چهارشنبه 22 آذر 1396 - 6:52
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

از فرزندان آخرت باشيد نه از فرزندان‏ دنيا

 

يکي از آسيبهاي جدي کرامت انساني، اسارت عقل انسان در خواسته هاي هواي نفس است. کسي که عقلش در اسارت نفس اماره و خواسته هاي نفساني است، چگونه مي تواند از کرامت و منزلت انسان بهره مند شود؟!

 امام علي(ع) در خطبه چهل و دوم نهج البلاغه مي فرمايند: اى مردم! ترسناك‏ ترين چيزى كه از آن بر شما خائفم دو چيز است: پيروى از هوا و هوس و آرزوهاى طولانى. اما تبعيت از هوا و هوس انسان را از راه حق باز مى‏ دارد و آرزوهاى طولانى آخرت را به دست فراموشى مى‏ سپارد. آگاه باشيد دنيا به سرعت پشت كرده و به قدر ته مانده ظرفى كه آب آنرا ريخته‏ باشند بيشتر از آن باقى نمانده است! و به هوش باشيد كه آخرت رو به ما مى‏ آيد. دنيا و آخرت هر كدام فرزندانى دارند بكوشيد از فرزندان آخرت باشيد نه از فرزندان‏ دنيا، زيرا در روز رستاخيز هر فرزندى به مادر خويش ملحق مى‏ گردد. هم اكنون هنگام عمل است نه حساب و فردا وقت‏ حساب است نه عمل!

 سخنان فوق را مرحوم كلينى در كتاب‏ «روضه كافى‏» آورده است‏ و ازجمله خطبه‏ هايى است كه‏ «نصر بن مزاحم‏» در كتاب‏ «صفين‏» ذكر كرده و قسمتهايى از آن در ضمن خطبه‏ اى كه بنام‏ «بالغة‏» معروف است در كتاب‏ «تذكرة السبط‏» آمده است.(مستدرك و مدارك نهج البلاغه، ص‏243)

 به دليل اهميت اين آموزه اخلاقي و توصيه امام علي(ع)، در بحث اين هفته به موضوع هواي نفس مي پردازيم و در هفته بعد به موضوع آرزوهاي دور و دراز مي پردازيم.

 جمله «پيروي از هواي نفس» به حقيقت روشنى اشاره مى‏ كند، چه اينكه هوا پرستى‏ معمولا همچون پرده‏ اى به روى عقل انسان كشيده مى‏ شود و حقيقت را در نظراو دگرگون مى‏ نمايد، جز مقصود خود را نمى‏ بيند و به غير آن نمى‏ انديشد و به همين جهت از حق باز مى‏ ماند و اما آرزوهاى دور و دراز آن چنان انسان را مشغول و سرگرم به خود مى‏ كنند كه هرچه غير از آن است فراموش مى‏ گردد.

 طبق آموزه هاي ديني، سقوط اخلاقي که در حقيقت موجب سقوط انسان از جايگاه و کرامت انساني مي شود، به عوامل مختلفي بستگي دارد که يکي از اين عوامل هواي نفس مي باشد. آيات قرآن هواي نفس را عامل سقوط از جايگاه رفيع انساني معرفي کرده اند. «و پيروي مکن از آن کس که دلش را از ياد خويش غافل ساخته ايم و از هواي نفس خود فرمان مي برد و کار او از حد گذشته است.»

 هواي نفس دل آدمي را مي ربايد و نمي گذارد دلي براي او باقي بماند تا محلي براي ورود ايمان شود. پيروي از هواي نفس، انسان را به جايي مي رساند که قرآن مي فرمايد: «سپس او را به پايين ترين مرحله بازگردانديم.»

 شيطان، از طريق هواهاي نفساني در انسان نفوذ مي کند؛ کار و تلاش وي را تأييد مي کند؛ کارهاي زشت را در نظرش تزيين مي کند؛ وي را در انجام آن وسوسه مي نمايد و با دادن وعده هاي دروغ و ترساندن از آينده اش، او را از انجام کارهاي خير باز مي دارد: «و شيطان کردارشان را برايشان زينت داد، پس ايشان را از راه (خدا) بازداشت و آنها هدايت نخواهند شد.»

 بنابراين، يکي از آسيبهاي جدي کرامت انساني، اسارت عقل انسان در خواسته هاي هواي نفس است. کسي که عقلش در اسارت نفس اماره و خواسته هاي نفساني است، چگونه مي تواند از کرامت و منزلت انسان بهره مند شود؟! اين آيات يکي از دلايل لگدمال شدن کرامت انساني و سقوط از مقام جانشيني خدا به پايين ترين درجه حيواني و پست تر از آنرا، کنار گذاشتن عقل و پيروي کوکورانه از هواهاي نفساني بيان مي کنند.

  از نظر قرآن كريم نفس داراي مراتبي است. پايين ترين مرتبه نفس به نفس اماره، يعني نفسي كه به بديها امر مي كند، گفته مي شود. در نتيجه مي توان گفت: هوا به معناي خواسته است و پيروي از هواي نفس، يعني تبعيت از خواسته هاي افراطي نفس اماره.

 هواي نفس از آن جهت مذموم است كه زمينه ساز انواعي از انحرافات عملي و اخلاقي و اجتماعي و حتي پديد آمدن بيماريهاي رواني و بدني براي انسان مي شود و آدمي را به وادي گمراهي و ظلم و گناه و خروج از ربقه انسانيت و ايمان سوق مي دهد.

 مي توان گفت: هواي نفس به هر عمل و رفتار، ظاهري و باطني گفته ميشود که در جهت مخالف خواسته و اراده خداوند متعال باشد. ما خواسته هايي داريم و خداوند هم خواسته هايي. اگر خواسته ما مطابق خواسته خدا نباشد مي شود هواي نفس و خواسته هاي نفساني. غفلت ازياد خدا، فراموش کردن نعمتها، نيکيها، حکومت و اقتدار الهي و پيروي از شيطان و شيطان صفتان، افراد و تفريط در اعمال و رفتار، برخي از مصاديق پيروي از هواي نفس مي باشد.

 خداوند متعال در سوره کهف با اشاره به اين نکته مي فرمايد: «وَ لا تُطِعْ مَنْ اَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنا وَ اتّبَعَ هَواهُ وَ کانَ اَمْرُهُ فُرُطاً» اي رسول ما! از کساني که قلبشان را از ياد خود غافل ساختيم اطاعت مکن؛ همانها که از هواي نفس پيروي مي کردند و کارهايشان از روي افراط و تفريط است، لذا در قرآن پيروي از هواي نفس مورد نکوهش و مذمت قرار گرفته است و کساني که از هوي و هوس پيروي نمي کنند مورد ستايش و تشويق پروردگار متعال قرار گرفته اند: «وَ أَمّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‏* فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى‏؛ و اما كسى كه از ايستادن در برابر پروردگارش هراسيد و نفس خود را از هوس باز داشت. پس جايگاه او همان بهشت است». (سوره نازعات، آيه 41)

 

 از نظر قرآن کريم هواپرستي آثار و پيامدهاي بسيار خطرناکي دارد که به بعضي از آنها اشاره مي‌شود:


 1. سرچشمه غفلت و بي خبري: وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ: و از کساني که قلبشان را از ياد خود غافل ساختيم، اطاعت نکن همان‌هايي که از هواي نفس پيروي کردند.

 2. سرچشمه کفر و بي‌ايماني: فَلاَ يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَن لاَّ يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى‏: و هرگز نبايد افرادي که به قيامت ايمان ندارند و از هوس‌هاي خويش پيروي کردند تو را از آن (قيامت) باز دارند که هلاک خواهي شد.

 3. بدترين گمراهي: وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِّنَ اللَّهِ: آيا گمراه تر از آن کس که پيروي هواي نفس کرده و هيچ هدايت الهي را نپذيرفته پيدا مي‌شود؟

 4. انحراف از راه حق: فَاحْكُم بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ: در ميان مردم به حق داوري کن و از هواي نفس پيروي مکن که تو را از راه خدا منحرف مي‌سازد.

 5. فساد و تباهي نظام هستي: وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ: و اگر حق از هوس‌هاي آنها پيروي کند، آسمان‌ها و زمين و تمام کساني که در آن هستند تباه خواهند شد.

 6. اعراض از معجزات و تکذيب انبيا: وَإِن يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُّسْتَمِرٌّ ، وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءهُمْ وَكُلُّ أَمْرٍ مُّسْتَقِرٌّ: و هرگاه معجزه اي را ببينند، اعراض ‌ کرده، مي‌گويند: اين سحري مستمر است آنها آيات خدا را تکذيب کرده و از هواي نفس خود پيروي کردند.

 7. عدم اجابت سخن پيامبر(ص): فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءهُمْ: اگر تو را اجابت نمي‌کنند بدان که از هواي نفسشان پيروي مي‌کنند.

 8. عدم اجراي عدالت: فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ: از هواي و هوس ‌ پيروي نکنيد که از حق منحرف خواهيد شد.

 9. سقوط انسان از مقام والا: وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَـكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ: اگر مي‌خواستيم مقام او را با اين آيات و علوم و دانش‌ها بالا مي‌برديم ، ولي او به پستي گراييد و پيروي از هواي نفس کرد.

 10. محروميت از ولايت و نصرت حقّ: وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءهُم بَعدَ الَّذِي جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللّهِ مِن وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ: اگر از هواي نفس مردم پيروي کني بعد از آن که علم براي تو حاصل شده ديگر هيچ کمکي و ياوري از طرف خداوند براي تو نخواهد بود.

 در روايات اهل بيت(ع) نيز روايات متعددي پيرامون خطر هواي نفس و لزوم مخالفت با هوس ها وارد شده است. بنابراين شهوت و افراطي گري در خوردن، سخن گفتن، خوابيدن، نگاه كردن به نامحرم، شهوت جنسي، خشم و عصبانيت بي مورد و لذت طلبي مفرط از مواردي هستند كه بايد با آنها مبارزه كرد.

 
خبرگزاري مهر ـ گروه دين و انديشه

 

دوشنبه 26 فروردين 1392 - 12:19


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری