پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 23:47
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

نيما نوربخش

 

فيلمي درباره کرامت انساني

 

نگاهي به گروه فيلمسازي حوض نقاشي(مازيار ميري)

 

مازيار ميري متولد 1350 تهران، فارغ التحصيل تدوين از دانشكده صدا وسيما است. وي فعاليتش را در سينما از سال 1375 با كارگرداني فيلمهاي كوتاه آغاز كرد. حوض نقاشي ششمين فيلم بلند سينمايي ميري است

جذابيت اصلي فيلم حوض نقاشي که مهمترين نماينده حوزه هنري در جشنواره امسال بود؛ در حضور جذاب و باور پذير شهاب حسيني و نگار جواهريان در نقش رضا و مريم به عنوان يک زوج مبتلا به بيماري کم تواني ذهني است. اين دو بازيگر همچنين نخستين بار است که در فيلمي روبروي يکديگر قرار گرفته اند.

موضوع فيلم درباره مشکلاتي است که اين زوج با آنها دست به گريبانند؛ در مسيري که بايد براي زندگيشان برگزينند. به گفته مازيار ميري(کارگردان حوض نقاشي) فيلم درباره شرايط سختي است که اين دو در آن به سر مي برند؛ در روزگاري که حتي آدم هاي سالم هم براي ادامه زندگي با مشکلات فراواني مواجه اند.

فيلمنامه حوض نقاشي از ترکيب دو طرح اوليه منوچهر محمدي و مازيار ميري شکل گرفته است. حامد محمدي(پسر منوچهر محمدي) نويسنده فيلمنامه «طلا و مس»، فيلمنامه حوض نقاشي را نوشته و مثل تجربه قبلي اش به بيماري، رنج، صبر و مهرباني در چنين فضايي پرداخته است.

حامد محمدي(نويسنده فيلمنامه) درباره همکاري با پدرش در حوض نقاشي مي گويد: «اين کار، کار سختي بود. قرار هم نبود من در اين کار باشم. چند نفر ديگر مورد نظر بودند که فيلمنامه اين ايده را بنويسند. به طور اتفاقي در جريان کار قرار گرفتم و با اعتمادي که از جانب پدر و آقاي ميري به من شد به نوشتن فيلمنامه حوض نقاشي مشغول شدم....

دو، سه هفته به مراکز نگهداري عمل رفتم، تحقيقات مفصلي کردم، با خود اين بيماران گفتگو داشتم. در نهايت دريافتم که اينها به همين شکلي که در فيلم هستند واقعاً وجود دارند، ازدواج مي کنند و حاصل اين ازدواج ها بچه هاي سالم است.»

 به گفته ميري، حوض نقاشي به لحاظ اجرا و شکل گيري و انتقال مفهوم، يکي از کارهاي سخت کارنامه اش بوده است. بيشتر عوامل فيلم در کارهاي قبلي ميري با او همکاري داشته اند و او از اين شناخت و تفاهم به عنوان يکي از نقاط قوت روند توليد فيلمش ياد مي کند.

داستان فيلم در مکان هاي متعددتري نسبت به ساخته قبلي ميري رخ مي دهد اما تمرکز اصلي بر دو خانه بوده است. فيلمبرداري از هشتم آبان 91 آغاز و و پس از 46 جلسه در 25 آذر به پايان رسيد. نام فيلم برگرفته از ترانه عاميانه و معروف «گنجشکک اشي مشي» است.

نگار جواهريان در حالي در حوض نقاشي در نقش يک بيمار کم توان ذهني ظاهر شده است که قبل از اين فيلم، دو بار در فيلم هاي «طلا و مس» و «اينجا بدون من» در نقش آدم هاي دچار بيماري هاي حرکتي بازي کرده است. او در دومين همکاري اش با ميري پس از فيلم «کتاب قانون» در قالب مادر خانواده اي ظاهر شده که با پسرش مشکل پيدا مي کند.

ابتدا در مورد نقش آفريني جواهريان در فيلم مخالفت مي شد. منوچهر محمدي البته روي انتخاب نگار جواهريان بسيار پافشاري کرد و موفق شد که تاييديه حضور او در فيلم را بگيرد. فيلم حوض نقاشي در سکوت خبري ساخته شد و حتي تا نزديک جشنواره عکسي از آن منتشر نشده بود.

ميري درباره چگونگي ساخت حوض نقاشي مي گويد: «از دفتر منوچهر محمدي با من تماس گرفتند، که ملاقاتي با او داشته باشم. ما پيشتر هم دوستي داشتيم و محمدي از کساني بود که فيلم‌هايم را پيش از نمايش به او نشان مي دادم و نظرش را مي پرسيدم.

با محمدي صحبت کرديم و من ايده ها و طرح‌هايي که داشتم مطرح کردم، او هم طرح‌هايي داشت. از دل اين طرح ها به يک طرح اوليه رسيديم. طرح هايمان کاملا فرق داشت، اما شباهت هايي هم وجود داشت که تقويت شد و طرح اوليه را ساخت.

بعد از صحبت ها به طرح اوليه رسيديم، بعد به نويسنده فکر کرديم که طرح نهايي و فيلمنامه را بنويسد.حامد محمدي معرفي شد. با هم چند جلسه صحبت کرديم. حامد شروع کرد به نوشتن. در تمام مرحله نگارش متن، من و آقاي محمدي هم در جريان روند شکل‌گيري فيلمنامه بوديم.»

ميري درباره مضمون فيلم مي گويد:« من مي خواستم کرامت انساني را نشان بدهم و بگويم در شرايط دشوار انسان هايي هستند که عشق و اخلاق را زير پا نمي گذارند. نگاه دور ما به اين آدمها اين طور است که الفباي زندگي را هم نمي دانند، اما وقتي نزديکشان مي شويم درک مي کنيم که کيفيت زندگي شان چقدر بالا است و انسان برايشان محترم است و کرامت دارد.

 با نمايش بخشي از طبقه پايين جامعه و بخشي از طبقه بالا شرايط امروز را که همه با آن درگير هستيم نشان داديم. يک شخصيت کم توان ذهني و يک ناظم که شخصيت فرهنگي است در يک شرايط بغرنج گرفتار شده اند. همه ما يک گرفتاري مشترک داريم.»

ميري درباره تحقيقات خود براي ساخت فيلم در مورد بيماران کم توان ذهني و چگونگي به تصوير کشيدن چنين شخصيت هايي مي گويد:« بر اساسا تحقيقاتي که کرديم متوجه شديم، بيماران کم توان ذهني سه درجه دارند. تربيت پذير، آموزش‌پذير و مرزي. مرزي‌ها هم انواع مختلفي دارند. رضا (شهاب حسيني) و مريم (نگار جواهريان) از نوع بيماران مرزي هستند.

با متخصصان که صحبت کرديم متوجه شديم هيچ انساني کامل نيست و درصد هوشمندي متفاوت است. مرزي‌ها افرادي هستند که هوش و درکشان از يک موضوع بين 60 تا 90 است. اين درجه براي انسان معمولي 120 است. آنها احساسات قوي دارند، بخش هاي عاطفي وجودشان قوي است و اما از نظر هوش مثل انسان هاي 11 تا 14 ساله هستند.

فيلم‌هايي ديده ايم که بازيگر بيمار دارند و مخاطب اين فيلم ها را پس مي‌زند. کساني که فيلمنامه را مي خواندند مي گفتند که شما درباره رضا و مريم کار سختي در پيش داريد بايد دقت کنيد، اگر اين‌ها ديوانه، بيمار يا غير طبيعي و بي خاصيت به نظر برسند، فيلم از دست مي‌رود.

هيچ يک از شخصيت ها نبايد در مخاطب دافعه ايجاد مي‌کرد چون همراهي تماشاگر را از دست مي داديم. بسيار در اين باره حرف زديم که اگر ذره اي اغراق در رفتار و شخصيت رضا و مريم داشته باشيم آنها شيريني شان را براي مخاطب از دست مي دهند و اين به فيلم صدمه مي زد. اگر شخصيت ها خيلي شيرين مي شدند هم به نظر سفيه مي آمدند و اين هم يک مشکل ديگر به وجود مي‌آورد.»

ميري درباره ايرادهايي که داوران جشنواره از شخصيت‌هاي حوض نقاشي گرفتند هم مي افزايد:«ما قبل از نوشتن فيلمنامه کاملا روي اين موضوع تحقيق کرديم، بعد از جشنواره که اين بحث داغ بود، بعضي متخصصين در اين باره در سايت‌ها و خبرگزاري ها کامل و روشن پاسخ دادند.

به نظرم طرح اين مسائل از سوي داوران بيشتر بهانه بود، اين که گفته شود يک فيلم به دليل علمي داوري نشده مورد تازه اي است و سابقه ندارد. اگر فيلمي داوري نمي‌شود بايد در بيانيه داوران به دلايل آن اشاره شود. نمي شود بخشي از فيلم را داوري کرد و بخشي را نه.

آيا در آن فرصت کوتاه هر هفت داور مي‌توانستند روي موضوع تحقيق کرده و به نتيجه قطعي برسند؟ بر اساس تحقيقاتي که انجام داديم 90 درصد کم توانان ذهني مي‌توانند بچه دار بشوند و بچه آنها سالم مي‌شود، اگر نگاه ما اين است که آنها به دليل وضعيتشان نبايد بچه دار شوند بحث ديگري است.

حتي مي شود فرض را بر اين گذاشت که ما در حوض نقاشي يک نمونه غيرواقعي را مطرح کرديم، اين هم ايرادي ندارد. در سينماي جهان فيلم‌هايي مثل ئي تي، مورد عجيب بنجامين باتن و نمونه هايي از اين دست را داريم و کسي منطق فيلم را به خاطر دلايل علمي رد نکرده است.»

ميري درباره انتخاب بازيگران حوض نقاشي مي گويد: «ما از روز اول که با آقاي محمدي به توافق رسيديم به اين فکر کرديم که بايد بازيگرهايمان را هم انتخاب کنيم و آنها هم در جريان فيلمنامه و قصه باشند. با هم درباره نگار جواهريان، شهاب حسيني و فرشته صدرعرفايي به توافق رسيديم. با آنها وارد صحبت شديم و دوستان در جريان طرح قرار گرفتند تا اين که به سيناپس رسيديم و بعد فيلمنامه اوليه شکل گرفت.

نگار و شهاب به مرکز توانبخشي عمل رفتند تا از نزديک کم توانان ذهني را ببينند. انواع مختلف بيماران را ديديم، گريمورمان هم آمد و از آنها عکس گرفت. من، نگار و شهاب هم درباره شخصيت ها و نوع رفتارشان صحبت مي کرديم. بعد از اين به ديدار و ملاقات خانواده هايي رفتيم که کم توان ذهني بودند اما با هم ازدواج کرده بودند، طراح صحنه هم با ما آمد و منزل آنها و چيدمان آن را ديد. براي من اين جذاب بود که حد ميانه را در نظر بگيريم و در دام اغراق نيفتيم، بازيگرهايمان کار دشواري داشتند و خودشان هم اين را مي دانستند...

انتخاب بازيگر نقش کودک هم بسيار سخت بود و پس از تلاش بسيار، خداوند کمک‌مان کرد که به بازيگر مناسبي براي اين نقش برسيم. براي انتخاب بازيگر کودک چون فصل تعطيلي مدارس بود چند فراخوان در روزنامه منتشر کرديم تا در نهايت سپه راد فرزامي براي نقش سهيل انتخاب شد.

در اين ميان به عقيده من نگار جواهريان به شدت کار سختي انجام داده است. او با وجود اينکه دو تجربه قبلي در اين زمينه در فيلم‌هاي طلا و مس و اينجا بدون من داشته است، با زحمت و هوشمندي‌اي که به خرج داد توانست از نقش‌ها قبلي‌اش گذر کند و به يک مريم جديد در حوض نقاشي برسد.»

ميري درباره طراحي صحنه فيلم مي گويد:« من فيلم چرک و کثيف دوست ندارم، در طراحي صحنه به تميزي و درستي قائلم و مي‌دانم اين خيلي دشوار است. در حوض نقاشي هم اين قاعده را رعايت کردم. فيلم را مي بينيد در نگاه اول شايد خيلي آراسته است، اما دقت کنيد مي‌بينيد چيز اضافه اي در صحنه‌هاي فيلم نيست، طراحي منزل خانم ناظم و رضا و مريم اشتباهي ندارد.

براي چيدمان خانه رضا حتي يک ميليون تومان هزينه نشد، اما همه چيز در عين آراستگي سر جاي خود و درست است و اين از هوشمندي خانم قلمفرسايي است. همراهي خانم قلمفرسايي و آقاي آلادپوش براي پوشش رنگي و تصويري هم به فيلم کمک کرد. اين هماهنگي معمولا کمتر اتفاق مي‌افتد.

راجع به رنگ هم با آقاي آلادپوش و خانم قلمفرسايي از روز اول صحبت کرديم و با دوربين تست زديم. براي اولين بار بود با دوربين ديجيتال کار مي کردم و اين خطراتي براي من داشت و نگران درخشان بودن رنگ و مشکلاتي از اين دست بودم. اگر به جز آقاي آلادپوش فيلمبردار ديگري داشتيم صبر مي کردم تا دوربين 35 به دستم برسد، اما آقاي آلادپوش متخصص است و مي داند چه بايد بکند.»

ميري در مورد نام فيلم هم مي گويد: «حوض نقاشي برگرفته از يک شعر فولکلوريک ايراني است که قرار بود در فيلم کارکردهاي ديگري هم داشته باشد. در برهه اي از زمان حتي فکر کردم اين اسم مناسب نيست. بعدتر که طي توافق جمعي قسمت هاي مربوط به اين شعر از فيلم حذف شد حس کردم هيچ اسم ديگري مثل حوض نقاشي درخور اين اثر نيست؛ يک حوض آبي پر از اميد.»

منوچهر محمدي(تهيه کننده حوض نقاشي) درباره همکاري اش با حوزه هنري مي گويد:«ما در زمان ساخت از طرف حوزه هنري با هيچ مشکلي در فيلمنامه و اجرا به شکلي که سفارشي باشد و يا ديدگاه خاص آنها در فيلم مطرح شود روبرو نشديم. حتي بعد از ساخت نيز هيچ سکانسي با نظر آنها جابجا نشد.

آنچه مهم است فيلمساز بايد وارد فرآيند خلاقانه شود تا راحت کار خود را انجام دهد. در فرآيند کار هر ايده تازه اي را با گروه در ميان مي گذاشتيم و حتي آنها را در جريان تغييرات قرار مي داديم. جنس ارتباط ما با مسئولان حوزه معقول، منطقي، انساني و سازنده بود. حتي بعد از نمايش اين فيلم از چند فيلمساز سينماي ايران شنيدم که عنوان کردند اگر حوزه هنري بخواهد چنين جنس کاري را بسازد ما نيز با آنها همکاري مي کنيم.»

محمدي درباره انتخاب بازيگران فيلم مي گويد:« انتخاب اين بازيگران به عنوان کساني که پيشينه و سابقه قابل قبولي در سينماي ايران دارند از اين جهت که هيچگاه خودشان را به گيشه نسپردند و وارد جريان سينماي تجاري نشده‌اند اهميت دارد. اما در عين حال همه ما از حضور اين دو بازيگر در اين دو نقش متفاوت کليدي مي ترسيديم و اين ترس هم مقدس بود.

براي غلبه بر اين ترس مقدس مجبور شديم مدتي کار را عقب بيندازيم تا جزئيات بازي در اين دو نقش به درستي از آب درآيد. در اين مدت فرشته صدرعرفايي بازيگر خوب سينما به دليل تجربه شخصي و حرفه‌اي که دارد در کنار دوستان جوان قرار گرفت و اين براي ما نعمت بود. همچنين وجود روح جمعي توسط ساير عوامل چون طراحي صحنه، لباس، چهره پردازي و غيره از ويژگي‌هاي خوب اين کار سينمايي بود. »

مشخصات «حوض نقاشي»:

کارگردان:مازيار ميري، نويسنده فيلمنامه: حامد محمدي، مدير فيلمبرداري: محمدآلادپوش، طراح صحنه و لباس: آتوسا قلمفرسايي، دستيار و برنامه ريز: مريم هژيروند، طراح گريم: مهرداد ميرکياني، صدابردار: ساسان نخعي و عکاس: علي نيکرفتار.

بازيگران: شهاب حسينى، نگار جواهريان، فرشته صدرعرفائى، سپهراد فرزامى، سيامک احصائى، با حضور الهام کردا

 

دوشنبه 26 فروردين 1392 - 9:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری