جمعه 27 مرداد 1396 - 21:4
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

15 خرداد؛ ظهور دين سياسي با محوريت امام (ره)

 

بي‌ترديد هيچ دگرگوني و انقلابي بي‌ريشه و علت پديد نمي‌آيد و بسترها و عوامل بسياري در شکل‌گيري آن مؤثر است.

انقلاب اسلامي ايران نيز از اين قاعده مستثنا نيست و ريشه هايش در تاريخ گذشته مبارزات ملت ايران عليه استبداد قرار دارد.

پيروزي انقلاب اسلامي در بهمن 57 نهالي بود که در نتيجه قهرماني ها و جانبازي هاي زنان و مردان ايران زمين در روز تاريخي 15 خرداد 42 کاشته شد و راه قيام را براي نسل هاي آينده گشود.

اين قيام، سرآغاز تحوّلات و دگرگوني هاي شگفت آوري شد که تغييراتي بنيادين در ساختار سياسي ـ اجتماعي ايران ايجاد کرد و تاثير عميقي بر ماهيت فرهنگي - فکري ايران نهاد.

در اين دوره تحولاتي همچون رحلت آيت اللّه بروجردي و پررنگ شدن مرجعيت امام خميني (ره)، انرژي تحول و دگرگوني را به حوزه علميه قم هدايت کرد و اعتراضات مردم ايران رنگ و محتواي مذهبي تري به خود گرفت.

حرکت امام در جوّ ملتهب آن دوران، باعث شد انرژي انقلابي ملت که از سال 39 به فوران آمده بود و در بحران هويت و رهبري دست و پا مي زد پشت سر مذهب و روحانيت قرار گرفت و حرکتي عظيم را شکل داد.



عوامل شکل دهنده قيام

قيام 15 خرداد محصول يک سلسله رويارويي و مبارزه بود که در درجه اول اجراي دکترين اصلاحات آمريکايي کندي را در ايران مغاير با ارزش هاي ملي و مذهبي کشورمان مي دانست.

با روي کار آمدن دموکرات ها در سال 1960 و پيروزي کندي تغييراتي در سياست خارجي آمريکا روي داد که آثار آن بر ايران نيز منعکس شد.

کندي برخلاف پيشينيان معتقد به سياست منعطف تر در رويارويي با بحران ها بويژه در کشورهاي جهان سوم بود و روي کار آمدن دولت هاي غير نظامي دست نشانده از جمله ابزارهاي وي براي رسيدن به اين هدف به شمار مي رفت.

کندي در بعد اقتصادي نيز رونق اقتصاد سرمايه داري را دنبال مي کرد که لازمه آن، داشتن بازار مصرف گسترده و قدرت خريد بيشتر مردم بود و براي رسيدن به چنين هدفي لازم بود که ساختار سياسي ـ اجتماعي در جوامع جهان سوم فراهم شود.

چنين رويکردي ايجاب مي کرد، شاه که خود را پس از کودتاي 28مرداد مديون آمريکا مي دانست، براي ادامه سلطنت، از سياست هاي جديد کندي پيروي کند که محصول اين سياست، طرح شعارهاي آزادي احزاب و فضاي باز سياسي و اصلاحات اداري بود.

اولين اقدام دولت «اسدالله علم» نخست وزير وقت نيز در اجراي اين سياست جديد تصويب لايحه انجمن هاي ايالتي و ولايتي در هيات دولت بود.

در اين لايحه به لزوم حذف اسلام از شرايط نمايندگي مجلس و لزوم سوگند به کتاب آسماني به جاي قرآن و ضرورت آزادي زنان در فعاليت هاي اجتماعي اشاره شده بود که همه اينها مقدمه اي براي اسلام زدايي و محو ارزش هاي اسلامي در جامعه ايران بشمار مي رفت و با مخالفت قاطع امام (ره)، علما، وعاظ و مراجع مواجه شد و ارسال نامه هاي سرگشاده به شاه و مقاومت مستمر در برابر اين اقدام علم را ناچار کرد که آذر 1341 طرح خود را پس بگيرد. در حقيقت حضور پررنگ امام در سلسله وقايعي که به حذف اين لايجه منجر شد، عرصه را به رژيم که فضا را براي دين ستيزي مهيا مي دانست تنگ کرد.

اما علم در مرحله بعد وعده تحقق «انقلاب سفيد» را داد و تصميم گرفت نقشه هاي آمريکا را در قالب ديگري احيا کند.شاه نيز در بهمن 1341 با سفر به قم تلاش کرد طرح «انقلاب سفيد» را براي مردم توجيه و ميان علما و مراجع حوزه علميه تفرقه ايجاد کند. با وجود اين شاه توسط مردم و روحانيون تحريم شد و چنين مخالفت آشکاري طوري خشم شاه را برانگيخت که وي از روحانيت به عنوان ارتجاع سياه ياد کرد.

اما از نيمه دوّم سال 41 و به دنبال قضيه لايحه انجمن هاي ايالتي و ولايتي، نگاه دولت و ملّت متوجه قم و امام (ره) شد.

ايشان در اين مرحله با اعلام عزاي عمومي در نوروز 1342 و تحريم جشن هاي نوروزي، نقشه هاي ضداسلامي شاه و توطئه ايجاد اختلاف در حوزه علميه را خنثي کرد.



فاجعه قيام آفرين

اين مقاومت و هوشياري، زمينه ساز حمله به فيضيه در فروردين 1342 و يورش مأموران رژيم شاه به مجلس سوگواري شهادت امام جعفرصادق (ع ) شد و در اين حمله مردم و طلاب مورد ضرب و شتم قرار گرفته و به رگبار بسته شدند.

حضرت امام (ره) پس از اطلاع از اين فاجعه، سخنراني تندي عليه شاه کرد و در اعلاميه اي، منشأ سرکوبگري و ظلم؛ يعني شاه را نشانه رفت.



عاشوراي سال 42

روشنگري هاي امام (ره) همچنان ادامه داشت و ايشان با تبليغات و اقدامات خود، طي حدود دو ماه، حادثه فيضيه را تا نزديک محرم و عاشوراي 1383 هـ‍ . ق ادامه داد. حکومت با وضع به وجود آمده، تصميم گرفت محدوديت هايي را براي عزاداري ايجاد کند.

به همين دليل وعاظ از سخنراني عليه شاه، اسرائيل و آمريکا منع شدند؛ اما شهر قم شاهد سخنراني تاريخي امام عليه شخص شاه، آمريکا و اسرائيل بود.

اين سخنراني به منزله رويارويي مستقيم و آشکار با حکومت به شمار مي رفت و نشان مي داد که امام، روحانيت و مردم، به نقطه غيرقابل بازگشتي با دستگاه رسيده اند.

طي حدود 24 ساعت بعد از اين سخنراني، رژيم سريعا عکس العمل نشان داده و مأموران شاه، نيمه شب 15 خرداد، امام را به تهران منتقل و به زندان قصر بردند.

صبح 15 خرداد، مصادف با دوازدهم محرم، خبر دستگيري امام در سراسر ايران منتشر شد و مردم بشدت عکس العمل نشان دادند و در حد وسيعي اعتراض کردند.

با توجه به دستگيري امام، مأموران شاه که از قبل آمادگي کامل داشتند، به مردم حمله کرده و جمعي را شهيد و برخي را مجروح کردند.

در اين ميان کفن پوشان ورامين که در اعتراض به دستگيري مرجع خود از اين شهرستان عازم تهران بودند و تعداد زيادي از آنها توسط نيروهاي رژيم به خاک و خون کشيده شدند نقش برجسته تري در آن رويداد تاريخي داشتند.

به اين ترتيب قيام 15 خرداد به شکلي خودجوش و مردمي و بدون برنامه ريزي قبلي حمايت از رهبر ديني و ياري آرمان هاي متعالي اسلام را متجلي ساخت و شهرها و مناطق مختلف ايران را در برگرفت.



پيامدهاي قيام 15 خرداد 1342

قيام 15 خرداد، اگرچه در ظاهر با شکست روبه رو شد، اما تاثيرات بلندمدت خود را بر روند سياسي و اجتماعي ايران باقي گذاشت.

اين قيام موجب فراگيري حضور تمام گروه ها، قشرها و طبقات اجتماعي در روند مبارزه عليه استبداد شاه شد.

از نظر باطني و دروني، علت اصلي نهضت 15 خرداد بازيابي هويت اسلامي ايران و تلاش در جهت حاکميت ارزش هاي اخلاقي و ديني بود.

اسلامي بودن اين جنبش در شخصيت رهبر آن ـ که مرجع تقليد و فقيه حوزه علميه بود ـ جلوه گر شده و مذهبي بودن نهضت امام(ره) و حضور نيروهاي مذهبي در اين قيام و قاطعيت امام در اين زمينه موجب اعتماد قشرهاي عظيمي از مردم ايران به اين نهضت شده بود.

اين نهضت به هيچ قشر خاصي تعلق نداشت و آنچه مردم را به يکديگر پيوند مي داد اسلام بود. با حضور در اين قيام مردم در مبارزه اي قدم نهادند که ادامه آن براي آنها مانند نماز و روزه ، شرعا واجب بود.

در نتيجه استقبال بيشتري از اين قيام شد و حضور فراگير جامعه در اين قيام موجب شد آگاهي مردم نسبت به آنچه بر آنها مي گذشت بيشتر شده و مبارزات آنها تکامل بيشتري يابد.

در جريان اين قيام و مبارزه بود که روحانيت و حوزه علميه به بلوغ سياسي بيشتري رسيد و باورهايي که مانع از حضور روحانيت در عرصه سياست مي شد و جدايي دين از سياست را تبليغ مي کرد کمرنگ و روحانيون نيز به حضور بيشتر در مبارزه تشويق شدند.

در عين حال مذهب به عنوان يک الگو براي مبارزه با استبداد معرفي شد و نيروهاي مبارز نيز توجه بيشتري به اين موضوع پيدا کردند.

پيش از 15 خرداد مذهب در ميان بسياري از دانشجويان و تحصيلکرده ها و روشنفکران به عنوان مکتبي که اساس و راهنماي مبارزه محسوب مي شد، مورد توجه نبود، اما اين قيام مذهب را که در سايه اتهامات قرار گرفته بود به عرصه آورد و توجه بسياري از جوانان دانشگاهي، نويسندگان و روشنفکران را به خود جلب کرد.

وحدت مقدس روحاني و دانشگاهي و فيضيه و دانشگاه که از آرمان هاي اصلي انقلاب اسلامي و از اصول اجتماعي مبارزه امام خميني است، در حقيقت با قيام 15 خرداد پايه گذاري شد.

قيام 15خرداد چهره منافقانه و رياکارانه شاه را براي مردم ايران آشکار کرد. پيش از 15 خرداد، از آنجا که تضاد ميان اسلام و سلطنت به صراحت اعلام نشده بود شاه تلاش مي کرد خود را حامي دين و مردم نشان دهد و خود را سايه خدا بر مردم مي دانست.

او گاهي از مرجعيت و روحانيون طرفداري مي کرد و با تظاهر به مذهبي بودن ، براي خود در ميان توده مردم مسلمان ، کم و بيش پايگاهي دست و پا کرده بود. اما اين رويداد نشان داد اقبالي به دين ندارد و از حمايت روحانيون نيز برخوردار نيست.

در 15 خرداد شاه ناچار شد ماهيت ضدديني و ضداسلامي خود را آشکار کند و همين موضوع يکي از عوامل سقوط وي شد.

در اين قيام برخلاف عموم حرکت ها و مبارزه هاي قبل ، امام، شاه را هدف اصلي خود قرار داده بود و او را مقصر اصلي بدبختي هاي مردم مي دانست .

مردم در 15 خرداد 1342، با فرياد مرگ بر شاه روياروي وي ايستادند و اين روند را تا 22بهمن 1357 و سقوط رژيم شاهنشاهي ادامه دادند. از سوي ديگر بيگانه ستيزي اين جنبش با باورهاي ملي مردم ايران مبني بر استقلال هماهنگي داشت.

امام خميني از همان آغاز آمريکا، انگليس و شوروي را عامل بيچارگي مردم ايران معرفي و مبارزه با بيگانگان را آغاز کردند. مردم ايران عالي ترين جلوه استقلال سياسي را که ناشي از استقلال مکتبي بود در نهضت امام خميني مشاهده مي کردند.

نهضت 15 خرداد هيچ نوع گرايشي ، نه در مکتب و نه در عمل ، به بيگانه نداشت و لبه تيز اين قيام متوجه آمريکا و اسرائيل بود.

مبارزه با صهيونيسم جهاني و عوامل داخلي آنها از جمله انگيزه هاي امام در اين قيام بود. از سوي ديگر غرب و شرق نيز با موضعگيري هاي منفي در مقابل اين قيام در برابر مردم ايران بي اعتبار شد.

 

منبع: بخش سياسي جام جم آنلاين

br /

 

دوشنبه 13 خرداد 1392 - 8:53


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری