جمعه 27 مرداد 1396 - 9:42
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

علي الله سليمي

 

نشست تاريخ‌نگاري قيام 15 خرداد

 

هفتمين نشست از سلسه نشست‌هاي پنجاهمين سال شروع نهضت امام خميني (ره) با موضوع تاريخ‌نگاري قيام 15 خرداد، با سخنراني حجت‌الاسلام علي باقري، نويسنده و تدوين کننده مجموعه‌اي از خاطرات اين قيام در ساختمان پژوهشکده اسناد و مرکز پژوهش‌هاي ايران‌شناسي و اسلام ‌شناسي کتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران و با حضور جمعي از پژوهشگران حوزه تاريخ برگزار شد.

اين نشست با مروري بر کتاب «گزارش يک طرح: 4 سال براي ماندگاري گوشه‌اي از تاريخ» نوشته علي باقري آغاز شد. حجت‌الاسلام باقري درباره اين اثر گفت: نگارش اين کتاب محصول تحقيقاتي بود که براي ساخت سريال بلندي از انقلاب و پانزده خرداد از سال 1371 کليد خورد. نتيجه اين تحقيقات مصاحبه با 250 نفر بود که در 330 ساعت ضبط شد. اين اطلاعات بايد به سريالي 200 قسمتي تبديل مي‌شد اما به دلايلي اين اتفاق رخ نداد و بنده بخشي از اين اطلاعات را در مجموعه 11 جلدي خاطرات 15 خرداد گنجاندم. وي در ادامه درباره نحوه و اصول تاريخ‌نگاري صحبت کرد و افزود: يکي از روش‌هاي مهم در جمع‌آوري خاطرات تهيه آن‌ها به صورت گروهي و نقادانه است زيرا بيشتر خاطرات جمع آوري شده فقط يک روايتگر و راوي دارد و هر آنچه به او رسيده را نقل مي‌کند و عوامل مختلفي مانع مي‌شود تا وي گزارش صحيحي از يک واقعه ارايه دهد اما اگر پژوهشگر با مجموعه‌اي از افراد حاضر در حادثه‌اي به گفت‌وگو بنشيند و حوادث را به صورت گروهي باز کاوي کند، نواقص کار را در مي‌يابد. اين نوع گزارش‌ها به صحت ثبت اتفا‌ق‌ها کمک مي‌کند.

حجت‌الاسلام باقري توجه به اسناد را مساله مهم ديگري در مباحث تاريخ‌نگاري وقايع 15 خرداد عنوان کرد و توضيح داد: اين اسناد و آرشيوهاي انتظامي و سياسي متعلق به رژيم گذشته است. بخشي از اين اسناد از سوي وزارت اطلاعات، مرکز اسناد انقلاب اسلامي و نهاد رياست جمهوري منتشر شده است اما اين اطلاعات همه آنچه که بايد باشد نيست. موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره) هم منابع خوبي در اين زمينه دارد که اگر اين اسناد در کنار منابع اطلاعاتي و امنيتي ديگر وزارتخانه‌ها و مراکز اقتصادي و فرهنگي قرار گيرد منبع خوبي در اختيار محققان قرار خواهد داد. وي افزود: گردآوري اسناد جريان‌ها و گروه‌هاي سياسي هم به عنوان مکمل مطرح است اما برخي اسنادي که هم‌اکنون منتشر مي‌شوند، بيشتر اطلاعاتي، گزينشي و محدودند.

حجت‌الاسلام باقري در ادامه فراهم ‌آوردن بررسي بازتاب حوادث در نشريات داخلي و خارجي را يکي ديگر از موارد مهم بررسي حوادث تاريخي خواند و بررسي قيام 15 خرداد و بازتاب آن را در نشريات داخلي و خارجي از ضروريات مهم براي محققان دانست.

آسيب‌شناسي اطلاعات موجود درباره تاريخ‌نگاري قيام 15 خرداد، يکي ديگر از موضوع‌هاي مورد توجه در نشست بود و حجت‌الاسلام باقري در باره آن، توجه به دو نکته را ضروري دانست و گفت: مساله نخست نقد و بررسي خاطرات به روش علمي است. ما معمولاً در نگارش کتاب‌ها روايتگر هستيم و خاطرات کمتر به نقد و بررسي گذاشته مي‌شود در حالي که عقل به ما حکم مي‌کند پيش از روايتگر بودن بايد اهل تحقيق و پژوهش بود. متأسفانه در حوزه دين و تاريخ با اين نگاه کمتر کتابي نوشته مي‌شود و آنچه به عنوان واقعيت نقل مي‌شود در برخي موارد واقعيت ندارد يا دستکاري شده  يا برخلاف معنا و دلالتي که دارد، استفاده مي‌شود.

وي در باره نکته دوم افزود: توجه به مستندسازي خاطرات موضوع مهم ديگر است که در آن بايد چند نکته را حايز اهميت قرار داد، مانند تلاقي خاطرات مختلف پيرامون يک رخداد و تلاقي خاطرات با اسناد مکتوب. در اين نوع خاطرات بخشي از سندهاي جمع‌آوري شده از سوي سازمان‌هاي اطلاعاتي به آن‌ها اضافه مي شود و البته نمي‌توانيم بگوييم آنچه در اين گزارش‌ها مي‌آيد حجت کامل است اما بايد در تکميل خاطرات به اسناد توجه داشت و آن‌ها را به مقايسه گذاشت.

حجت‌الاسلام باقري گفت: مساله ديگر تلاقي خاطرات با مدارک موجود است؛ يعني اگر عکس يا فيلمي در اين زمينه وجود دارد بايد به آن اضافه شود. نکته ديگر تلاقي خاطرات با تحقيق ميداني و واقعيت‌هاي عيني و مساله بعد، واکاوي شخصيت خاطره‌گويان از منظر روانشناختي و فضيلت‌هاي فردي است. راويان قيام 15 خرداد در مجموعه 9 جلدي با تدوين بنده، از منظر شخصيتي مورد بررسي قرار گرفتند.

وي ادامه داد: يک پژوهشگر در بررسي تاريخ‌نگاري بايد به صدق و کذب اظهارنظرهاي راويان و واقع‌نمايي يا بزرگ‌نمايي آن‌ها توجه داشته باشد. زيرا مهم است که راوي در بيان حوادث انصاف داشته باشد و ماجرا را به گونه‌اي شرح دهد که دچار خودبيني و خودمحوري نشده باشد. کتاب‌هايي که در اين حوزه نوشته شده‌، اگر بدون گذر از اين دو مرحله باشند کارهايي ضعيف‌ است.

حجت‌الاسلام باقري ادامه داد: بهره‌گيري از اطلاعات موجود، جستارهاي موضوعي، تک‌نگاري‌ها، تهيه روزشمار حوادث 15 خرداد، تهيه آلبوم صوتي و راديويي و ترجمه آثار تأثيرگذار، مواردي است که محققان را در رسيدن به آثار جامع و جدي ياري مي‌کند. وقتي آثار مشهور اين حوزه را در مبناي داوري و تحليل قرار مي‌دهيم، مي‌بينيم که در بسياري موارد راوي با حب و بغض به شرح جريان‌ها مي‌پردازد و بيشتر به دنبال واقعه‌نمايي بوده تا آنچه که در تاريخ رخ داده است. بازآفريني اطلاعات موجود در قالب‌هاي مختلف و نهادينه کردن آن‌ها در ذهن و انديشه نسل جديد يکي از موارد مهم است که مي‌توان با تهيه داستان‌هاي کوتاه و بهره‌گيري از هنر‌هاي شعر و نقاشي و ساخت سريال‌ها و فيلم‌هاي تلويزيوني به شرح آن‌ها پرداخت.

وي در پاسخ يکي از پژوهشگران حاضر در نشست که آيا خاطره‌نگاري در اثر تدوين شده سخنران، به صورت پرسش و پاسخ بوده و آيا او در نگارش کتاب مواردي را که براي اثري تاريخي ذکر کرد در آثار خود رعايت مي‌کند، گفت: مبناي کار ما براساس مصاحبه چالشي بود نه تريپوني که در اختيار فرد باشد و هرآنچه که مي‌خواهد بگويد. براي مصاحبه‌ها 50 پرسش مطرح شده بود که تمامي آن‌ها براساس مطالعه شخصيت، اسناد و آثار منتشر شده درباره راويان بود. متن پرسش‌ها و پاسخ‌ها قرار بود به سريالي تلويزيوني شود و به همين دليل ثبت آنها کوتاه و موجز بود. در اين کتاب مصاحبه با دو قشر مخالف و موافق انقلاب صورت گرفت تا انقلاب را از زاويه دو نگاه مورد توجه قرار دهد.

حجت‌الاسلام باقري درباره نقش زنان در قيام پانزده خرداد و ميزان توجه اين مولف به آن گفت: حضور زنان در مبارزات انقلاب، بيشتر در سال 1356 مطرح است و آنان در سال‌هاي 1340 و 41 چندان توان حضور در ميدان قيام را نداشتند.

اما محمد جواد مرادي‌نيا، نويسنده و پژوهشگر تاريخ و مدير نشست تاريخ‌نگاري قيام 15 خرداد در پاسخ به اين پرسش گفت: زنان نقش مهمي در اين ماجرا داشتند به نوعي که در قيام مردم قم جمعيت کثيري از زنان در سال 1342 در حالي که چوب و چماق‌هايي در زير چادر خود داشتند و شعار يا مرگ يا خميني سر مي‌دادند به سمت حرم مطهر حضرت معصومه (س) حرکت کردند و حضور آن‌ها عامل تحريکي شد تا مردان به اين حرکت بپيوندند. در شهرستان خمين هم همين اتفاق افتاد و زنان پيشاپيش مردان حرکت مي‌کردند، به نوعي که يکي از زنان در اين حادثه مأمور شهرباني را خلع سلاح کرد.

وي درباره چرايي خواندن قيام 15 خرداد به عنوان ريشه نهضت امام خميني(ره) گفت: اين قيام نقطه عطف اين نهضت شناخته مي‌شود. امام خميني (ره) نيز در اين رابطه تأکيد داشتند، اما پديده‌هاي اجتماعي و مجموعه عناصر تأثيرگذار را در عرصه‌هاي مختلف نمي‌توان نديده گرفت. شخصيت امام(ره) در يک روز شکل نگرفت، امام(ره) همان کسي هستند که مي‌توان رگه‌هاي شخصيتي ايشان را در کتاب کشف‌الاسرار يا در يادداشتي که در کتابخانه يزد با عنوان «همه براي خدا قيام کنيد» موجود است، ديد.

 

چهارشنبه 22 خرداد 1392 - 12:5


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری