پنجشنبه 2 آذر 1396 - 18:25
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

محمدعلي موظف‌رستمي
رئيس گروه توسعه و تجهيز فرهنگي مساجد

 

نکوداشت و بهداشت مساجد

 

بمناسبت دهه نکوداشت و بهداشت مساجد

(دهه آخر ماه شعبان المعظّم)

 

يکي از نشانه هاي جامعه فرهنگي و فرهنگ مداري مردمان يک کشور، رعايت امر نظافت و بهداشت و چگونگي پذيرش و نهادينه شدن اين مهم در تمامي سطوح و لايه هاي آن جامعه مي باشد. جامعه مسلمان ايراني، جامعه اي با فرهنگ و برخوردار از دو تمدن بزرگ اسلامي و ايراني مي باشد. در اين راستا همواره دو مولفه و ظرفيت فرهنگي فوق (اسلامي و ايراني) به طرق مختلف، نمود عيني و عملي در زندگي و رفتارهاي اجتماعي و فرهنگي مردمان اين سرزمين داشته است. اگر بخواهيم به ميزان اهميت و جايگاه امر زيبايي عيني و قلبي و نيز بهداشت روحي و رواني مورد تاکيد قرار گرفته در اين تمدن ها و فرهنگ هاي غالب بر  جامعه پي ببريم، کافي است در  فرهنگ و تمدن اسلامي به آموزه ها و تأکيدات فراواني که نسبت به اين امور شده و در قالب روايات و احاديث فراوان و متنوع بيان گرديده و نيز در تمدن ايراني به آثار هنري و معماري و ... به جاي مانده از گذشته هاي دور تا به حال که حاکي از رعايت نهايت زيبايي و بهداشت اجتماعي و فردي مي باشد نيم نگاهي داشته باشيم كه در اين صورت در خواهيم يافت که اين مسئله در فرهنگ ايراني ريشه عميقي داشته و با ورود اسلام به ايران بر ميزان غنا و توجه به اين امر مهم افزوده شده است.

 

موضوع بحث:

 مردم مسلمان ايران بر اساس حديث «النظافه من الايمان» در پاکيزگي مساجد اهتمام دارند و از يکديگر سبقت مي گيرند چراکه همواره خانه خدا را بر خانه خود مقدم مي دانستند. در گذشته به علت نبود امکانات امروزي کار تنظيف مساجد از اواخر حتي ماه رجب انجام مي شد تا مساجد براي ماه رمضان آماده شوند و اين کار در بين خانواده ها نهادينه شده بود، اما با پيروزي انقلاب و تشکيل حکومت اسلامي، دولت نيز در اين امر وارد شد و از سال 1373 با پيام رهبر معظم انقلاب سرآغاز طراحي دهه غبارروبي مساجد براي هماهنگي بين نگاه مردمي و دستگاههاي دولتي اين کار شکل رسمي به خود گرفت.

در سال 1373 و پس از پيام مقام معظم رهبري به ششمين اجلاس سراسري نماز، طرح پاکيزگي مساجد دنبال شد. رهبر معظم انقلاب در بخشي از اين پيام مي فرمايند: "... مساجد به شکل شايسته غبارروبي شود و خدمت به مسجد کاري مردمي و همگاني شمرده شود..." بر اساس اين پيام، سازمان تبليغات اسلامي، طرحي با عنوان«دهه بهداشت و غبارروبي مساجد» را آغاز کرد و در ادامه «ستاد عالي فصل نيايش» را ويژه ماههاي رجب، شعبان و رمضان» تشکيل داد و در قالب کميته هايي همه دستگاههاي فرهنگي و ديني مربوط به حوزه مسجد را درگير کرد.

اگر نظري توأم با دقت و تأمل به اين پيام داشته باشيم  چند کليدواژه مهم در آن نهفته است که اهم ان را ميتوان به شرح ذيل برشمرد:

- کلمه « شايسته»: اين نشان مي دهد که مساجد نبايد صرفا براي رفع تکليف تميز شوند بلکه به نحو احسن اين کار بايد دنبال شود.و با شايستگي، مطلوبيتي که در شأن مسجد است انجام پذيرد.

- کلمه«غبارروبي»: غبارروبي دو معني ظاهري و باطني دارد. در کنار غبار روبي فيزيکي و تنظيف و بهداشت ظاهري، زمينه سازي براي غبار روبي از روح و روان اهالي مسجد نيز بايد صورت پذيرد و تهياي معنوي براي ورود به ماه ضيافت الله انجام گيرد. 

- کلمه «خدمت»: خدمت به مسجد در قرآن كريم و روايات مورد تأکيد واقع شده است و اين گوياي اين است که خدمت به مسجد بالاترين خدمت هاست.

- کلمه« همگاني»: کار مردمي و همگاني شمرده شود؛ مقام معظم رهبري نفرمودند اين کار دولتي شود و يا نهاد و سازماني آن را اداره کند بلکه بر مردمي بودن آن تأکيد داشته و با بيان کلمه« همگاني» که هم شامل مردم و هم نهادهاي دولتي مي شود بر اين مسئله تأکيد فرمودند.

در ابتداي دهه 80 عنوان« دهه بهداشت و غبارروبي مساجد» به « دهه نکوداشت و بهداشت مساجد» تغيير نام داد و در چند سال اخير هم «دهه تکريم و غبارروبي مساجد» نامگذاري شده است. اما عنوان« تکريم» که به معني کرامت بخشيدن است يک کلمه عام است كه هم حوزه نرم افزاري و هم سخت افزاري و هم منابع انساني را در برمي گيرد.

ماه رمضان نه تنها بهار قرآن که بهار مساجد نيز هست چرا که بيشتر فعاليتهاي مساجد در اين ماه صورت ميگيرد و از آنجا که برخي از مساجد فعاليت مناسبتي دارند در حدود دو سوم مساجد در اين ايام داراي امام جماعت و برنامه هاي مختلف مي شوند.

جايگاه بهداشت و نظافت به ويژه در اماکن مقدسي چون مسجد در معارف اسلامي بسيار مورد تأکيد واقع شده است. آيات و روايات بسياري در توصيه بر بهداشت فردي و اجتماعي قبل از ورود به مسجد، حين ورود و داخل مسجد از پيامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) به دست ما رسيده است. خداوند در آيه 125 سوره بقره مي فرمايد:«و ما از ابراهيم و اسماعيل پيمان گرفتيم که خانه مرا براي طواف کنندگان و اعتکاف کنندگان و نمازگزاران از هر پليدي پاکيزه کند». از مضمون اين آيه چنين مي توان برداشت کرد که:

- اول اينکه خداوند به پيامبر خود فرمان مي دهد و خانه مرا چگونه براي نمازگزاران آماده کن و نمي گويد به ديگران بگو و اين مسئله نشان از اهميت تطهير مسجد دارد.

- دوم اين که خداوند به حضرت ابراهيم(ع) که يک شخص سالمند و حضرت اسماعيل(ع) به عنوان فردي نوجوان فرمان مي دهد و اين گوياي آن است که در تطهير مسجد کوچک و بزرگ ندارد.

- سوم اين که خداوند يک نگاه جمعي به اين مسئله دارد و به هر دو اين بزرگان اشاره مي فرمايد.

- چهارم اين که يکي ديگر از نکات مورد برداشت از اين آيه اين است که در هر دوره اي پيامبر خدا بالاترين شخصيت معنوي آن دوره محسوب مي شود که خداوند او را براي اين کار خطاب قرار مي دهد.

متون ديني ما مملو از تاکيدات فراوان بر رعايت احترام و بزرگداشت شعائر مذهبي است و ارج نهادن به مسجد و رعايت حقوق اين پايگاه الهي در سرلوحه اين قبيل موضوعات قرار دارد. خداوند در قرآن كريم بني آدم را به هنگام مسجد رفتن به پاکيزگي و آراستگي بروني و دروني دعوت مي کند و مي فرمايد « اي فرزندان آدم زينت خويش را به هنگام رفتن به مسجد با خود برداريد»[1] اين زينت مي تواند شامل پوشيدن لباسهاي پاکيزه و مرتب، شانه زدن موها، عطر آگين ساختن خود و زينتهاي جسماني باشد و هم مي تواند دربرگيرنده زينت هاي معنوي يعني صفات و ملکات پسنديده و پاکي نيت و اخلاص باشد.

 در حديثي قدسي در ارتباط با فضايل پاکيزه رفتن به مسجد آمده است:«خداوند يگانه مي گويد که خانه هاي من بر روي زمين مساجد هستند پس خوشا به حال بنده اي که خانه اش را طهارت کند و آنگاه به زيارت من در خانه ام بيايد»[2]. در حديثي ديگر از پيامبر(ص) درباره جاروب زدن مسجد آمده است که «کسي که در روز پنج شنبه و شب جمعه به نظافت مسجد بپردازد و به اندازه سرمه اي که در چشم کشيده مي شود غبار از مسجد برگيرد خداوند او را مي آمرزد».[3] اين حديث، حداقل بر جاروب کردن مسجد هفته اي يک بار تأکيد کرده است و آن هم در شبهاي جمعه که از صواب بيشتري برخوردار است.

همچنين اباعبدالله الحسين(ع) فرمودند:« وارد مسجد مشو، مگر با طهارت» [4]حرمت و کرامت فردي که در خانه خويش وضو بسازد و سپس به مسجد وارد شود تا حدي است که شخص مطهر به عنوان زائر خانه خدا ياد شده است. همچنين  امام محمد باقر (ع) در روايتي چنين مي فرمايد: «خداوند تعالي به پيامبر خويش وحي کرد که مسجد خويش را طاهر کن.»[5]

 

نتيجه:

- همانطور که مومنين، نظافت و پاکيزيگي را براي خانه خود مي پسندند محيط مقدس مسجد را که عبادتگاه بندگان خالص خداست، مي بايست پاک نگه دارند. فضيلت اين عمل به قدري است که رسول اکرم(ص) فرموده اند« هرکس مسجدي را جاروب کند، خداوند برايش صواب آزاد کردن برده اي را مي نويسد و هرکس از مسجد ذرات ريز و گرد و خاک را که در چشم مي رود بيرون کند خداوند بزرگ و بلند مرتبه برايش دوبرابر از رحمتش را مي نويسد.»[6]

- از آن جا که مسجد محل عبادت و نور الهي است و از آن جا که مومن به هنگام نيايش و راز و نياز با خدا خانه دلش به نور معرفت الهي روشن مي شود بهتراست که ظاهر خانه خدا را نيز در شبها با برافروختن چراغ روشن نگاه داريم و نگذاريم که مسجد حالتي خاموش و ظلماني به خود بگيرد. روشن نگه داشتن چراغ مسجد به منزله پايداري کانون توجه مؤمنين در جامعه اسلامي است.

- مسجد خانه خداست. نبايد اموري را که جنبه بي احترامي و هتک حرمت دارند در آن انجام داد.

پي نوشتها:

[1] - قرآن كريم ، سوره ، آيه

[2] - وسائل الشيعه، ج 3، ص 482.

[3] - وسائل الشيعه، ج 3، ص 511.

[4] - آيين مسجد ج2 ص 125.

[5] - وسائل الشيعه، ج 1، ص 484.

[6] - امالى صدوق، ص 180.

 

شنبه 8 تير 1392 - 9:35


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری