي آن براي پذيرايي از روزه‌داران هر ساله در ماه مبارک رمضان صورت مي‌گيرد.

9.وجود شب قدر در شب‌هاي رمضان.

10. وجوب پرداخت زکات فطر از خصايص و ويژگي‌هاي رمضان است.

 

سنت‌هاي روزه

براي روزه‌دار سنت است موارد زير را رعايت نمايد:

1.تناول غذاي سحر و تأخير در آن هر چند ديرتر باشد بهتر است تا ميان سحري و اذان صبح فاصله زياد نباشد که به خواب رود و از نماز جماعت صبح محروم گردد.

2.تعجيل در افطار بعد از غروب کامل آفتاب.

3.افطار کردن بر چند دانه رطب يا خرما.

4.خواندن دعاي افطار:

«اللّهُمَّ لَک صُمتُ وَ عَلَي رِزقِکَ أفطَرتُ، وَ بِکَ آمَنتُ وَ عَلَيکَ تَوَکَّلتُ ذَهَبَ الظَّمَأُ، وَ أبتلّتِ العُرُوقُ، وَ ثَبتَ الأجرُ ان شاءَ الله

خدايا براي تو روزه گرفتم و بر روزي تو افطار کردم و به تو ايمان آوردم و بر تو توکل کردم. تشنگي از بين رفت و رگ‌ها سيراب شد و به خواست خدا پاداش ثابت گرديد».[11]

5.پرهيز از چيزهايي که با اهداف روزه مغايرت دارد مانند:

غيبت، خبرچيني، سخن بيهوده و... زيرا اين اعمال در همه حالت حرام است و شايسته نيست روزه‌دار ثواب عبادت روزه‌اش را با دروغ، غيبت، و... باطل و ناقص سازد.

6.احسان و صدقه دادن به خويشاوندان مستحق، همسايگان، فقرا، مسکينان و...

7.مشغوليت به کارهاي نيک، دانش‌اندوزي، تلاوت قرآن، ياد خدا و صلوات بر پيامبر و آل اطهار و ياران برگزيده و راستينش.

8.اعتکاف يا ماندن در مسجد به قصد طاعت و عبادت.

 

آداب روزه

شخص مسلمان براي دست‌يابي بيشتر و بهتر به معنويات، لازم است که خود را کاملاً براي روزه‌داري آماده کند. با رعايت نکات زير بهتر مي‌توان اين آمادگي را به دست آورد:

1.آمادگي کامل براي روزه‌داري، يعني به بهانه‌هاي مختلف مانند: تمارض، خود را به مريضي زدن و با اظهار کسالت و ناراحت خود را از نعمت‌هاي روزه‌داري محروم ننمايد.

2.احکام فقه و روزه را دقيقاً فرا گيرد و در کلاس‌هاي درس که در شب‌هاي رمضان تشکيل مي‌گردد، شرکت نمايد تا روش صحيح روزه‌داري را بداند و بدان عمل نمايد.

3.اعتکاف و حضور در نمازهاي پنج‌گانه و شرکت در نماز تراويح و تلاوت قرآن و نماز قيام تا بهره‌هاي معنوي را کسب نمايد.

4.حلم و بردباري که از اهداف مهم روزه است را اخلاق خود سازد و با کسي درگير نشود و ناسزا نگويد.

5.اگر ناسزايي شنيد، جواب نگويد، شايسته روزه‌دار نيست که بد را به بدي پاسخ دهد، بلکه بگويد: «من روزه‌ام».[12]

6.افطاري را براي فقرا، در حد توانايي‌اش فراهم نمايد. در حديث است: «هر کس روزه‌داري را افطار دهد، مانند ثواب روزه او اجر دارد».[13]

7.در نفقه دادن به خانواده، آسان گيرد و دست باز داشته باشد، به شرطي که جنبه اسراف نداشته باشد. تا همه مردم اين ماه مبارک را به شادي و بي‌نيازي بگذرانند.

 

برخي از احکام مهم روزه

1.روزه رمضان رکن مهم مسلماني است که منکر آن کافر و تارک آن فاسق و گناه‌کار است.

2.روزه بر هر فرد مسلمان که توانايي بر روزه‌داري داشته باشد واجب و فرض عين است.

3.روزه بر بيماري که قدرت روزه گرفتن را ندارد واجب نيست، اگر اميد به بهبودي دارد، پس از شفا يافتن قضا مي‌گيرد و اگر بيماري مزمن است و اميد به بهبودي ندارد، بايد در برابر هر روز فديه «طعام به مسکين» دهد. (650 گرم برنج)

4.مريضي که بيماري مزمن دارد و يا سالمندي که توانايي بر روزه گرفتن را ندارد در حکم برابرند، يعني از روزه معاف شرعي‌اند و در اِزي هر روز فديه مي‌دهند.

5.مسافري که سفرش 16 فرسنگ[14] يا بيشتر باشد و سفر او براي معصيت نباشد، مي‌تواند از رخصت فطر استفاده نمايد، مشروط به اينکه پيش از اذان صبح، سفر خود را آغاز نموده باشد و با وجود اين، روزه گرفتن بهتر است، مگر اينکه روزه او را بي‌تاب سازد، که در اين صورت مي‌تواند افطار نمايد، و قضا لازم مي‌گردد.

 

پي نوشت :

[1] صحيح ابن‌خزيمه از أنس‌بن‌مالک

[2] حديث از أنس‌بن‌مالک (رض) به روايت امام احمد و نسائي و ابن‌ماجه مي‌باشد.

[3] بخاري و مسلم از ابوهريره (رض) روايت کرده‌اند.

[4] بخاري و مسلم از عبدالله‌بن‌عباس (رض) روايت کرده‌اند.

[5] مسلم از ابوهريره (رض) روايت کرده‌ است.

[6] حديثي است که پيامبر از خداوند متعال روايت کند. براي شناخت احاديث قدسي و فرق آن با قرآن و حديث نبوي رجوع گردد به کتاب: شرح اربعين نبوي، تأليف: استاد شيخ محمدعلي خالدي سلطان‌العلما، ص275، چاپ: مظاهري، ناشر: انجمن خيريه بندرعباس، تاريخ چاپ: اسفند ماه 1362.

[7] مسلم از ابوهريره (رض) روايت کرده‌ است.

[8] مسلم از ابوهريره (رض) روايت کرده‌ است

[9] بخاري و مسلم از ابوهريره (رض) روايت کرده‌ است

[10] بخاري از ابوهريره (رض) روايت کرده‌ است

[11] روايت ابوداود از ابن‌عمر (رض) و ابوداود از معاذبن‌زهره (رحمه‌الله)

[12] صحيح بخاري و مسلم از ابوهريره (رض)

[13] سنن ترمذي از زيدبن‌خالد‌ (رض)

[14] يک فرسنگ 6 کيلومتر و 16 فرسنگ 96 کيلومتر و اين مقدار به مسافرت قصر معروف است.

 

کبري ايماني کارشناس امور بانوان اداره کل تبليغات اسلامي استان زنجان

 

شنبه 22 تير 1392 - 14:10


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری