پنجشنبه 2 شهريور 1396 - 13:20
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

علي الله سليمي

 

نشست«ابن ‌سينا پژوهي در ترازوي نقد»

 

نشست «ابن‌سينا پژوهي در ترازوي نقد» به همراه معرفي دو کتاب «سخن ابن‌سينا و بيان بهمنيار» اثر غلامحسين ابراهيمي‌ديناني و «التعليقات» ابن سينا تهيه و تصحيح سيد حسين موسويان با حضور مؤلفان آثار، رئيس مؤسسه پژوهشي حکمت و فلسفه ايران، حسين معصومي همداني، نجفقلي حبيبي، منصور محمدي، يوسف ثاني، فاطمه فنا و جمعي از اساتيد فلسفه، در مؤسسه حکمت و فلسفه برگزار شد.

در ابتداي مراسم حجت‌الاسلام عبدالحسين خسروپناه رييس انجمن پژوهشي حکمت و فلسفه ايران، ابن سينا را يکي از فيلسوفان بزرگ جهان اسلام دانست و گفت: وي با اينکه 58 سال بيشتر عمر نکرد اما آثار و برکات زيادي هم در حوزه منطق، الهيات، طبيعيات، رياضيات، طب و ساير علوم رايج آن زمان از وي باقي مانده است. اهل فن نقل مي‌کنند که در هر زمينه‌اي که ابن سينا وارد شده نوآوري داشته و طبيعي است که وي از ميراث گذشته ما محسوب شود.

وي با اشاره به اينکه بسياري از ابداعات ابن سينا بايد از آثار وي استخراج شود، گفت: کتاب تعليقات يکي از آثار ارزشمند در حوزه عامه و الهيات بالمعني الاخص است، گرچه برخي اعتقاد دارند که برخي از مباحث التعليقات کوتاه است اما همان‌ها نيز پرمغز و عميق است.

خسروپناه يادآور شد: معمولا علمي که ما از موجودات داريم معلول موجودات است، اينکه تصريح مي‌شود خداي سبحان از ذات، علمِ به غير دارد يعني در علمش محتاج غير نيست. بنابراين اگر موجودات باعث مي‌شوند ما علمي پيدا کنيم اين موجودات علت علم ما هستند، اما علم خداوند اينگونه نيست اينها نکات ظريفي است که دکتر موسويان در کتاب تعليقات بدان پرداخته‌اند و اين مباحث را به زيبايي در اختيار اهل علم قرار داده‌اند.

رئيس انجمن حکمت و فلسفه درباره کتاب منتشر شده غلامحسين ابراهيمي ديناني گفت: استاد ديناني در کتاب «سخن ابن‌سينا و بيان بهمنيار» مثل هميشه با قلمي روان و دقيق به مباحث هستي‌شناسي، انسان‌شناسي و... پرداخته اما بيشتر دغدغه ايشان ظاهراً معرفت‌شناسانه بوده است معرفت‌شناسي که جدا از هستي نيست.

خسروپناه درباره اهميت آثار ابن‌سينا و مهمترين کارهايي که درباره احياي انديشه وي بايد انجام داد،‌ گفت: سه کار را به مؤسسه پيشنهاد داده‌ام: نخست احياي تراث و آثار حکمي ابن سينا که هنوز بسياري از رسائل ابن سينا منتشر نشده يا تصحيح و چاپ نشده است. براي نمونه عيون‌المسائل، فوائد الحکمه، رسالة‌ في‌الملائکه و ... نسخه‌هاي خطي‌شان موجود است اما يا چاپ نشده يا با اغلاط منتشر شده است، بنابراين نخست بايد اينها را تصحيح کرده سپس بتوانيم درباره ابن سينا کار پژوهشي انجام دهيم البته برخي از اين آثار را با همکاري اساتيد آغاز کرده‌ايم.

خسروپناه با تاکيد بر اهميت تدوين نظام‌هاي حکمي ابن سينا چون نظام هستي‌شناسي، معرفت‌شناسي و علم‌النفس گفت: استاد ديناني به اين مباحث پرداخته اما برخي که اصلا پرداخته نشده در حوزه‌هاي نظام فلسفي طبيعت ابن سينا و هنر فلسفي او است. بنابراين افرادي بايد بروند و مباحث ابن سينا را نظام‌مند با ادبيات وي عرضه کنند تا عالمان، هنرمندان، روانشناسان و ديگران از اين مباحث نظام‌سازي شده استفاده کنند.

وي پيشنهاد سوم خود در احياي انديشه ابن سينا را استنتاق حکمت ابن سينا  بيان کرد و گفت: در دو پيشنهاد اول خود آنچه ابن سينا گفته استخراج مي‌شود اما در پيشنهاد سوم کلام و متن ابن سينا را بايد استنتاق کرد اين کار نسبت به پرسش‌هايي که به ويژه در فلسفه‌هاي مضاف در اختيار قرار دارند، صورت مي‌گيرد بنابراين چه فلسفه‌هاي مضاف را بپسنديم چه نپسنديم، يک مجموعه فلسفه خاص هستند و اينها سوالات و پرسش‌هايي را در اختيار ما قرار مي‌دهند بنابراين اينکه آيا مي‌توان جواب پرسش‌هايمان را از آثار ابن سينا دريافت کرد،‌ مثبت است.

خسروپناه در ادامه افزود: در يک بخش‌هايي احساسم اين است که استاد ديناني به خوبي برخي پاسخ‌ها را از انديشه ابن سينا دريافت کرده و توانسته ابن‌سينا را به نطق درآورد چرا که برخي مسايل را ابن سينا صريحا بيان نکرده اما نويسنده کتاب متن را به حرف درآورده است.

وي افزود: بحث علوم انساني امروزه يکي از مباحث اصلي در جامعه ما است که قطعا مبتني بر مباني فلسفي است و کسي نمي‌تواند اين را تکذيب کنند، علوم رفتاري مثل روانشناسي و جامعه‌شناسي نيز به تعريف و نقد انسان محقق مي‌پردازد و تفکر در اين حوزه نيازمند مباني هستي‌شناسي، معرفت‌شناسي، انسان‌شناسي و ارزش شناسي است آيا ابن سينا انسان شناسي و معرفت شناسي را طرح کرده است؟ پاسخ مثبت است بنابراين مي‌توان پاسخ پرسش‌هاي انسان مطلوب اجتماعي و اقتصادي را از ابن سينا استخراج کرد.

وي با تاکيد بر اينکه براساس اين عمليات مي‌توان ابن سيناي هزار سال پيش را تبديل به اين سيناي امروز کرد، گفت: ما بايد ابن سيناي امروز را به دنيا معرفي کنيم البته فقط با آثار خودش اينکار را بايد انجام دهيم نه اينکه يک عده‌اي نظر خودشان را از زبان ابن سينا بيان کنند و در واقع تفسير به رأي انجام دهند.

 

ماجراي غم انگيز فلسفه در جهان اسلام

در ادامه مراسم غلامحسين ابراهيمي‌ديناني گفت: فلسفه در جهان اسلام ماجراي غم‌انگيزي دارد، به همين علت هم بعد از گذشت هزار سال از وفات ابن سينا باز هم بسياري از کتاب‌هايش ناشناخته مانده است، برخي از آثارش چاپ نشده و برخي با اغلاط همراه است.

وي با بيان اينکه در گذشته فلسفه در جهان اسلام در دادگاه شريعت محکوم بوده است، عنوان کرد: در مسيحيت دين در دادگاه محاکمه شده است. در جهان اسلام البته فلاسفه کار خود را انجام داده‌آند اما غالباً يا تبعيد يا اعدام مي‌شدند يا گرسنه مي‌ماندند. خود ابن سينا نيز در يکي از همين دوره‌ها تکفير شده است.

غزالي در 3 مسئله حکم تکفير ابن سينا را اعلام کرده است، يکي معاد جسماني دوم علم خداوند به جزئيات و سوم حدوث عالم.

وي در ادامه افزود: آثار افکار فلسفي ابن سينا در تمام علوم اسلامي منعکس است. از صرف و نحو گرفته تا علم اصول و علم بلاغت، اينها رگه‌هاي فکري ابن سينا هستند.

ديناني با تأکيد بر اينکه خودش فيلسوف صدرايي است و در اين مسير از دنيا مي‌رود، عنوان کرد: گاهي خود ملاصدرا در اثر عدم توجه نسبت‌هاي ناروايي به ابن سينا داده است بنابراين با اينکه من خودم فيسلوف صدرايي هستم معتقدم در برخي مواقع به ابن سينا نقدهاي ناروايي شده است.

فيلسوف ديگري که در جهان اسلام مشهور است ابن رشد است که در برخي مواقع او نيز به ابن سينا توهين کرده است حتي در يک جايي گفته است که ابن سينا اصلا فيلسوف نبوده است و تنها يک متکلم است. براي فهم بهتر اين امر به کشتي با انديشه‌هاي ابن رشد پرداختم، تمام کتاب‌هايش را خواندم و پي به عمق انديشه‌هاي او بردم. او نيز فيلسوف کوچکي نيست اما با اين وجود نسبت به ابن سينا بي‌انصافي کرده است.

وي يادآور شد: ابن سينا هميشه گرفتار حکومت شمس‌الدوله‌ها، عين‌الدوله‌ها، الاغ‌الدوله‌ها و ... بوده است ،چرا که وي طبيب بوده و هميشه در دربار به خاطرش دعوا مي‌شده است. بسياري از شب‌ها با شاگردان خوبش همچون بهمنيار، جورجاني و ... تا صبح گپ مي‌زده و مباحثي که توسط شاگردان ابن سينا درباره وي نقل شده او را انسان متفاوتي از آنچه مي‌شناسيم نشان داده است.

 اين نويسنده کتاب‌هاي فلسفي افزود: در کتاب جديد هم تلاش کرده‌ام با ابن سينا به روايت بهمنيار گفت‌وگو کنم، واقعا ابن سينا چه شاگرداني داشته است، به طوري که بهمنيار ابن سينا را شبه‌معجزه مي‌داند و مي‌گويد وي انسان عادي نيست.

ابراهيمي ديناني، ابن رشد را يک فيلسوف اسلامي و مشّايي تمام عيار به شمار آورد و گفت: پس از نگارش کتاب ابن رشد با وي طرح دوستي ريختم البته درباره ابن رشد تاکنون در ايران کتابي نوشته نشده است.

در ادامه نشست، موسويان مصحح کتاب «التعليقات» با اشاره به اينکه 25 سال پيش شاگردي استاد ديناني را کرده است، افزود: روزي استاد ديناني به من پيشنهاد داده‌اند کار تدريس منطق و فلسفه را رها کنم اما من نتوانستم چرا که ظاهرا هر انساني بافت وجودي خاصي دارد و نمي‌تواند از علايقش دست بکشد.

وي در ادامه افزود: خودم 8 مورد اشکال در کتاب «التعليقات» پيدا کردم که البته بسيار جزئي است. اميدوارم ادامه مجموعه اين آثار با همت مؤسسه حکمت و فلسفه منتشر شود.

اين نويسنده، پيشنهادي براي تأسيس رشته‌اي با عنوان تصحيح متون علمي و فلسفي دانشجويان داد و گفت: اين رشته مي‌تواند دانشجويان را در مقاطع مختلف حتي تا سطح دکترا متخصص بار بياورد.

وي در پايان با تشکر از غلامرضت اعواني که انگيزه‌هاي لازم را براي تصحيح اين اثر به وي داد،‌ افزود: اينکه يک مديري چون استاد اعواني ما را براي کارهاي علمي تشويق کند بسيار بااهميت است. ايشان به معناي درست کلمه عاشق فلسفه است.

 

يكشنبه 26 خرداد 1392 - 11:26


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری