يكشنبه 26 آذر 1396 - 23:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

بارقه هاي آفتاب (جلد دوم)

 

بارقه هاي آفتاب (جلد دوم)

 نگارنده: دکتر علي اکبر ولايتي

ناشر: شرکت سهامي کتاب هاي جيبي )وابسته به مؤسسه انتشارات اميرکبير(

نوبت چاپ: دوم 1390

 

کتاب حاضر، جلد دوم از سري مجموعه آفتاب، منتخب زندگينامه يکصد و ده چهره از آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران است که در اين مجلد به بزرگاني نظير، محمد صادق اصفهاني، آقا ميرک، اميرکبير، امين الاسلام طبرسي، خواجه عبدالله انصاري، شيخ مرتضي انصاري، انوري، بلعمي، کمال الدين، بوزجاني، نظام الدين عبدالعلي بيرجندي، ابوالفضل بيهقي، ابوريحان بيروني، سعدالدين مسعود تفتازاني، ابواسحاق ثعالبي، جامي، پرداخته شده است.

نويسنده در مقدمه اين اثر يادآور مي شود که همواره در کشورهاي گوناگون کوشش هايي در به تصوير کشيدن چهره بزرگان و انديشمندان گذشته، کساني که پيش از ورود صنعت عکاسي به کشورهاي  اسلامي مي زيسته اند، وجود داشته و دارد. اين تصاوير در قالب تمبر، نقاشي، مينياتور و مانند آن روانه بازار شده و متأسفانه در وراي برخي از آنها سوء نيت نيز ديده مي شود.

وي در ادامه مي نويسد، در کشور ما نيز در طي دهه هاي گذشته براي به تصوير کشيدن چهره بزرگان کوشش هايي شده است. بر همين اساس است که امروزه ما بر سر شکل ظاهري و چهره حکيم ابوالقاسم فردوسي، بر اساس تنديس ساخته شده در ميدان فردوسي تهران، حکيم ابوعلي سينا بر اساس نقاشي ها و تمبرهاي تصوير شده از شيخ الرئيس، و چند شخصيت ديگر، تفاهم ذهني داريم و هرگاه که نامي از اين بزرگواران به ميان مي آيد، بي اختيار همين تصاوير کمابيش استاندارد شده در ذهن همه ما نقش مي بندد.

در ادامه اين تلاشهاي مجدانه  گروهي به سرپرستي نگارنده تصميم مي گيرند تا در کوششي اوليه تصويري از يکصد و ده تن از انديشمندان دوره اسلامي را فراهم کنند.

در تصوير و معرفي يکي از اين بزرگان به نام ميرزا تقي خان اميرکبير، به عنوان سياست مدار و صدر اعظم عهد ناصرالدين شاه قاجار؛ آمده است: محمد تقي در فراهان به دنيا آمد. پدرش کربلايي محمد قربان هزاوه ي فراهاني، از اهالي قريه هزاوه، واقع در دوازده کيلومتري شمال غربي شهرستان اراک بود، خانواده اميرکبير به خدمت گزاري خاندان قائم مقام اشتغال داشتند. پدر اميرکبير آشپز اين خانواده بود و بعد از زيارت عتبات عاليات و مکه به کربلايي و سپس حاج قربان بيک آشپز باشي معروف شد و در اواخر عمر خود به سمت درباني قائم مقام دوم رسيد. محمد تقي از کودکي در خاندان قائم مقام  فراهاني مشغول به خدمت بود و هوش فطري و استعداد ذاتي او قائم مقام را بر آن داشت تا در تعليم و تربيت وي بسيار کوشش کند، گفته اند محمد تقي در دوران کودکي، ناهار بچه هاي قائم مقام را به اتاق هاي آن ها مي برد و سپس هنگامي که پشت در منتظر ظروف غذا مي ايستاد به سبب تيز هوشي و کنجکاوي به سخنان فرزندان قائم مقام و معلم آنها گوش مي داد، روزي قائم مقام از فرزندان خود سؤالاتي کرد و آن ها نتوانستند پاسخ بدهند، محمد تقي اجاز خواست و پاسخ داد. قائم مقام از وي پرسيد که اين مطلب را از کجا آموخته اي و وقتي که پاسخ محمد تقي را شنيد، شگفت زده شد و دستور داد تا معلم فرزندانش به وي نيز درس بياموزد.

در اين ايام هوش و استعداد محمد تقي در نامه نگاري موجب شگفتي قائم مقام شد، و او را بر آن داشت تا از او در امور دبيري کمک بگيرد، بدين ترتيب محمد تقي رفته رفته با رجال سياسي آن روزگار آشنا شد، و در اندک مدتي توانست لياقت خود را به شاه نيز نشان دهد. پس از چندي به سبب دقت و صحت در کار، گويا در 1249 ق فرمان مستوفي گري يافت. پس از مدتي از خدمت قائم مقام مرخص شد و به جمع مستوفيان محمدخان زنگنه اميرنظام پيوست...

در ادامه نيز به خدمات، قتل اميرکبير و توسعه دانش و فرهنگ به سبب خدمات او اشاره شده است، که يکي از خدمات وي همانا کاهش نفوذ فئودالها و افزايش قدرت دولت مرکزي بود.

يکي ديگر از چهرهاي برجسته که در اين کتاب درباره او سخن رفته است، خواجه عبدالله انصاري است: خواجه عبدالله در روز جمعه دوم شعبان در396 در کهندز هرات متولد شد. نسبش به ابو ايوب خالد بن يزيد انصاري، صحابي معروف، مي رسد، ابو ايوب همان کسي است که رسول اکرم(ص) هنگام هجرت از مکه به مدينه به خانه او فرود آمد و به همين مناسبت او را صاحب رحل، خواندند. يکي از فرزندان ابو ايوب همراه احنف بن قيس، فاتح خراسان به هرات آمد و آن جا اقامت گزيد. عبدالله که از کودکي ابواحمد نام گرفته بود، فرزند محبوب خانواده بود و ذهني بسيار تيز و حافظه اي نيرومند داشت تا حدي که از همان کودکي بالبداهه شعر عربي مي گفت و به گفته خودش شش هزار بيت عربي از حفظ داشت، پدر وي اهل زهد بود و عبدالله علاقه به قرآن و شريعت را نخست از وي آموخت. خواجه عبدالله خود به اين مطلب اشاره کرده و گفته است" در اعتقاد اول از پدر خود آموختم که صادق بود و متقي و با ورع که کسي آن چنان نتوانستي بود" خواجه عبدالله از همان سالهاي کودکي از استادان فن علم حديث و تفسير آموخت، هر چند استادان خواج عبدالله شافعي مذهب بودند، خود او مذهب حنبلي برگزيد.

از آثار متعدد او که دراين کتاب به ذکر آن ها اشاره شده يکي منازل السائرين است، که زبان آن عربي و موضوعش مقامات و منازل سالکان است و خواجه عبدالله اين کتاب را در اواخر عمر خود به خواهش مريدان تأليف کرد. در اين کتاب خواجه عبدالله منازل صد گانه اي را که صوفي طي مقامات خود بايد بگذراند شرح داده است

در اين کتاب ضمن آنکه شرحي از زندگينامه صد‌ وده چهره علم و ادب ايران، رفته است، به آثار، معاصران و جايگاه اثر و چاپهاي مختلف آثارشان و... نيز اشاراتي شده است.

مثلا درباره ابوعلي بلعمي، علاوه بر بيوگرافي او، به جايگاه اثرش، به خصوص تاريخ بلعمي، اينگونه پرداخته است، تاريخ بلعمي، از کهن ترين و ارجمند ترين نمونه هاي بازمانده نثر فارسي و کهن ترين متن تاريخي در زبان فارسي است. اين اثر همواره براي مورخان معتبر بوده است، نثر ساده و فصيح آن از نظر تحقيقات زبان شناختي، بررسي تاريخ تطور زبان فارسي، سبک نگارش و حفظ مفردات و ترکيبات واژگاني اصيل، بسيار محل توجه و اعتبار است. مترجم در برگردان اثر از کاربرد لغات عربي احتراز کرده و به حفظ اسلوب فارسي توجه داشته است. اين ترجمه در طول تاريخ از تصرف کاتبان و حاشيه نويسان در امان نبوده و اکنون به صورتي در آمده که گويي چند تن اين اثر را نوشته اند، از اين رو، برخي محققان اين اثر را کار دبيران و منشيان دربار و به سرپرستي ابوعلي بلعمي دانسته اند.

از شخصيت هاي ديگر اين رساله، ابوريحان بيروني است که رياضي دان، منجم، جغرافي دان و فيلسوف و سياح بزرگ ايراني است. او در سوم ذي الحجه 362 در حومه شهر کاث، پايتخت خوارزمشاهيان آل عراق که امروز بيروني خوانده مي شود و در جمهوري ازبکستان واقع است، در خانواده اي گمنام و خوارزمي تبار به دنيا آمد، نسبت بيروني او به همين سبب است.

ابوريحان 25 سال نخست عمر را در موطن خود بود و در اين زمان علوم فقه، کلام، صرف و نحو، جغرافيا، رياضيات، ستاره شناسي و پزشکي را آموخت و به خوارزمشاهاين معروف به آل عراق که در کاث فرمانروا بودند، پيوست. ابو نصر منصوربن علي عراق، از خاندان شاهيه خوارزم و از رياضي دانان و منجمان بزرگ ايراني، به تعليم و تربيت بيروني همت گماشت، وي بعدها رسالات رياضي خويش را به نام ابوريحان و براي او نوشت.

نور الدين ابوالبرکات عبدالرحمان بن نظام الدين احمد بن محمد، متخلص به جامي، شاعر و نويسنده و دانشمند و عارف مشهور ايراني است که در بخشي از کتاب به زندگينامه و آثار و اساتيد او اشاره شده است: جد جامي فرد پارسايي بود و در اصفهان در محله دشت، زندگي مي کرد و در اواخر عمر به جام در خراسان هجرت کرد. پدر جامي؛ نظام الدين احمد دشتي، مردي با تقوا بود که در مسند قضاوت بود و در جام با احترام مي زيست. در اين زمان خانواده او از جهت تقوا و دانش در هرات بسيار اهميت داشتند، برادرش فردي اديب و فاضل و موسيقي دان بود، که بسيار زود درگذشت، خواهرزاده اش هاتفي خرجردي، شاعر بود؛ همچنين خواهر زنش را شاعر، واعظ و نويسنده دانسته اند و او را به ملاحسين کاشفي، منسوب دانسته اند. سفر او به حجاز از مهم ترين سفرهاي او به شمار مي رود، در اين سفر چهار ماه در بغداد ماند و در آنجا شيعيان بغداد به وي تهمت زدند و بر او اعتراض کردند و بسيار بر او آزار رساندند؛ عاقبت با دخالت قاضي القضات و مقصود بيگ و اوزون حسن و عده اي ديگر رهايي يافت، ولي از بغداد دل آزرده شد و غزلي در شرح اين آزردگي سرود، پس از حجاز به مکه، کربلا، بار ديگر به مکه، دمشق و حلب، و تبريز رفت و هر جا که مي رفت با احترام از وي پذيرايي مي شد و نزد حکام و رجال از جايگاه ويژه اي برخوردار بود.

در تبريز اوزون حسن از وي خواست که در آن جا بماند و جامي به سبب نگه داري از مادر سال خورده اش نپذيرفت و به هرات بازگشت و پس از آن باقي عمر خود را صرف امور ادبي کرد و ارتباط نزديک خود را با دربار سلطان حسين بايقرا و رجال بزرگ معاصرش قطع نکرد تا در روز جمعه هجدهم محرم الحرام 897، در 81 سالگي، در هرات به ديار باقي شتافت و پيکرش را طي مراسم باشکوه در همان شهر در کنار مزار خواجه سعدالدين کاشغري در محلي که امروز به تخت مزار معروف است به خاک سپردند.

نويسنده در مقدمه اين اثر مي نويسد، اين کوشش نخستين کوشش فراگير براي تصوير سازي بزرگان و آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و ايران در کشورمان است، بر اين اساس همه تصاوير، را بايد تنها و تنها ويرايش اوليه و خام به حساب آورد. اين تصاوير را فقط بايد نخستين کوششها براي يکسان سازي چهره بزرگان ما دانست که نهايي شدن آن همکاري همه هنرمندان و اهل فرهنگ را مي طلبد.

 

 

چهارشنبه 4 ارديبهشت 1392 - 10:14


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری