دوشنبه 27 آذر 1396 - 15:54
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

علي الله سليمي

 

نقد طنز در کتاب«هزار و يک شب»

 

نشست نقد طنز در کتاب «هزار و يک شب» با حضور محمدعلي علومي، داستان‌نويس، احمد عربلو، نويسنده و منتقد، کاووس بالازاده، پژوهشگر و عليرضا سميعي، مجري برنامه در  سراي داستان بنياد ادبيات داستاني ايرانيان برگزار شد.

در اين نشست، کاووس بالازاده ضمن بيان اين مطلب که کتاب «هزار و يک شب» طنزي است که انسان را به تفکر وامي‌دارد، گفت: هرچه در اين کتاب جستجو کنيد، نکات ظريف بيشتري را مي‌يابيد.

وي افزود: در اين کتاب نکاتي ديده مي‌شود که اگر مخاطب با فرهنگ عامه و مسايل آن آشنا نباشد، نمي‌تواند درکش کند. در چنين شرايطي مخاطب به مواردي برمي‌خورد که در ظاهر مسايلي عادي‌اند، اما در واقع اين طور نيست.

 بالازاده در ادامه با ذکر اين مطلب که مفهوم طنز، چيزي است که انسان مي‌بيند و از آن متأثر مي‌شود، توضيح داد: بايد نگاه ديگري به طنز داشت؛ اگر اين نگاه را داشته باشيد مجانين، عقلا، مکر زن و مواردي از اين دست را مي‌بينيد.

وي اضافه کرد: در خوانش کتاب «هزار و يک‌شب» نکاتي را مي‌بينيد که بايد به‌ آن‌ها دقت شود، در اين حالت گاهي عصباني مي‌شويد و گاهي نيشخند مي‌زنيد که من به آن زهرخند مي‌گويم؛ اين همان مفاهيمي است که اين کتاب را مطرح و ارزشمند مي‌کند.

اين پژوهشگر با بيان اين مطلب که در اين کتاب با مفاهيمي آشنا مي‌شويد که قبلا شناختي از آن نداشتيد، ادامه داد: براي مثال در داستان «شهرزاد» از اين کتاب، با وجود آن‌که جنايتي صورت مي‌گيرد، ولي وقتي هر شب يک زن توسط شاه کشته مي‌شود، خود  بيانگر حالتي از يک طنز است.

بالازاده در ادامه گفت: به گفته يکي از دوستان کتاب هزار و يک شب مانند ماهواره شرق بر فراز غرب بوده و اين موضوع سبب شده تا اين کتاب براي کار خلاقه و طنز‌آميز به نويسندگان بسياري ايده دهد.

 

طنز، لبخند زدن به خود است

در ادامه، احمد عربلو ديگر منتقد حاضر در اين نشست گفت: اگر تعريف‌مان را از طنز تکميل کنيم، راحت‌تر مي‌توانيم نوع حکايت‌هايي را که در کتاب «هزار و يک شب» آمده، بررسي کنم و دريابيم که طنز است يا هجو. بايد بين طنز و هجو و هزل تفاوت گذاشت، متأسفانه برخي همه را يکي مي‌بينند.

اين منتقد با ذکر اين مطلب که «هزار و يک شب» کتابي اجتماعي است، ادامه داد: براي حضور در اين نشست مرور ديگري بر اين کتاب داشتم؛ به نظر من بسياري از حکايت‌هاي اين کتاب براي گروه سني کود و نوجوان قابل استفاده بوده و با زمانه ما بسيار سازگار است.

وي در ادامه گفت: کاش داستان‌هاي کتاب «هزار و يک شب» بازآفريني شود تا مخاطبان کودک و نوجوان هم از آن بهره‌مند شوند.

عربلو افزود: طنز مشخصه‌هاي مختلفي دارد. از ديد من طنز عنصر لبخند زدن را در خود دارد اما بسياري از دوستانمان در اين حوزه موافق اين مطلب نيستند.

اين منتقد با بيان اين‌که يک سري از مشکلات اجتماعي در داستان‌هاي اين کتاب نگاشته شده، گفت: در يکي از داستان‌ها صياد فقيري تصادفا مقداري پول پيد مي‌کند. صياد تا صبح بيدار مانده وخودش را با تازيانه شکنجه مي‌کند؛ با اين فکر که اگر دستگير شد آمادگي شکنجه را داشته باشد. در آن قسمت که صياد خود را با تازيانه مي‌زند، داستان از طنز موقعيت بهره‌مند مي‌شود.

عربلو ادامه داد: بايد به تعريفي از طنز برسيم که در اين صورت بسياري از مفاهيم و نکات مشخص مي‌شود.

 

وجود طنزپردازان قدرتمند در ادبيات قديمي

همچنين محمدعلي علومي، ديگر پژوهشگر حاضر در اين جلسه گفت: داستان «صياد و خليفه» از اين کتاب از ديد موضوع، بسيار نزديک به داستان «گدا و شاهزاده» است؛ اين در حالي است که اين داستان بسيار قبل‌تر از اين داستان نگاشته شده است.

وي با ذکر اين موضوع که داستان «صياد و خليفه»، صاحب داستاني رئال است، ادامه داد: در توضيح رئال بودن کار بايد بگويم، داستان در بندري در بغداد شکل مي‌گيرد. با توجه به اين موضوع که در آن زمان بغداد محل ارتباطات ميان شهرها و کشورهاي بسياري بوده در نتيجه اين ارتباطات موجود مي‌شود تا فرهنگ‎‌هاي مختلف باهم تداخل داشته باشند. در اين داستان هماهنگي و هارموني دقيقي ميان ساختار و محتوا وجود دارد و  «صياد و خليفه» توده‌هاي پايين اجتماعي را مورد نظر قرار داده است.

علومي در ادامه گفت: در ادبيات قديمي ما طنزپردازان قدرتمندي وجود داشتند که گاهي به صراحت و گاهي غير صريح از مسايل اجتماعي عصر خود در داستان‌هايشان سخن گفتند که در مجموع اين نويسندگان بر زبان تسلط داشته‌اند.

وي با بيان اين مطلب که تعريف‌هايي که از طنز از گذشته تا به امروز ارايه مي‌شود متفاوت است، ادامه داد: قديمي‌ترها بين طنز و هجو تفاوتي قايل نبودند؛ براي مثال در گذشته کسي که در برابر خليفه‌اي مورد ستم قرار مي‌گرفت، در برابر اين ظلم هجوي در مورد او مي‌نوشت. با توجه به گسترش شهرها و گسترش کارکرد هجو در زندگي جوامع، در طي سال‌ها طنز شکل گرفت.

 

سه‌شنبه 4 تير 1392 - 10:0


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری