دوشنبه 27 آذر 1396 - 0:52
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

م رستمي

 

تأثيرات جهاني شدن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران

 

تأثيرات جهاني شدن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران

 تأليف: غلامرضا محمودي ميمند

انتشارات: مؤسسه انتشارات اميرکبير

نوبت چاپ: دوم  1390

 

محور بحث کتاب حاضر امنيت ملي و تأثيرات جهاني شدن بر آن است، از اين رو ابتدا با ارائه يک فرضيه مبني بر آن که جهاني شدن باعث افزايش چالش ها در زمينه هاي سياسي، فرهنگي و اقتصادي و همچنين ايجاد فرصت هاي امنيتي در موارد مذکور براي ايران مي شود، به بررسي اين موضوع مي پردازد.

جهت بررسي و تجزيه تحليل اين موضوع، پژوهش حاضر در سه بخش کلي تهيه و تنظيم شده است. بخش اول در سه فصل به معنا و مفهوم امنيت و انواع آن، مفهوم جهاني شدن و تفسيرها و نگرشهاي متفاوت نسبت به آن و چهارچوب نظري با تکيه بر مطالعات امنيتي، پرداخته است.

جهاني شدن يا جهاني سازي، پديده اي مبهم، پيچيده و داراي ابعادي گوناگون است؛ زيرا عده اي آن را فرايند و برخي ديگر آن را پروژه دانسته اند. بر اين اساس جهاني شدن مي تواند به عنوان فرصت يا چالشي فرا روي نظام اسلامي ايران به شمار آيد. ماهيت جهاني شدن در نگرش بدبينانه، معادل با جهاني سازي به شمار مي رود که در صدد همگن سازي و يکسان سازي جهان با تسلط فرهنگ " هژمون " بر ساير فرهنگ هاست، از اين رو با توجه به اين تفسير، سردمداري تجارت جهاني با بهره گيري از بانک جهاني، صندوق بين المللي پول، سازمان تجارت جهاني و شرکت هاي چند مليتي تحقق مي يابد. اما در رويکردي خوش بينانه جهاني شدن، فرايندي غير ارادي و در حال وقوع است که به سبب گسترش ارتباطات اجتماعي و ارتقاي سطح همکاري هاي جهاني پديد مي آيد.

جهاني شدن سبب تحولات گوناگوني در عرصه هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي و امنيتي شده و از اين رو برخي کشورها را با مشکلاتي مواجه کرده است، روند جهاني شدن نقش مرزهاي جغرافيايي را در تصميم گيري هاي کلان و فعاليت هاي اقتصادي، فرهنگي و سياسي انسان ها کاهش مي دهد، با چنين رويکردي منافع تک تک مردم و کشورها، بيش از پيش با منافع تمامي مردم و تمامي کشورهاي جهان، مشترک خواهد شد. همچنين اين پديده بر امنيت ملي کشورها، اثار غيرقابل انکاري داشته و سبب ايجاد چالش ها يا فرصت هايي براي امنيت ملي شده و تحولاتي در ابعاد اقتصادي، سياسي و فرهنگي به وجود آورده است.

در اولين فصل از اين کتاب مفهوم امنيت، جهاني شدن و چهارچوب نظري آن با تکيه بر نظريه سازه انگاران بررسي شده است. باور نويسنده بر اين است که جهاني شدن بر تمامي حوزه هاي فعاليت بشري،

از جمله؛ جامعه، حکومت، توليد، دانش، امنيت، صلح، عدالت و محيط زيست اثر گذاشته و در شيوه تفکر و تلقي انسان ها از روابط اجتماعي تغيير ايجاد کرده است. به دنبال اين تغييرهاي اجتماعي، آثار عميق و مهمي نيز بر زندگي روزمره انسان ها در ابعاد گوناگون داشته است. دگرگوني ناشي از جهاني  شدن از حيطه توانايي هاي ما خارج است و پيامدهاي مثبت يا منفي آن عمدتا به سياست هايي بستگي دارد، که ما در ارتباط با جهاني شدن اختيار مي کنيم، مقوله امنيت به شدت از جهاني شدن اثر پذيرفته است که اين موضوع با بررسي مفهوم اين دو در فصل هاي آينده روشن تر شده است.

مفهوم امنيت ملي همانند بسياري از مفاهيم سياسي و حتي خود سياست، ثبات چنداني ندارد، مفهوم اين واژه مرکب به ظاهر شفاف است، ولي با دقت نظر در فرايند آن مشخص مي شود که مفهومي پيچيده دارد؛ زيرا معناي آن با توجه به تفاوت هاي زمان و مکان تغيير پذير است، از اين رو، در سطح جهان، يک مفهوم نهادينه و بنيادين ندارد و از آن تفسيرهاي گوناگوني صورت مي گيرد و چه بسا از آن برداشت نادرست نيز مي شود؛ قدرت هاي جهاني با برداشت هاي سليقه اي از اين مفهوم، سياست هاي خودرا به جهان سوم تحميل مي کنند و حتي اين مفهوم را براي ايجاد نفوذ در کشورها، فروش تسليحات نظامي، برقراري روابط اقتصادي به سود خود و لشکرکشي هاي نامشروع به کار مي برند..

در ادامه، امنيت در بعد نرم افزاري و سخت افزاري، بررسي شده است: جنبه سخت افزاري امنيت، شامل توانايي هاي فيزيکي، مانند: قدرت نظامي، اقتصادي و زير ساخت هاي سياسي محسوس، همچون دکترين هاي نظامي، استراتژيک، ساختار نيروها، اطلاعات و تسليحات است، پارادايم واقع گرايي در سياست بين الملل، فهم دغدغه هاي امنيت ملي را در همين بعد از مديريت امنيت ملي مي داند. ولي امروز در دوران پس از جنگ سرد وعصر جهاني شدن، هر گونه تحليل در باره امنيت ملي، بايد در برگيرنده ابعاد نرم افزاري امنيت باشد.

در فصل دوم اين بخش، به پنج رويکرد از جهاني شدن اشاره شده است، که اين مفاهيم و رويکردها از برخي جنبه ها مربوط به هم و تا حدودي مشترک هستند، ولي تأکيد هاي آنها به ميزان چشمگيري متفاوت هستند، به اين ترتيب يکي از برداشت هاي رايج از جهاني شدن استنباط آن به معناي بين المللي شدن است، با اين ديدگاه واژه جهاني، براي توصيف روابط برون مرزي ميان کشورها و اصطلاح جهاني شدن مشخص کننده توسعه مبادلات بين المللي و وابستگي متقابل است..

نيز در دنباله بحث حاضر، به تفسيرهاي مختلفي از جهاني شدن هم پرداخته شده است، نظير، تفسير رئاليستي، ايده آليستي و رفتارگرايانه: رفتارگرايانه در رويارويي با جهاني شدن تلاش مي کنند فارغ از تعلقات ايدئولوژيک عوامل، ابعاد و پيامدهاي اين فرايند را روشن سازند. از ديدگاه اين مکتب، جهاني شدن ناظر بر گسترش هر چه بيشتر ارتباطات انساني در عرصه جهاني است و عوامل گسترش ارتباطات نيز دگرگوني هاي اقتصادي، سياسي، تکنولوژيک، علمي، فرهنگي و.. است.

به نظر رفتارگرايان، نظم وستفاليايي جهان، بر اثر جهاني شدن دگرگون شده و نظم فرا وستفاليايي جايگزين آن شده است، در نظم جديد، دولت ها و جوامع مختلف بيشتر به هم وابسته شده اند و در اداره امور داخلي و خارجي خود به همکاري بين المللي نياز دارند.

 فصل بعدي در خصوص چهارچوب نظري با تکيه بر مطالعات امنيتي سازه گرايان است. موضوعات اساسي در اين فصل، ويژگي هاي اجتماع امنيتي، اهداف اجتماع امنيتي، فرهنگ و مسئله امنيت و معماهاي امنيتي و راهکارهاي سازه انگارانه مي باشد.

به طور کلي، مطالعات امنيتي سازه انگاران بر دو فرضيه عمده بنا شده است، يکم آنکه، ساختارهاي اساسي سياست بين الملل به وسيله ساختارهاي اجتماعي شکل مي گيرد، و دوم آنکه تغيير تفکر در باره روابط بين الملل ممکن است به تغيير وضعيت امنيت بين الملل و بهبود آن منجر شود. اين فرضها بدان معناست که اگر تفکر ما تغيير کند وضعيت امنيتي نيز تغيير خواهد کرد.

مطالعات امنيتي سازه انگاران در حد فاصل ميان پوزيتويست ها و پست پوزيتويستها  قرار دارد و مي کوشند تا اين دو را به يکديگر متصل کنند، آنان همانند واقع گرايان معتقدند جهان مادي و عيني به عمل انسان و چگونگي تعاملات او شکل مي دهد، ولي همين جهان مادي و عيني هم از عمل انسان و تعاملات او اثر مي پذيرد، بنابراين سازه انگاران به تأثير و تأثر متقابل جهان مادي و انسان اعتقاد دارند.

بر اين اساس آنان بر اين باورند که براي درک روابط بين الملل، بنيان مادي وجود دارد، ولي آنچه اهميت دارد، ساخت و پرداخت امر مادي در امر انديشه اي است، بنابراين روابط بين الملل ترجيحا اجتماعي است تا صرفا مادي. در همين جهت، عوامل انديشه اي، تأثير قاطع و تعيين کننده بر روندها و نتايج پديده ها دارند، ولي اين عوامل انديشه اي نيز به جهان مادي مفيد هستند؛ يعني در چارچوب مادي قابل تعريف مي باشند. از نظر سازه انگاران هنجارها به عنوان انتظارات جمعي، اقدام به تعيين اعتبار و به رسميت شناختن هويت بازيگران را تعيين مي کنند و بدين ترتيب آنها را به وجود مي آورند، از نظر آنان انتظارات بين المللي بر منافع، سياست هاي داخلي و هويت بازيگران تأثير بسزايي دارد، ولي انتخاب هاي بازيگران ملي بر ساختارهاي بين المللي نيز اثر مي گذارد. بنابراين پل زدن بين نظام هاي داخلي و بين المللي يکي از رويکردهاي عمده سازه انگاران است، اين مسئله باعث شده است تا آنان امنيت داخلي و خارجي بازيگران را با يکديگر مرتبط بدانند..

بخش دوم پژوهش حاضر به مسئله تأثيرات جهاني شدن بر بعد سياسي امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران، مي پردازد. فصولي که در اين بخش محور بحث قرار گرفته اند، عبارتند از، جهاني شدن سياست، چالش ها و فرصتهاي ناشي از جهاني شدن بر بعد سياسي امنيت ملي.

در باره مفهوم جهاني شدن سياست مي خوانيم، فرايند جهاني شدن سياست سبب مي شود که فرايندهاي اجتماعي، فاصله هاي زماني ومکاني خود را از دست دهند و ماهيت غير مرزي پيدا کنند. همزمان با آن عوامل مؤثر به طور روزافزوني در شکل گيري و تعيين ماهيت زندگي انسان ها در صحنه جهاني عمل مي کنند، به گونه اي که جهان به يک مکان واحد مبدل مي شود، ولي ميزان شدت و گستردگي فرايندها با شتاب هاي ناموزوني پيش مي روند. جهاني شدن سياست از مواردي است که شتاب آن از ابعاد ديگر جهاني شدن، کندتر است، علت ان به ماهيت دولت ملي و نظام مرکب از دولت، ملت ها بر مي گردد. دولت هاي ملي براي حفظ اختيارات و امتيازات ناشي از حاکميت ملي موانعي را در راه جهاني شدن سياست ايجاد و حرکت آن را کند کرده اند.

به اين ترتيب مفهوم جهاني شدن سياست اين است که مسائل و مباحثي که در گذشته به حوزه داخلي و حيطه حاکميت دولت ها تعلق داشت، امروزه ابعاد جهاني يافته است. مثلا قتل عام دانشجويان معترض در ميدان " تيان آن من " که به وسيله دولت چين اتفاق افتاد، به گمان مسئولان دولتي مسئله داخلي بود، ولي به واسطه توجه دولت ها، نهادهاي فراملي، سازمان هاي غير دولتي و... به اين حادثه و به سبب فشارهاي وارده به دولت چين به مسئله جهاني تبديل شد و به عنوان يکي از بحران هاي بين امللي مطرح شد و مورد توجه تحليل گران و سياستمداران قرار گرفت.

فرايند پرشتاب و فراگير جهاني شدن در دهه هاي اخير، ناتواني و ناکارآمدي نهاد دولت را نمايان کرده است. جهاني شدن سياسي به اين جنبه از فرايند جهاني شدن معطوف است.

نيز در خصوص چالش هاي ناشي از جهاني شدن بر بعد سياسي امنيت ملي آمده است، در عصر حاضر، يکي از اصلي ترين تهديدها عليه امنيت ملي کشورها، بحران پديد آمده بر اثر جهاني شدن، حاکميت ملي کشورها است. بعد سياسي جهاني شدن، رابطه تنگاتنگي با بحران دولت ملت دارد، بنابراين در ادامه اين بحث، اين چالش ها به صورت محوري نسبت به حاکميت کشورها به دو گونه معرفي شده اند، که يکي از آنها فروپاشي دولت ها ذکر شده است.

تأثير جهاني شدن بر کاهش حاکميت دولت، ملت، واقع بينانه است، اما حاکميت دولت ها از بعد ساختاري و رفتاري، همگون و همسان نبوده است و جهاني شدن در بعد سياسي از لحاظ کاهش دامنه اقتدار حاکميت دولت ها، کارکرد متفاوت و متنوعي دارد، بنابراين تأثير اين پديده مهم و حساس بر همه کشورها، يکسان نيست.. دولت هايي که انسجام سياسي و اجتماعي قوي و قدرت نظامي بالايي دارند از جهاني شدن در جهت تقويت توسعه و رفاه اقتصادي و تثبيت حاکميت خود بهره مي برند، يعني جهاني شدن براي آنها فرصت محسوب مي شود و چالش و تهديدي براي آنها نخواهد بود.

از اين رو در قسمتي از اين فصل ضمن بررسي تأثير جهاني شدن بر مشروعيت سياسي جمهوري اسلامي، مي خوانيم، نظام جمهوري اسلامي ايران نيز در عصر جهاني شدن تنها در صورتي کارآمد خواهد بود که قدرت رقابت خود را در عرصه هاي علمي، تکنولوژيکي، فرهنگي و اقتصادي افزايش دهد. زيرا بدون قدرت رقابت، امکان بهره مند شدن از فرصت هاي جهاني شدن نيست. اگر ما نتوانيم به صورت علمي و برنامه ريزي شده در صحنه جهاني رقابت نماييم و نتيجتا نتوانيم در بازار جهاني حضور پيدا کنيم و همچنين اگر قادر نباشيم پيام هاي فرهنگي جذاب براي نسل جوان ارائه دهيم و اگر نتوانيم از لحاظ علمي و تکنولوژيکي به حد قابل قبولي برسيم ديگر نمي توانيم مدعي حقانيت باشيم و از آنجا که يکي از معاني مشروعيت، حقانيت است، در شرايط ناکارآمدي حقانيت ما و صحت و درستي فکر و انديشه ما و نظرات ديني و علمي ما هم، به زير سؤال خواهد رفت. و بحران مشروعيت سياسي و در نتيجه بي ثباتي هاي سياسي و اجتماعي مي تواند محيط امنيتي را در جهت افزايش تهديدهاي خارجي تغيير دهد. بر اين اساس کشوري مانند ايران که بر مبناي اصول ايدئولوژيک بنا شده است، وضعيت دشواري در مواجهه با جهاني شدن پيش رو دارد، با توجه به مطالب بيان شده در باره مشروعيت و تحولات اخير جهاني شدن در گذشته و احتمالا در آينده به شدت بر شاخص مهم توسعه سياسي، تأثير منفي مي گذارد و در جنبه هاي مختلف مشروعيت؛ اختلال ايجاد مي کند، به گونه اي که هم ميزان توانمندي و اقتدار دولت را در پاسخ گويي به نيازهاي مردم کاهش مي دهد و آن را با مشکل روبرو مي سازد و هم اعتماد سابق و سنتي مردم را به دولتمردان سست و متزلزل مي کند و انسجام ملي، حاکميت ملي و حتي امنيت ملي را با حربه جهاني شدن و شعادهاي انسجام جهاني، حاکميت جهاني و امنيت جهاني دچار مشکل مي کند و با چالش مواجه مي سازد و همه اين ها حاصلي جز ايجاد تشديد بحران هاي نفوذ، توزيع و هويت که سرانجام به بحران مشروعيت مي انجامد نخواند داشت.

موضوع اصلي بخش سوم اين مجموعه تأثيرات جهاني شدن بر بعد فرهنگي امنيت جمهوري اسلامي ايران است. در اين راستا جهاني شدن فرهنگ، جهاني شدن و تصور ما از خويشتن و امنيت فرهنگي در عصر جهاني شدن مورد تدقيق قرار گرفته است.

جهاني شدن، پروسه يا پروژه اي است که از دغدغه هاي اصلي قرن حاضر به شمار مي رود، و در صورت تجزيه وتحليل نادرست اين پروسه، آثار منفي متعددي را به دنبال خواهد داشت. جهاني شدن از هر زاويه اي که مورد مداقه و توجه قرار بگيرد، بيانگر اين واقعيت خواهد بود که نظام بين الملل دچار تغيير و تحول است. بايد پذيرفت که فرايند جهاني شدن تأثير خود را بر جنبه هاي گوناگون زندگي انسان ها گذاشته است.

در باور عده اي جهاني شدن فرهنگ، امري سلطه جويانه است که در سايه آن فرهنگ غربي و به ويژه آمريکايي در بيشتر نقاط جهان گسترش مي يابد، ولي در عين حال چنين سلطه اي تنها به انقياد و اطاعت يا مقاومت، نمي انجامد، بلکه فرهنگ جهاني، اشکال جديدي از ادبيات، موسيقي وهنر مي آفريند. از اين رو ممکن است نابرابري هاي امروز، لباس فرهنگي برتن کنند. برتري سيستم تجاري فرهنگ غرب در تمام جهان، به دليل ارتباطات گسترده جهاني شدن و آسان شدن سرگرمي هاي مربوط به آن، نگراني و مخالفت نخبگان کشورهايي را در برداشته است که بيم از دست دادن هويت فرهنگي خود را دارند.

در چنين شرايطي، در سطح جهاني، جوامع گوناگون تلاش مي کنند به واسطه مرزها در چارچوب کشورها هويت خود را در برابر هجوم فرهنگي حفظ کنند. در اين راستا تلاش بر اين است که مؤلفه هاي خاصي به عنوان اصلي ترين عناصر تشکيل دهنده هويت تعريف شود. شواهد فراواني وجود دارد که نشان مي دهد ادعاي همگوني فرهنگي در سراسر جهان، گزاره اي جامع و فراگير نمي باشد، فعل و انفعالات و کنش هاي فرهنگي موجود جهان، تنها در راستاي وحدت و يکپارچگي پيش نمي رود، بلکه گاهي اوقات همگون و واگرايانه فرهنگي بعضا از روندهاي همگرايي فرهنگي در سطح جهاني پيشي مي گيرد.

در قسمت ديگري از اين فصل به مسئله فرار مغزها و بحراني شدن آن در عصر جهاني شدن و نيز بررسي اين موضوع در ايران اشاره شده است: به همان نسبتي که کشورهاي پيشرفته با بهره گيري از فناوري هاي نوين از نيروهاي انساني متخصص کشورهاي جهان سوم استفاده مي کنند کشورهاي در حال توسعه نيز از طريق همين فناوري ها امکان بهره گيري بهينه از مهاجران متخصص را دارند. به نظر مي رسد با تغييرات جهاني ايجاد شده روش هاي بازدارنده، ديگر کاربردي ندارند و شيوه استفاده از مهاجران متخصص از مطلوبيت بيشتري برخوردار است. بنابراين در عصر جهاني شدن دولت هايي که براي شهروندان خود رفاه اقتصادي، آزادي سياسي و امنيت داخلي را فراهم نکنند ممکن است با مهاجرت هاي فراوان به ويژه در بين نخبگان و متخصصان مواجه شوند. هجرت نخبگان به کشورهاي پيشرفته، شکاف ميان شمال( کشورهاي توسعه يافته) و جنوب (کشورهاي توسعه نيافته) را عميق تر مي نمايد و دولت هاي در حال توسعه را با مشکلات عديده اي در راه توسعه پايدار روبرو مي سازد که اين چالش از جمله تهديدات اساسي دولت هاي جنوب و از جمله دولت جمهوري اسلامي ايران در عصر جهاني شدن به شمار مي رود، بر اين اساس. در چنين شرايطي، دولت و نظام جمهوري اسلامي ايران مي تواند با ارتقاي منزلت فرهيختگان و نخبگان کشور، زمينه هاي افزايش انگيزه آنان را در جهت ماندن در کشور و خدمت گذاري فراهم آورند و در عين حال ميزان ارتباط و تعامل ميان مهاجران نخبه يا نهادهاي مختلف اجتماعي و سياسي و اقتصادي ايران را حفظ و تقويت نمايند و سزاوار است که با حل بخشي از مسائل و تنگناهاي اقتصادي، اجتماعي و... نه تنها مهاجرت تعديل گردد، بلکه ايرانيان مقيم خارج نيز به بازگشت تشويق شوند.

فرهنگ و مسئله امنيت، محور بحث فصل سوم را تشکيل مي دهد. در اين رابطه، فرهنگ و مسئله امنيت، جهاني شدن، فرهنگ مصرفي و ايران، جهاني شدن فرهنگ و الزامات امنيتي جمهوري اسلامي ايران، مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته اند.

نگارنده معتقد است، جهاني شدن فرهنگ اگر به مفهوم يکسان سازي فرهنگي قلمداد شود، تهديدي عليه هويت ايران اسلامي به شمار مي رود و از آنجا که هويت، اصلي ترين بحث تعيين کننده امنيت خارجي است، در نتيجه جهاني شدن به عنوان تهديدي به مجموعه تهديدها افزوده مي شود. تأثيرات جهاني شدن در جامعه ايراني به عنوان چالش بالقوه در رابطه با عناصر قومي و خرده فرهنگي هاي کشور قابل توجه و حائز اهميت است. اين آثار مي تواند منجر به بروز چالش هايي شود که نتيجتا ظرفيت مشروعيت سازي دولت را تضعيف و تحت تأثير قرار مي دهد.

همچنين تأثيرات جهاني شدن بر بعد اقتصادي امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران، مبحث بخش چهارم اين پژوهش است. اساس بحث هاي اين بخش را، جهاني شدن اقتصاد، اقتصاد ايران در جهاني شدن، فرصت ها و چالش هاي ناشي از جهاني شدن بر بعد اقتصادي امنيت ملي، تشکيل مي دهد.

در مقدمه اين بخش از کتاب آمده است، در اواخر قرن بيستم، جهاني شدن به عنوان يکي از واژه هاي معروف و شناخته شده در حوزه هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي مطرح شد. اين پديده تأثيرات فراواني بر ابعاد مختلف سياسي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي داشته است، اين پديده آنچنان اقتصاد کشورها را به هم مرتبط ساخته و به سمت يکپارچگي پيش برده است، که آثار هر پديده مثبت يا منفي در محدوده اقتصاد يک کشور، باقي نمي ماند و به سرعت به ساير نقاط جهان گسترش مي يابد.

جهاني شدن يعني گسترش و تعميق پيوندها و وابستگي هاي متقابل در سطح جهان است، ولي در حوزه اقتصاد اين پديده مفهوم خاصي دارد. جهاني شدن اقتصاد فرايند توليد و توزيع کالا و خدمات در سطح جهاني و بدون توجه ويژه به مرزهاي جغرافيايي سياسي انجام مي گيرد. جهاني شدن اقتصاد را مي توان به مفهوم گشودن مرزها، توسعه تجارت و سرعت بخشيدن به تحولات فناوري هاي نوين در جهت بهره وري هر چه بيشتر اقتصادي دانست. امروزه همه جوانب اقتصاد يک کشور با اقتصاد ساير کشورها با اشکال گوناگوني همچون نقل و انتقال بين المللي کالا، خدمات، نيروي کار، واحدهاي توليدي، منابع، سرمايه اي و تکنولوژي مرتبط شده است. دسترسي سريع بازارهاي بين المللي کالا به اطلاعات باعث شده است تا اتفاقات يک کشور به سرعت در کشورهاي ديگر احساس شود و يا بر اقتصاد ساير کشورها اثر بگذارد، افزايش رقابت جهاني، سبب افزايش يافتن کارايي اقتصاد بين الملل مي شود.

در مرحله پاياني اين فصل، نيز به بررسي تفصيلي فرصت ها و چالش هاي اقتصاد ايران در عصر جهاني شدن در حوزه هاي توليد، سرمايه گذاري، اشتغال و ... پرداخته شده است.

 

چهارشنبه 28 فروردين 1392 - 10:50


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری