يكشنبه 29 مرداد 1396 - 16:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

غزال حسين زاده

 

خيره به دسترنج شيشه گران و سفالکاران

 

نگاهي به آثار هنري موزه آبگينه 

موزه آبگينه يکي از موزه‌هاي شهر تهران در خيابان جمهوري، خيابان سي‌تير قرار دارد. موزه آبگينه موزه تخصصي شيشه و سفال است.

قديمي‌ترين شيشه‌ها در اين موزه، لوله‌هاي شيشه‌اي به نام سيلندر شيشه است که از معبد چغازنبيل کشف شده است و مربوط به هزاره دوم قبل از ميلاد است.

شيشه‌ها و سفال‌هاي طبقه اول نيز مربوط به دوره‌هاي پيش از تاريخ است که قديمي‌ترين سفال دست‌ساز از دوران اشکاني، هزاره اول به دست آمده است.

تالار صدف به علت شباهت شکل آن به صدف نيمه باز به اين نام خوانده مي‌شود و شامل نمونه هايي از آثار شيشه اي و سفالين متعلق به سده هاي سوم تا هفتم هجري است .

در اواخر سده سوم و سراسر سده چهارم هجري که زمان شکوفايي اغلب هنرها و صنايع ايراني بود ، شيشه گرها در شهرهاي نيشابور ، ري، ساوه و گرگان به توليد ظروف شيشه اي نفيس اشتغال داشتند .

 از سده چهارم هجري نقاشي روي شيشه رواج يافت و اين آغازي بود بر ساختن شيشه هاي مينايي که در سده ششم هجري در سوريه توليد مي شد .

تالار چهار (زرين) که به خاطر ظروف زرين‌فام که از دوران سلجوقي به جا مانده چنين نامي گرفته است، شامل ظروفي است که دور تا دور با خط نسخ و نستعليق تزيين شده‌است. هم‌چنين چهره‌هاي مغولي روي اين ظروف خود نمايي مي‌کنند که با توجه به شهر محل پيدايش، نقوش آن‌ها فرق مي‌کند.

سفالينه هاي عرضه شده در اين تالار متعلق به سده هاي چهارم تا هفتم هجري است که در انواع زرين فام ، مينايي ، فيروزه اي و لعاب دار با پوشش گل سفيد عرضه شده و بر روي اين سفالينه ها عموماً ضرب المثل ها ، دعاهاي خير ، اشعار نظامي و فردوسي و اشعار عربي به چشم مي خورد .

تالار پنج (لاجورد) به خاطر لعاب‌هاي يک رنگ فيروزه به اين نام خوانده مي‌شود که از قرن هفتم و هشتم (دوره ايلخاني) به جا مانده است.

اين تالار شامل تالار لاجورد يک و دو مي شود و اشياي آن شامل ظروف شيشه اي متعلق به سده هاي يازدهم تا سيزدهم هجري و ظروف سفالين و بدل چيني متعلق به سده هاي دهم تا دوازدهم هجري است .

با نزديک شدن به دوران صفويه، اشيا مصرفي‌تر مي‌شود. تزيينات اين بخش شامل گلاب پاش و صراحي است. هم‌چنين ميزي که از دوران قاجار به جا مانده با لعاب هفت رنگ و مزين به نقش چهره‌هاي شخصيت‌هاي شاهنامه است که نام هر شخص بالاي چهره نوشته شده است.

در تالار مينا ، اشياي شيشه اي و سفالين متعلق به هزاره هاي اول و دوم پيش از ميلاد شده اند . اين ظروف بيشتر عطر دان هاي کوچکي بوده اند که از شيشه آبي يا همراه با خطوط تزييني رنگارنگ ساخته مي شده اند.

در ايرن ، در زيگورات چغازنبيل ،( بزرگترين پرستشگاه ايرانيان در هزاره دوم پيش از ميلاد ) هزاران ميله رنگارنگ شيشه اي به کار رفته که در حفاري هاي اين معبد به دست آمده و به عنوان ميله پنجره هاي معبد از آنها استفاده شده است .

علاوه براين ميله ها تزيينات موزاييک شيشه اي بر روي ديوارهاي معبد ، عطردان ها ، روغن دان هاي کوچک شيشه اي و خمير شيشه نشانگر گسترش صنعت شيشه گري در اواخر هزاره دوم پيش از ميلاد در جنوب غربي ايران است.

 در واقع در تالار مينا نمونه هايي از سفالينه هاي هزاره هاي اول و دوم پيش از ميلاد تا دوران اشکانيان عرضه شده است .

در تالار بلور، آثار شيشه اي مربوط به هزاره اول پيش از ميلاد ، با تزيينات قالبي ، نقوش تراش و فشرده عرضه شده است .

صنعت شيشه گري در هزاره اول پيش از ميلاد در نواحي غربي آسيا شامل سوريه ، بين النهرين و ايران پيشرفت قابل توجهي داشته و ساختن شيشه هاي قالبي ضخيم رواج يافته بود ، ضمن اين که شيشه گرها روش حککي و تراش شيشه را نيز به کار مي گرفتند .

در دوران ساسانيان ، روش تراش شيشه در ايران به اوج رسيد و ظروف تراشدار ساساني به اقصي نقاط دنيا صادر شد .

در اين دوران ، گذشته از روش تراش ، روش هاي ديگري نيز در ساخت ظروف شيشه اي به کار گرفته شدند که از آن جمله مي توان به روش تزيينات استامپي ، روش تزيينات افزوده و روش دميدن در قالب هاي نقشدار اشاره کرد .

موزه شامل بخش‌هاي اداري (زير زمين)، دبيرخانه و رياست (طبقه بالا) است. کتاب‌خانه نيز، واقع در ضلع شمال غربي، شامل ۴۰۰۰ جلد کتاب فارسي و انگليسي در زمينه‌هاي باستان شناسي، تاريخ و هنر است.

 

ساختمان موزه

اين مجموعه تا ۱۳۳۰ خانه و محل کار قوام‌السلطنه بود و بعد از آن مدت هفت سال در اختيار سفارت مصر قرار گرفت. بعد از آن، به ترتيب سفارت افغانستان، بانک بازرگاني و در سال ۱۳۵۵ با همکاري مهندسان ايراني و اتريشي تغييرات آن شروع شد.

ساختمان موزه هشت ضلعي است و در باغي به مساحت ۷۰۰۰ مترمربع قرار دارد. طرح‌هاي در و پنجره‌هاي نفيس که بسيار خوب نگه‌داري شده‌اند، يادآور معماري عصر سلجوقي است.

اين ساختمان در دو طبقه و پنج تالار ساخته شده است. تالار يک و دو در طبقه اول و تالارهاي ديگر در طبقه فوقاني قرار دارد. در تالار شماره دو (بلور) قديمي‌ترين شيشه‌ها و لوله‌هاي شيشه‌اي و سفال‌ها قرار داده شده است.

طراح ويترين‌هاي موزه و طراحي داخلي ساختمان معمار اتريشي به نام هانس هولاين است که طراحي ها را در سال 1977 انجام داده است.

در ميان همه آثار زيبا و جاويدان ارائه شده در موزه، نوع نگاه هانس هولاين به  صنعت سفال و شيشه و تاريخ سرزمين ايران بيانگر دقت و وسواس بسيار اين معمار اتريشي است.

نوع نورپردازي بديع و متناسب با آثار همچنين استفاده از رنگ هاي خاص در تالارها که نشانگر دوره تاريخي آثار عرضه شده است. براي مثال رنگ طوسي که بيانگر تلخي و ناکامي است در تالار صدف به کار گرفته شده است.

 تزيينات بنا شامل منبت کاري چهارچوب درها و پله‌ها است و آجر کاري نما که در ۵۰ نوع‌است. گچ‌بري موزه شامل دو دوره است: دوران قوام، و سبک غربي در زمان سفارت مصر و آينه‌کاري‌هاي طبقه دوم، که مربوط به دوره قاجار است.

موزه آبگينه به دليل نحوه ساخت بنا و معماري، نورپردازي داخل تالارها و اشياي موجود در آنها، جزو يکي از پربيننده‌ترين موزه‌هاي ايران است.

 

سه‌شنبه 21 خرداد 1392 - 13:37


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری