يكشنبه 4 تير 1396 - 3:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

علي الله سليمي

 

دغدغه هاي فرهنگي در حوزه نشر اولويت دارد

 

گفت و گو با نادر قدياني، ناشر و رئيس اتحاديه ناشران و کتاب‌فروشان تهران 

براي آنهايي که با امور چاپ و نشر کتاب در سال هاي اخير سر و کار دارند،«نادر قدياني»نام آشنايي است. او  در حال حاضر علاوه بر مديريت انتشارات قدياني، رئيس اتحاديه ناشران و کتاب‌فروشان تهران هم هست. کارنامه کاري اين فعال حوزه نشر نشان مي دهد، نادر قدياني يكي از مديران موفق و پيشكسوت چاپ و انتشار ادبيات كودك ونوجوان است كه از حدود 45 سال پيش تاكنون مديريت انتشارات«قدياني» را بر عهده دارد و در اتحاديه ناشران و کتاب‌فروشان تهران هم به عنوان رئيس اين اتحاديه مشغول به فعاليت است. در گفت و گوي زير، حرف هاي نادر قدياني درباره آثار تاليف و ترجمه در حوزه «کودک و نوجوان»، مسايل و مشکلات بازار نشر ايران در سال هاي اخير و مهم‌ترين مطالبات اهالي نشر و فعالان عرصه کتاب از کانديداهاي انتخابات رياست جمهوري و شوراي اسلامي شهر را با هم مرور مي کنيم.

***

 

- شما به عنوان يک ناشر فعال که حضور گسترده اي در بازار نشر کشور داريد، اغلب به نشر كتاب «كودك و نوجوان» مي‌پردازيد. درباره تمرکز روي اين بخش از بازار نشر توضيح مي دهيد؟

از كودكي به داستان و مطالعه كتاب علاقه بسيار داشتم و به نوعي در همان دوران، كار را با فروش پيك دانش‌‌آموزي آغاز كردم و به دليل اينكه كتاب‌فروشي‌ام روبه‌روي چندين مدرسه قرار داشت اكثر مواقع با دانش‌‌اموزان و جوانان و نوجوانان دمخور بودم. بيش از 40 سال پيش در غرب تهران كتاب‌فروشي داشتم كه تا شعاع چند كيلومتري اين كتاب‌‌فروشي جلوه و نماي خاصي داشت به همين دليل در اذهان باقي مانده است و هر وقت در مراسمي و يا اداره و سازماني حضور مي‌يابم از بنده سؤال مي‌كنند شما همان قدياني هستيد؟

در گذشته مشاوراني با بنده به همكاري مي‌پرداختند كه در حوزه كتاب «كودك و نوجوان» داراي مهارت‌هاي ويژه اي بودند به همين دليل ناخودآگاه و يا بهتر بگويم قسمت بر اين بود تا در اين راستا به چاپ و انتشار كتاب بپردازم.

 

- در حال حاضر، ترجمه در بخش کتاب هاي کودک و نوجوان حضور پررنگي دارد، به نظر شما دليل افزايش آثار ترجمه به ويژه در حوزه«کودک و نوجوان» در كشور به چه امري مربوط مي‌شود؟

اگر همه آثار کودک و نوجوان را بخواهيم مورد مقايسه قرار دهيم و تنها نگوئيم حوزه شعر، داستان و رمان و علمي بايد بگويم که ترجمه به تأليف غلبه مي‌کند حتي در ناشران بزرگ و معتبر کشورمان و حتي در آثار ناشران دولتي؛ اما اگر بخواهيم آن را باز کنيم و بخواهيم گروه سني «کودک و نوجوان» را تعريف كنيم بايد گفت که يک گروه سني از بدو تولد تا 15 سالگي را پوشش مي‌دهد.

امروزه خردسالان نيازمند کتاب‌هايي نظير شعر لالايي و بازي هستند اما گروه سني نوجوان به اكثر موضوعات اعم از فرهنگي، علمي و اجتماعي نيازمند بوده و بايد به توليد اثر براي آنها پرداخت. كشورمان براي توليد آثار فاخر و ارزشمند از لحاظ نويسنده و مخاطب جوان غني است يعني آثار تأليفي که مورد پسند اقشار مختلف جامعه واقع شود، وجود دارد.

اگر امروزه آثار ترجمه بر تأليف غلبه كرده است به دليل آن است كه اغلب آثار ترجمه درباره مسائل علمي و بازي‌هاي مختلف بوده که مقداري سطح علمي آنها بالاتر از آثار تأليف است و اين امر نيز به دليل اقتصاد ضعيف كشور در بخش تأليف مربوط مي‌شود نه اينکه توان نگارش و توليد اثر را در كشور نداشته باشيم. در كشور از آثار خوب استفاده نمي‌شود يعني ناشراني که در حوزه کودک و نوجوان به فعاليت مي‌پردازند اگر استانداردهاي معمول در اين حوزه را در بخش‌هاي دولتي و غيردولتي جمع ببنديم شايد به عدد 20 هم نرسيم. برخي از ناشران کتابي را از کارتون سي‌دي و يا از اينترنت دانلود و يا ترجمه مي‌كنند و همان كتاب را با قيمت 1200 تومان منتشر و با ارائه تخفيف 80 درصدي به مخاطبان ارائه مي‌كنند اما ناشر قديمي و پيشكسوت اين عرصه كه كتاب ترجمه را با قيمت 600 تومان منتشر مي‌كند و به ارائه تخفيف 30 درصدي مي‌پردازد اما فروشندگان به دليل عدم اختلاف زياد بين اين دو اثر، به سمت كتاب‌هاي ترجمه بي‌محتوا سوق مي‌يابند.

 متأسفانه دکه‌هاي روزنامه‌فروشي محله‌ها که رسالت اصلي آنها رساندن مطبوعات به مردم است، فعاليت اصلي خود را به فراموشي سپرده و براي سودجويي به فروش سيگار و يا کتاب‌هاي کوچه و بازاري مي‌پردازند که اين امر براي قشر گروه سني «كودك و نوجوان» بسيار مضر است. اما بايد بگويم كه در بخش قصه، شعر و کتاب‌هاي ادبيات کهن و دين تأليف بر ترجمه غلبه مي‌کند و در اين بخش آمار تأليف از ترجمه بسيار بالا است اما به دليل نبود ويترين زياد نمايان نيست.

 

- به نظر شما چرا ترجمه در کشور ما بومي‌سازي نمي‌شود؟ 

با توجه به اينکه در کشور هنوز قانون کپي‌رايت رعايت نمي‌شود اما برخي از ناشران معتقدند که بايد آثار ترجمه بومي‌سازي شود و بعضي ديگر معتقدند که نبايد بر آثار نويسنده ورود پيدا کرد.

به دليل عدم رعايت قانون کپي‌رايت در کشور يک کتاب خوب توسط بيش از 10 ناشر منتشر مي‌شود اما بايد گفت كه در محتواي آثار براي گروه سني خردسالان و کودکان مطلب خاصي وجود ندارد كه بتوان آن را بومي‌سازي كرد و يا اگر اساساً مطلبي وجود دارد كه با فرهنگ ما متناسب نيست نبايد منتشر شود اما معتقدم بومي‌سازي آثار بايد بيشتر در حوزه «نوجوان» صورت گيرد. نوجوان وقتي به سن 12 _ 15 سالگي مي‌رسد داراي افكار و انديشه‌هاي مختلف است به نوعي نوجوانان ديگر همانند خردسالان نيستند كه هر چه بزرگسالان بگويد او نيز بپذيرد و بايد اصل موضوع براي او مشخص و به نوعي جا بيافتد.آثاري كه براي گروه سني نوجوان توليد و ترجمه مي‌شود بايد براي اين گروه سني داراي پيام باشد چراكه نوجوانان به دليل فهم، شعور و دانش بر خلاف كودكان و خردسالان حدوداً بد و خوب را متوجه مي‌شوند، كه بايد اين امر نيز مورد توجه ناشران، نويسندگان و مترجمان قرار گيرد.

برخي از داستان‌هاي كارتوني كه در تلويزيون پخش مي‌شود و يا از از طريق اينترنت و سايت‌ها جزو شاهكارهاي جهاني به شمار مي‌روند مضمون داستان‌ها شايد به كشور ايران، آسيا و اروپا همانند «شنل قرمزي» ارتباط خاصي نداشته باشد اما در بيشتر كشورها از جمله ايران اين آثار را منتشر مي‌كند اما با گفت: «داستان‌هاي «هزار و يك شب» ايراني است و در همه جاي دنيا نيز شهرت دارد».

يكسري از آثاري كه براي گروه سني «كودك و نوجوان» وجود دارد هم در ايران و هم در ساير كشورها به آن پرداخته شده است و به نوعي در حال ترجمه است اما وظيفه مترجم و گروه شوراي بررسي ناشر مربوطه اين است كه اگر در محتواي آثار ترجمه مطلبي را مشاهده مي‌كند كه با فرهنگ كشور مغايرت دارد، آن را اصلاح مي کند؛ منظور از اصلاح اثر اين نيست كه مترجم به محتواي كتاب ورود پيدا كرده بلكه اصلاح عبارات با فرهنگ ايراني و اسلامي است كه اكنون اين كار توسط ناشران پيشكسوت كتاب «كودك و نوجوان» صورت مي‌گيرد به گونه‌اي اين امر به ناشران جواني كه هنوز به اين مرحله نرسيده‌اند، مربوط مي‌شود.

 

- دليل افزايش فرهنگ غربي در آثار ترجمه چيست؟

بيش از 42 سال است كه به چاپ و انتشار آثار كتاب «كودك و نوجوان» به فعاليت مي‌پردازم و تا 2 سال بعد از انقلاب نيز كتاب‌فروشي بزرگي در غرب تهران داشتم اما از سال 63 - 64 به صورت حرفه‌اي براي مخاطبان اين گروه سني فعاليت نشر دارم اما بايد بگويم كه هميشه در جمهوري اسلامي ايران ترويج فرهنگ نگهداري از گربه، سگ و خوك در منزل، در كتاب‌ها ممنوع بوده است ولي نگهداري در فضاي باز مشكلي نداشته است. وظيفه من ناشر اين است كه اگر در كتاب داستاني براي گروه سني «كودك و نوجوان» قهرمان داستان «سگ» است، هرگز آن را چاپ نكنم اما قهرمان قصه كودك و نوجوان‌هايي هستند كه سگ هم يكي از ابزار آن قصه است هر جا اين سگ در منزل است با اصلاح تصاوير و متن، سگ را به محوطه خارج از خانه مي‌كشانم، اين كار ترفندي مهم در امر ترجمه است كه بايد مورد توجه مترجمان قرار گيرد چراكه آنها نبايد ترويج دهنده فرهنگ غربي در كشور باشند البته خوشبختانه ناشران حرفه‌اي براي چاپ آثار ترجمه به حد و حدودهاي خود «واقف» هستند.

«طلاق» امري قانوني و حقيقتي است كه در جامعه ما وجود دارد برخي از جوانان و نوجوانان به دليل اين امر با يكي از والدين خود اعم از پدر و يا مادر زندگي مي‌كنند كه بهتر است آثاري براي آگاهي و عدم ايجاد ضربه روحي به آنها منتشر و روانه بازار نشر شود.

بنده از گذشته تاكنون به اين موضوع معتقد بودم كه اگر ترجمه كتابي با آداب و رسوم كشور و اسلام ممانعت دارد، چاپ آنها براي اقشار مختلف جامعه به ويژه «كودكان و نوجوانان» بسيار مضر است و بايد از توليد و انتشار آنها جلوگيري كرد.

انتشارات «قدياني» كتابي دارد كه توسط عالم روحاني نوشته است كه عنوان آن نيز «از اين خونه به اون خونه از نگاه روانشناسي و ديني» نامگذاري شده است، اين اثر زندگي و مفهوم مرگ را با نقاشي‌ و متن‌هاي بسيار زيبا و شاداب به مخاطبان القاء مي‌كند كه چند ماه آينده از سوي اين انتشارات منتشر و روانه بازار كتب مي‌شود.

افزايش آثار «كودك و نوجوان» در حوزه ترجمه به فقر اقتصادي ناشر مربوط مي‌شود يعني فقر اقتصادي از خانواده شروع و به جامعه نيز كشانده مي‌شود اگر يك خانواده‌اي وضع اقتصادي خوبي داشته باشد طبيعتاً فرزندان خود را در مدارس خوب و مفيد ثبت‌نام خواهد كرد.انتشارات «قدياني» حدود 500 عنوان كتاب ترجمه دارد كه همه آنها به دهه 60 تا پايان دهه 70 مربوط مي‌شود يعني از سال 83 تعداد چاپ و انتشار آثار ترجمه در انتشارات «قدياني» رو به كاهش است و دليل آن نيز به تأمين آثار مورد نياز براي گروه سني كودك و نوجوان اختصاص دارد يعني گاهي اوقات متوجه مي‌شويم كه كودكان در حوزه بهداشت با كمبود محتوا مواجه هستند به همين منظور در نمايشگاه‌هاي دنيا حضور يافته و مطالب مورد نظر آنها را خريداري و ترجمه مي‌كرديم.

كل آثاري كه تاكنون انتشارات قدياني منتشر كرده حدود 2200 عنوان كتاب است كه يك سوم اين آمار از سوي سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي وزارت آموزش و پرورش مورد تأييد قرار گرفته است كه اين آمار بسيار زياد است چرا كه هيچ ناشري اعم از دولتي و غيردولتي را پيدا نمي‌كنيد كه به اين تعداد كتاب‌هاي او مورد تأييد كتابنامه رشد آموزش و پرورش قرار گرفته باشد. امروزه بسياري از ناشران نسل جوان با الهام‌گرفتن از كتاب‌هاي اين انتشارات شروع به نگارش اثر كرده‌اند در زمان‌هاي گذشته اين انتشارات مي‌توانست به تأليف كتاب بپردازد اما در چند سال اخير ترجيح داديم آثاري را كه دسترسي مردم به آنها كمتر بود و نياز بيشتري به آن احساس مي‌شد منتشر کنيم.

 

- مرتفع ساختن مشكلات حوزه نشر را در گرو چه مسايلي مي دانيد؟

اخيراً راديو كتاب و شبكه كتاب مطرح شده است معتقدم رسانه ملي در حوزه كتاب اگر به فرمايشات مقام معظم رهبري توجه كند قطعاً مي‌تواند مقداري از مشكلات پيش روي نشر كشور را مرتفع سازد.

معتقدم رسانه ملي بايد به تأسيس بخشي با عنوان «بخش پژوهش» بپردازد و در آن گروهي از نيروري انساني را گردهم‌آورده تا بيانات امام خميني (ره) و مقام معظم رهبري در حوزه فرهنگ، مطبوعات و كتاب را مورد بررسي قرار دهند اگر اين ام تحقق يابد قطعاً عملكرد كشور در حوزه نشر راضي‌كننده خواهد بود.

  

- راهكار شما براي ترويج فرهنگ كتاب و كتابخواني ميان كودكان و نوجوانان چيست؟ 

حدود 15 سال پيش مرحوم علاقه‌مندان، يكي از مديران وقت سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش در معاونت فرهنگي ارشاد اسلامي جلسه‌اي را با برخي از ناشران برگزار كرد، بنده در آن جلسه خدمت ايشان عرض كردم كه وزارت آموزش و پرورش‌ ميليون‌ها كتاب درسي كه چاپ مي‌كنند يك صفحه از هر يك از عناوين كتاب‌ها را به امر توسعه كتاب و كتاب‌خواني در سطح كشور اختصاص دهد كه خوشبختانه اين امر نيز محقق شد.

حدود يك ميليون و 200 دانش‌‌آموز اول دبستاني در سراسر كشور وجود دارد كه آنها در همه كتاب‌هاي درسي مي‌توانند آثار خوب و قابل مطالعه را در پايان كتاب درسي مشاهده و از انتشارات مربوطه خريداري كنند. حدود يك ميليون دانش‌آموز همه آثار معرفي شده در پايان كتاب درسي خود را مشاهده مي‌كنند اما فروش ناشران به 10 هزار نسخه هم نمي‌رسد و اين امر به 2 عامل بستگي دارد در وهله نخست اينكه كتاب به سهولت در دسترس مردم نيست و ديگري اينكه خانواده‌ها به امر كتاب و كتابخواني بي‌توجه هستند.

 

- شما اخيرا در يادداشتي به ارائه مطالبات صنف و اعضاي اتحاديه مطبوع خود، ناشران و کتابفروشان تهران از کانديداهاي رياست جمهوري و شوراي شهر پرداخته است. درباره اين يادداشت توضيح مي دهيد؟

بله، من نوشتم با وجود مباحثي که کانديداهاي محترم رياست جمهوري در ارتباط با فرهنگ و مسائل مرتبط با آن مطرح کردند؛ باز هم به عنوان رئيس اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران و عضوي از خانواده بزرگ فرهنگ سئوالاتي خطاب به اين بزرگواران دارم که خلاصه‌اي از آنها را مطرح مي‌کنم.

از جمله اين سئوالات اين است که کانديداهاي محترم رياست جمهوري و شوراي شهر چه برنامه‌هايي در جهت فرهنگ مکتوب کشور دارند. من و ديگر فعالان عرصه فرهنگ به ويژه در حوزه نشر و کتاب علاقه‌مند هستيم بدانيم که اين بزرگواران در شرايط فعلي اقتصادي نشر چه برنامه‌هايي در جهت برطرف ساختن مشکلات حاضر و ارتقاي اين بخش از فرهنگ اين سرزمين کهن دارند. با اين که بيش از سه دهه از پيروزي انقلاب شکوهمند اسلامي ايران مي‌گذرد؛ اما هنوز متولي ثابت و مشخصي در ارتباط با مسائلي که مربوط به تأمين مواد اوليه صنعت نشر مي‌شود؛ در نظر گرفته نشده است. سئوال من اين است که آيا بالاخره اين مسئوليت به عهده نهاد مشخصي گذاشته خواهد شد؟ مبحث ديگري که براي اهالي نشر از اهميت بسياري برخوردار است همان بحث قديمي يارانه کاغذ است. حمايتي که در گذشته متوجه ناشران کتاب بود ولي اکنون چند سالي مي‌شود که قطع شده و ديگر حمايتي در اين زمينه از سوي دولت انجام نمي‌شود. توجه دوباره به بحث يارانه کاغذ يا ثبات قيمت با ارز مبادلاتي به ويژه در شرايط فعلي اقتصادي نوعي حمايت از اهالي کتاب، خوانندگان کتاب و حتي راهکاري در جهت حفظ فرهنگ و علوم کشورمان به شمار مي‌آيد. راهکاري که از چند سال قبل متوقف شده و ما اهالي کتاب انتظار داريم بدانيم که کانديداهاي محترم رياست جمهوري آيا توجهي دوباره به سوي آن خواهند داشت يا خير!

در نظر گرفتن تسهيلات براي دسترسي ساده‌تر مردم به کتاب هم  يکي ديگر از مشکلاتي به شمار مي‌آيد که در اين سال‌ها چاره‌اي براي آن انديشيده نشده است که اميدواريم اين مبحث هم در کنار ديگر مسائل کشور مورد توجه کانديداهاي رياست جمهوري باشد و در فرصت باقي‌مانده تا برگزاري انتخابات از برنامه‌هاي خود در اين رابطه هم براي اهالي نشر و کتاب  بگويند.

در همين رابطه به نظر مي‌رسد در شرايط فعلي براي دسترسي بهتر مردم به کتاب، ما نيازمند راه‌اندازي فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي کتاب هستيم. پيشنهادي که اينجانب در بيست و پنجمين دوره از نمايشگاه بين‌المللي کتاب تهران در حضور مقام معظم رهبري مطرح كردم و ايشان هم نظر مثبتي در رابطه با آن داشتند. سئوال من اين است که آيا برنامه‌اي در ارتباط با پيشنهاداتي از اين دست که قبلاً از سوي اهالي کتاب و نشر مطرح شده دارند يا نه و از طرفي در برابر اين پيشنهاد چه نظري دارند.

با توجه به فقدان چنين فروشگاه‌هايي که کار دسترسي مردم به امر مطالعه را تسهيل ببخشد و از طرفي فقدان وجود کتابفروشي در محله‌هاي مختلف شهرها و استان‌ها، احداث کتابخانه‌هاي کوچک در مجتمع‌هاي بزرگ مسکوني راهکار مناسبي به شمار مي‌آيد؛ آن هم در مجتمع‌هايي که تعداد واحدهاي آنها بالاي چهل واحد است. احداث چنين کتابخانه‌هايي در ميان اين مجتمع‌ها که به لطف رشد زندگي شهري تعداد آنها رو به فزوني است کار چندان پيچيده‌اي نيست. اقدامي که با کمک خود ساکنان اين ساختمان‌ها مي‌توان آنها را به ثمر رساند. البته بخش مهمي از اين قبيل اقدامات با همراهي و برنامه‌ريزي شهرداري‌ها، شوراهاي شهر و از طرفي دولت به نتيجه خواهد رسيد. آيا کانديداهاي محترم رياست جمهوري و شوراي شهر توجهي به اين پيشنهاد خواهند داشت؟

از طرفي براي حمايت از کتاب و اهالي آن در کشور شايد بهتر باشد که شورايي تحت عنوان شوراي عالي کتاب شکل بگيرد. شورايي که تمام دستگاه‌هاي دولتي و حکومتي در آن نماينده‌اي داشته باشند تا ما شاهد سامان يافتن کتاب و مشکلات آن باشيم.

بحث مميزي کتاب هم يکي ديگر از مشکلاتي به شمار مي‌آيد که اهالي کتاب سال‌هاست با آن دست و پنجه نرم مي‌کنند. مشکلي که همواره از دغدغه‌ها و چالش‌هاي مهم در صنعت نشر بوده است. متأسفانه با وجود گلايه‌هاي نويسنده‌ها، مترجمان و ناشران کتاب ما همچنان با عدم شفاف‌سازي‌هاي قانوني در اين مسئله روبرو هستيم. اميدواريم کانديداهاي محترم رياست جمهوري پاسخ مشخصي در قبال رويکرد خود در برابر اين مشکل نخ‌نما شده صنعت نشر ارائه بدهند.

يکي ديگر از مشکلاتي که آن را به صورت سئوالي در برابر کانديداهاي محترم مطرح مي‌کنم بحث معافيت مالياتي ناشران و کتابفروشان کشور است. اين كه بالاخره سرانجام اين مسئله كه از سال 80 تا به امروز هنوز در خصوص آن شفاف‌سازي نشده قرار است به كجا برسد! البته با اين طرح موافقت شده اما هنوز به مرحله عمل نرسيده است. حمايت از اين مسئله بالاخره به كجا مي‌رسد! آيا بايد همچنان مشاغل سودآور نظير رستوران‌ها گسترده‌تر شوند؛ اما مراكز فرهنگي ما در همين وضعيت باقي بمانند!

مواردي که به صورت سئوال از سوي اينجانب مطرح شده تنها بخشي از سئوالاتي به شمار مي‌آيد که من و ديگر فعالان عرصه نشر و کتاب از کانديداهاي رياست جمهوري و كانديدهاي شوراي شهر در تشريح فعاليت‌هاي فرهنگي‌شان داريم. من نه تنها به عنوان رئيس اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران بلکه به عنوان فردي که سابقه بيش از 42 سال خدمت و حضور مستمر در بخش‌هاي مختلف فرهنگي از کتابفروشي گرفته تا ناشر فعال بخش خصوصي را برخوردار است؛ خواهان توجه به مسائل مطرح شده در سطرهاي بالا از سوي رئيس جمهور آينده کشور هستم.

 

شنبه 25 خرداد 1392 - 9:24


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری