چهارشنبه 25 مرداد 1396 - 19:50
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

زهرا سميعي

 

تاثيرنهج البلاغه وکلام امام علي(ع) درشعرفارسي

 

تاثيرنهج البلاغه وکلام امام علي (ع) درشعرفارسي

 تاليف:محسن راثي

 نوبت چاپ:اول1383

 شمارگان2000نسخه

 انتشارات:اميرکبير

 

نهج البلاغه که ازقرن هاپيش تاامروزدردسترس شيفتگان حق وواقعيت قرارداشته وبه حق ويژگي هاي منحصربه فردي راداراست ،بيان شيواوزيباي کلام علي(ع)وطرزبرخوردايشان بامسائل مختلف مي باشد.اين کتاب نمونه اي است از صفات وحکمات وعلوم علي (ع)درتمام مسائل زندگي اعم از مسائل فلسفي ،معارف الهي ،حقوق اجتماعي ،سياسي ،اخلاقي و...در اين کتاب دلايل ونشانه هايي روشن از دانش وسيع وسياست صحيح علي (ع) به چشم مي خوردکه نظير آن را شايد نتوان به آساني در آثاردانشمنداني ديگر جستجوکرد.نظر به همين ويژگي هاي منحصر به فرد در نهج البلاغه دکتر محسن راثي مولف کتاب تاثير نهج البلاغه در شعر فارسي سعي کرده است تا موضوعاتي چون اهميت وفايده ي نهج البلاغه ،شيوه ي تاثيرسخنان امام علي (ع)در شعر فارسي ،صنايع ادبي موجود در نهج البلاغه ،سخنان امام علي (ع)در آثاربعضي ادباي رتازي وفارسي ،جاحظ ،رشيدالدين وطواط وسخنان امام علي (ع) ،به نظم آوردن احاديث وکلمات امام علي (ع)و...رامورد تحليل وبررسي قراردهد.اومي نويسد :اين کتاب که رساله ي دکتري وي مي باشد در بيان تاثير عظيم وبي حدنهج البلاغه درشعر فارسي سهم اندکي دارد وتنها به ذکر نونه هايي از اين تاثير اکتفا شده است .واين پژوهش فتح بابي است که ارباب تحقيق واهل نظر مي توانندادامه دهنده وتکميل کننده آن باشند.اين رساله خواننده را در مسيرشناخت بيشتر وبهتر عناصرشعر ياري مي دهد که با جوهره واصالت واستحکام شعر معرفت وانس يابدوپيوند شعر در انواع واساليب مختلف آن عرفاني-تعليمي-غنايي واخلاقي با نهج البلاغه وکلام مقتداي موحدان بيابد.در کتاب پيرامون چگونگي وزمينه ي اثرپذيري شعر فارسي از کلام امام علي (ع) آمده است ((قرن 14ازنظرترقي ونضج شعر فارسي يکي از مهمترين وشکوه مندترين ادوار ادبي مامحسوب مي شود.شعر دراين عهددر جهت اشتمال برخصايص عمده صوري ومحتوايي از قبيل فصاحت ورواني وسادگي کلام وتحول اوزان وهم از حيث محتوا به تازگي وبديع بودن مضامين وموضوعات ومعاني دقيق مبتکروافکاربکر ازاهميت  وارجحيت خاص برخوردار است.در اين دوره کمتر ديواني را مي توان يافت که شاعر يا نويسنده ي آن گفتار خود را به فقره اي يا فقره هايي از سخنان امام علي (ع) زينت نداده وجمله هاي کوتاه علي (ع) را چون گوهري در نظم ونثرخود قرارنداده باشد.سخنان اميرالمومنين علي (ع)ازآغاز تا پيش از آن همانگونه که بر ادب عربي تاثير گذاشته در سده ي چهارم برادب فارسي نيز تاثير فراوان وگسترده داشته است .چنانچه در آثار شعراي فارسي زبان پيش از تاليف نهج البلاغه يا همزمان وکمي پس از آن جملات ومطالبي يافته مي شود که کاملا ودقيقا متاثرازکلام وسخنان امام علي (ع)است واين تاثيربراعتقادات تشيع يا تسنن هردواست.ليکن پس از تاليف نهج البلاغه بدان جهت که اندازه ي زيادي از آنها يکجا در کتابي زيبا وجذاب گرد آمده بود همه ي اديبان جهان اسلام به هر زباني شعر مي سرودندويا کتابي ادبي واعتقادي وتاريخي مي نوشتند سعي مي کردندتا به صورت تلخيص واشاره از اين سخنان بهره بگيرند.))

نگارنده ي کتاب پس از ذکر پاره اي نکات ومطالب پيرامون نهج البلاغه وادبيات تازي وفارسي قسمت عمده ي کتاب خود را به بيان اشعار وابياتي اختصاص مي دهد که مفهوم آن با کلام امام علي (ع) در نهج البلاغه مطابقت دارد.به طور مثال او خصلتي چون جامعيت وحقيقت انساني رادرشعر شعرايي چون مولوي ،حافظ،نظامي ،سنايي و....مورد بررسي قرار مي دهدوسپس کلام علي (ع)در نهج البلاغه را نيز بيان مي کند.که نتيجه ي نهايي ،نشان دادن مطابقت اين دو از لحاظ مفهومي وتاثير گرفتن شعرپارسي از کلام علي (ع) مي باشد.مولف مي نگارد:((علي (ع) در نهج البلاغه ذکر کرده اند که در انسان قدرتي نهفته است که از نظر معنويت وقتي به حد کمال رسيد قلبش جايگاه خدامي گرددقلب الومن عرش الرحمان.که اين مفهوم را به عينه در شعر حافظ با ابيات ذيل مي توان در يافت کرد.

سالها دل طلب جام جم از ما ميکرد                           وانچه خود داشت زبيگانه تمنا ميکرد

گوهري کز صدف کون ومکان بيرون بود                 طلب از گم شدگان لب دريا مي کرد

بيدلي در همه احوال خدا با اوبود                            اونميديدش واز دور خدايا مي کرد

اما ناصرخسرو با ذکر ابياتي بر مهم بودن صبر در زندگي تاکيد کرده وسروده است

تخم ظفرنيست مگر صبربر                                      صبرچوزيتون وظفرروغن است

که اين ابيات ناصرخسرودقيقا منطبق با کلامي از حضرت امير درنهج البلاغه مي باشد آنجا که ايشان مي فرمايندالصبرعلي المصائب من افضل المواهب.((صبر برمصيبتها از بهترين موهبتهاست))

حضرت علي (ع) در جايي از نهج البلاغه به حسن خلق اشاره کرده ومي فرمايند:لاقرين کحسن الخلق ((هيچ همنشيني چون خوي نيکو نيست)) که اين ويژگي به زيبايي در مثنوي معنوي در قالب اشعاري پر محتوا تاکيد گرديده است واينگونه سروده شده است.

خاربن دان هريکي خوي بدت                            بارهادر پاي خار آخرزدت

بارها از خوي بد خسته شدي                             حسن نداري سخت بي حس آمدي

گفت ريشت شدسفيداز حال گشت                            خوي زشت تونگرديده است وهست

چون زعادت گشت محکم خوي بد                         خشمت آيدبرکسي کوواکشد

لازم به ذکر است که مولف در کتاب فوق در خصوص ديگر خصلتها هم چون احسان ونيکي ،اخلاص ،اميدوناميدي،توکل وحسد،تربيت ،تسليم ورضا،بردباري وتواضع و....نيز چنين مطابقتي را انجام داده است .

گفتني است کتاب تاثير نهج البلاغه در شعر فارسي تاليف دکتر محسن راثي در چاپ اول وبا شمارگان 2000نسخه از سوي انتشارات اميرکبير منتشر شده است.

 

 

شنبه 21 ارديبهشت 1392 - 9:40


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری