پنجشنبه 2 شهريور 1396 - 13:22
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

علي الله سليمي

 

نشست ويراستاران ترجمه فارسي دايره‌المعارف قرآن

 

نشست ويراستاران ترجمه فارسي دايره‌المعارف قرآن، با حضور مسعود صادقي، امير مازيار، مهرداد عباسي، حسين خندق‌آبادي و سيدعلي آقايي در انتشارات حکمت برگزار شد.

در ابتداي اين نشست آقايي گفت: مخاطبان عام با ديدن اين اثر سوالي مانند «مطالعات قرآني در غرب از چه جايگاه و وضعيتي برخوردارند که اين گروه دست به ترجمه و ويراستاري دايره‌المعارف قرآني زدند؟» روبه‌رو مي‌شوند. تصور رايج در ميان ايرانيان اين است که دايره‌المعارف قرآن نماينده پژوهش‌هاي قرآني در غرب است و در مقابل برخي بر اين باورند که اين مجموعه کاري حاشيه‌اي در مطالعات قرآني غربي به شمار مي‌آيد.  وي با بيان اين‌که «به نظرم اين نگرش‌ها ناشي از فهم نادقيق از مطالعات قرآني در غرب است، زيرا اگر برداشت درستي از غرب و دايره‌المعارف‌نويسي در غرب داشتيم، حتما انتظار متفاوتي از اين مجموعه مکتوب خواهيم داشت» از ويراستاران اين مجموعه پرسيد که «دايره‌المعارف قرآن در مطالعات و پژوهش‌هاي قرآني در غرب چه جايگاهي دارد و انتظار از آن چيست؟»

مازيار، يکي از ويراستاران هم در پاسخ گفت: به اين مساله مي‌توان از زواياي مختلفي پاسخ داد. از نگاه ويراستاران دايره‌المعارف قرآن، اين دايره‌المعارف نماينده و چکيده بيش از يکصد سال مطالعات قرآني در غرب است اما مي‌توانيم از ديد مخاطب مطالعات غربي هم اين موضوع را ارزيابي کنيم.

وي ادامه داد: به عنوان مخاطب اين اثر شاهد وجود مقالات متفاوتي در اين اثريم. برخي از اين مقالات بسيار جدي، تحقيقي و هم‌سو با مطالعات پژوهشي قرآني نوشته شده‌اند و از نام برخي نويسندگان چنين انتظاري برمي‌آيد، زيرا از شيوه‌هاي جديد قرآن‌پژوهي غربي پيروي مي‌کنند اما برخي مقالات با استانداردهاي قرآن‌پژوهي نوين تطابق ندارند و نام نويسندگان آن‌ها هم نشان مي‌دهد که غير از نويسندگان غربي‌اند.

در بخشي از اين نشست عباسي هم گفت: اصولا دايره‌المعارف‌نويسي علمي، پديده‌اي غربي است و ريشه در غرب دارد. دايره‌المعارف‌ها جامع دانش‌هاي موجود در يک حوزه‌اند و آن‌چه در آن علم هست، بايد در آن آورده شود اما به دليل کثرت شاخه‌هاي علوم در رشته‌هاي گوناگون، بشر از اين خيال بازمانده است.

همچنين حسين خندق‌آبادي با اشاره به تحول در دايره‌المعارف‌نويسي غرب گفت: دايره‌المعارف قرآن هم دچار اين تحولات شده است. با توجه به ويژگي‌هاي منحصر به فرد مجموعه پنج جلدي ترجمه دايره‌المعارف قرآن، اين اثر تقريبا تنها مجموعه است که براي نخستين‌بار در ايران منتشر مي‌شود. ويراستاران اين مجموعه معتقدند اين اثر مي‌تواند به عنوان آينه تمام‌نماي مطالعات غربي معرفي شود که در نگارش آن سعي شده است اصول کلي مقالات دايره‌المعارفي و گرايش‌هاي گوناگون رعايت شود.

وي ادامه داد: بايد از دايره‌المعارف انتظار دريافت اطلاعاتي را به عنوان درآمد و گزارش داشته باشيم. مخاطب بايد بداند که خواندن يک کتاب با خواندن معرفي کتاب خوب تفاوت دارد، زيرا معرفي کتاب رسالت خوانش آن را ندارد. دايره‌المعارف مانند معرفي کتاب کمک مي‌کند تا مخاطب اطلاعاتي کلي و جامع را درباره يک موضوع دريافت کند. ترجمه فارسي دايره‌المعارف قرآني براي خواننده ايراني بسيار ضرورت داشت، به اين علت که مخاطبان با بسياري از نويسندگان و مولفان آشنا شوند.

سپس امير مازيار هدف از ترجمه فارسي دايره‌المعارف قرآن را ارايه مجموعه‌اي از دغدغه‌هاي جديد قرآني به جامعه ايراني و شيوه استاندارد مدخل‌نويسي با رعايت ريشه‌هاي بومي، داخلي و تاريخي برشمرد و عنوان کرد: ما در شيوه کنوني در مدخل‌نويسي و نگارش دايره‌المعارف دنبال جديدترين روش‌ها و رايج‌ترين مباحثيم تا از دل آن يک چکيده‌ قانع‌کننده به دست آوريم. اين در حالي است که به روند تاريخي تحولات يک ايده در زيست‌بوم‌هاي مختلف توجه نمي‌کنيم.

وي افزود: در مطالعات قرآني جديد شيوه‌هاي نويني مانند بحث‌هاي زبان‌شناختي يا داده‌هاي باستان‌شناختي وارد شده‌اند. قدما از اين داده‌ها بي‌بهره بودند و پژوهشگران معاصر نسبت به اين موضوع بي‌توجه‌اند. اين نوع نگاه در شيوه نگارش مداخل دايره‌المعارف‌هاي جديد غربي استفاده شده است. با اين حال، مداخل اين اثر آخرين و جامع‌ترين بحث در جامعه نيستند اما کوشيده شده است تا استانداردها رعايت شود.

آقايي هم بيان کرد: خلاء محسوس در نگاه محققان اسلامي، فقدان نگاه تاريخي در مطالعات اسلامي و قرآني است که در دايره‌المعارف قرآن اين نگاه جاري و ساري بوده است. البته برخي از منتقدان مسلمان هم به دايره‌المعارف قرآن انتقادهايي دارند و وظيفه نگارش دايره‌المعارف‌هاي قرآني را تنها بر عهده مسلمانان مي‌دانند.

حسين خندق‌آباد هم گفت: علم و دانش چيزي نيست که بتوان آن را منحصر به يک قوم دانست، بلکه علوم جنبه داد و ستدي دارند و اگر از فضاي خودمان بيرون آييم، نگرش انحصاري علم بي‌معنا مي‌شود. ترجمه اين دايره‌المعارف به داد و ستد علم رونق مي‌بخشد.

مسعود صادقي، ديگر ويراستار اين دايره‌المعارف با بيان اين‌که عنوان مدخل‌ها و سرمدخل‌ها، چنان‌که در مقدمه ويراستاران نيز آمده، تنها مدخل‌هاي قرآني نيست گفت: برخي مدخل‌هاي اين دايره‌المعارف خاص و برخي ديگر عام‌اند. مدخل‌هاي عام مربوط به ساير اديانند و براي دانشجويان ايراني فرصت مناسبي براي نگرش مفهومي‌تر به قرآن فراهم مي‌کنند.

وي افزود: مدخل‌هاي عام امتياز ويژه‌اي به اين اثر مي‌دهند و راه را براي پژوهش‌هاي امروزي در دانشگاه‌هاي ما هموار مي‌کند. ترجمه اين مجموعه به مطالعات قرآني جهت مي‌دهد و نيازهاي مراجعه‌کنندگان را برطرف مي‌کند. اگر نگاهي امروزي به مطالعات قرآني داشته باشيم، درمي‌يابيم که تکرار حرف‌هاي گذشته با جامعه جديد تناسب ندارد و پاسخگوي نيازهاي امروزي نيست.

عباسي هم درباره مخاطبان ترجمه فارسي دايره‌المعارف قرآني گفت: مخاطبان اصلي اين مجموعه علاوه بر غربي‌ها، دانشجويان، محققان و افرادي‌اند که در مطالعات اديان، علوم انساني و اجتماعي تحقيق مي‌کنند.

دايره‌المعارف قرآن مشتمل بر شش جلد است و در حدود سه هزار صفحه نوشته شده است. نخستين جلد اين اثر سال 2001 به چاپ رسيد و در سال 2006 با چاپ ششمين و آخرين جلد،‌ تاليف اين مجموعه عظيم پس از شش سال به پايان رسيد. نويسندگان مدخل‌ها همگي از محققان و اسلام‌پژوهان معتبر و سرشناس هستند و نگارش بسياري از مدخل‌ها بر عهده محققاني از سراسر کشورهاي اسلامي از جمله ايران بوده است.

 

يكشنبه 9 تير 1392 - 11:19


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری