يكشنبه 26 آذر 1396 - 5:37
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

نيما نوربخش

 

رونق تعزيه در کرمان

 

گزارشي از وضعيت تعزيه در استان کرمان به مناسبت برگزاري بيستمين سوگواره تعزيه کرمان همزمان با ايام فاطميه

 

به گزارش خبرگزاري فارس از کرمان هنرمندان حسيني کرماني که در اجراي هنر شبيه‌خواني، سابقه طولاني دارند با به نمايش گذاشتن صحنه‌هايي از روز عاشورا و مصائب اهل بيت (ع)، اوج مظلوميت آل محمد (ص) را شبيه‌خواني کرده و ياد ايشان را زنده مي‌کنند.

تعزيه و تعزيت هم به معناي تسليت گفتن به يک داغدار از مصيبت است، هم به معناي اجراي نوعي نمايش مذهبي به ياد حادثه عاشورا که «شبيه‌خواني» هم گفته مي‌شود.

برگزاري عزاي امام حسين (ع) مهم‌ترين دليل براي اجراي تعزيه و گردهمايي مردم براي تماشاي آن است.

در اين ميان جذابيت و اجرا کردن باشور و حال يک تعزيه نيز سبب باشکوه‌تر شدن مجلس تعزيه و آمدن سيل جمعيت مشتاق تعزيه به ويژه جوانان و نوجوانان در تکايا و محل‌هاي اجراي تعزيه است.

سابقه حدود 300 ساله کرماني‌ها در اجراي تعزيه و برگزاري متوالي بيستمين دوره سوگواره تعزيه و همچنين سه سوگواره ملي بيانگر علاقه و پشتکار مثال‌زدني مردم اين ديار در اجراي اين نوع عزاداري و عرض ارادت به ساحت مقدس سيدالشهداء (ع) و ائمه معصوم (ع) است.

شبيه‌خواني را با اعتقاد قلبي انجام مي‌دهم

يکي از هنرمندان عرصه تعزيه در استان کرمان در گفت‌و‌گو با خبرگزاري فارس در ارتباط با تفاوت برگزاري مجلس عزاداري بر اهل بيت با عزاداري آييني شبيه‌خواني اظهار داشت: «تعزيه بهترين وسيله براي برقرار کردن ارتباط با اتفاقات مذهبي به ويژه عاشورا است به طوري که مخاطب تعزيه در هنگام اجراي مجلس تعزيه غرق در تعزيه مي‌شود و يک اجراي خوب مي‌تواند مخاطب را از همه متعلقات دروني افراد جدا کند.»

هوشنگ انکوتي شبيه‌خوان نقش حضرت عباس (ع) که از سال‌هاي دور اين نقش را در آيين شبيه‌خواني اجرا مي‌کند در زمينه اين هنر و اثرگذاري آن گفت: «شبيه‌خواني را با اعتقاد قلبي انجام مي‌دهم و برايم اثبات شده است و اگر فردي شبيه‌خواني را با اخلاص انجام دهد برکات زيادي در زندگي فردي و اجتماعي او مي‌گذارد.»

وي در مورد يکي از خاطرات خود از تعزيه بيان داشت: «در سال‌هاي اولي که وارد عرصه تعزيه شدم، يک شب در اجراي مجلس شهادت حضرت عباس (ع)، هنگام شهادت و لحظه‌هاي پاياني تعزيه بود که من با دستان داخل کفن و به اصطلاح قطع شده و در حالي که تيري را به صورت نمايشي روي چشمم بسته بودند، شبيه‌خواني نقش حضرت عباس (ع) را انجام مي‌دادم و با زانو روي سکوي وسط مجلس نشستم.»

سرپرست گروه تعزيه ده‌زيار ادامه داد: «در حالتي که با زانوهايم تير داخل چشمم را بيرون مي‌آوردم يکي از مخالف‌خوانان تعزيه از پشت لگدي به من کوبيد و من با صورت به زمين خوردم.»

انکوتي که بغض گلويش را گرفته بود، گفت: «آن لحظه چون دستانم داخل کفن بودند و من نمي‌توانستم از آنها براي زمين نخوردنم، کمک بگيرم با سر به زمين آمدم و تيري که به چشمم بسته بود، داخل چشمم فرو رفت.»

وي تصريح کرد: «خون تمام صورتم را گرفته بود، مردم همه اين حادثه را درک کردند و هنوز تعزيه تمام نشده بود من را به بيمارستان انتقال دادند پس از شستشوي چشمم متوجه شدم که خدا خيلي رحم کرده بود و فقط گوشه چشمم آسيب ديده است.

 اما اين واقعه سبب شد هم خودم و هم مخاطبان آن شب تعزيه به خوبي لحظه شهادت حضرت عباس (ع) و بر زمين خوردن آن حضرت پس از ضربت عمود آهنين بر سر مبارکش در حالي که تير در چشمش بود را لمس کنند.»

وي بيان داشت: «بدي اين واقعه اينجا بود که اوج غربت و مظلوميت هنرمند مخالف خواني را در بر داشت که با لگد به کمرم زده بود در حالي که او تمام سعي خود را کرده بود تا نقشش را به بهترين نحو اجرا کند و به شکوه تعزيه بيفزايد، اما مردم به چشم يک فرد شقي و بد به او نگاه مي‌کردند.»

بعضي‌ها تعزيه را با مداحي اشتباه گرفته‌اند

محمدمهدي ميراحمدي از شهادت‌خوانان برتر استان کرمان که تعزيه‌خواني را از شش سالگي انجام مي‌دهد و دوره‌هاي آموزش موسيقي و رديف‌هاي آوازخواني را نزد اساتيد برتر ديده است در ارتباط با مداحي در تعزيه گفت: «مداحي با تعزيه‌خواني بسيار متفاوت است و بعضي تعزيه‌خوانان، تعزيه را با مداحي اشتباه گرفتند.»

وي که در کارنامه خود اجراي تعزيه در حرم حضرت علي (ع) را هم دارد با بيان اينکه تعزيه بايد در قالب خودش خوانده شود، خاطر نشان کرد: «تعزيه نوعي عزاداري با استفاده از چندين هنر است و اشعار تعزيه هر کدام به نحوي و با رديف‌هاي خاص آوازي بيان مي‌شود تا مستمع با تلفيق اين چند عنصر با هم عزاداري به شکل ديگر را تجربه کند.»

ميراحمدي با اشاره به اينکه زمان اجراي کوتاه‌ترين تعزيه حداقل دو ساعت به طول مي‌انجامد، اظهار داشت: «اگر قرار باشد مردم دو ساعت مداحي گوش کنند پس از گذشت مدتي خسته مي‌شوند و اين استفاده از هنر در قالب‌هاي مختلف است که مخاطب را تا آخر کنار مجلس تعزيه مي‌نشاند.»

وي افزود: «دنيايي از زيبايي در اجراي تعزيه وجود دارد که در هيچ هنري اين زيبايي‌ها با هم احساس نمي‌شود.»

وي بهترين خاطره از تعزيه‌خواني خود را اجراي تعزيه در کربلاي معلي و نجف اشرف به همراه جمعي از تعزيه‌خوانان کرماني مطرح مي‌کند.

عدم استفاده از همه ظرفيت‌هاي تعزيه

رئيس حوزه هنري استان کرمان در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با اشاره به اينکه در بحث تعزيه در استان به اندازه کافي کار نشده است، گفت: «استان کرمان داراي تعزيه‌نامه‌هايي است که کم‌کم به فراموشي سپرده شده است.»

عباس سالاري با بيان اينکه اين نسخه‌ها در برخي شهرستان‌هاي استان وجود دارد، اما به دلايل مختلف جمع‌آوري نشده است، افزود: «اکنون گروه‌هاي تعزيه استان از نسخه‌هاي معروف کشور و عمدتا نسخه ميرعزا استفاده مي‌کنند.»

وي با تاکيد بر اينکه از همه ظرفيت‌هاي تعزيه استان استفاده نشده است، گفت: «مسئولان مربوطه بايد حمايت‌هاي مالي و معنوي زيادي را در اين موضوع انجام دهند.»

اين مسئول فرهنگي ابراز داشت: «البته حمايت از تعزيه توسط دولت به دليل اينکه به اين نوع هنر ضربه جدي مي‌زند نبايد به صورت مستقيم انجام شود، اما به صورت غير مستقيم مانند برگزاري کلاس‌هاي آموزشي و پژوهشي مرتبط با انواع هنرهاي موجود در تعزيه ضروري است.»

وي با اشاره به ثبت ملي تعزيه در سال‌هاي اخير عنوان کرد: «رونق تعزيه استان نسبت به سال‌هاي گذشته به مراتب بيشتر شده است و اين مسئله در تعدد و تنوع اجراها مشهود است.»

سالاري افزود: «قبل از اين اجراي تعزيه در استان به ايام محرم و به ويژه روزهاي تاسوعا و عاشوراي حسيني معطوف مي‌شد، اما در حال حاضر گروه‌هاي تعزيه استان در همه مناسبت‌هاي مذهبي شبيه‌خواني مي‌کنند.»

همچنين عباس سالاري در گفتگوي ديگري با باشگاه خبرنگاران کرمان گفت: «حدود دو سال قبل 18 نفر از دانشجويان دانشگاه شهيد باهنر با همکاري حوزه هنري استان کرمان پژوهشي را در مورد سابقه تعزيه در اين خطه انجام دادند.»

سالاري با بيان اينکه نتايج پژوهش هاي مذکور نشان مي دهد که سابقه تعزيه در استان کرمان بين 100 تا 240 سال متغير است، افزود: «آنچه که امروز به صورت تعزيه حرفه اي در استان کرمان مي شود رنگ و بوي فرهنگ کرماني از جمله لهجه، گويش و لباس مردم اين خطه را ندارد.»

سالاري با اشاره به اينکه فرهنگ کرماني در تعزيه ها تغيير کرده و تعزيه استان کرمان بيشتر به تعزيه ملي تبديل شده است، اظهار کرد: «تعزيه خوان هاي کرماني نسخه هاي کرمان را نمي خوانند و نسخه هاي ميرعزا و ميرانجم کار مي شود.»

سالاري با بيان اينکه زمينه تعزيه کرمان بايد احيا شود، اظهار داشت: «تلاش مي کنيم که تعزيه هاي گروه هاي کرماني با استفاده از نسخه هاي قديم کرمان و با لهجه کرماني باشد.»

وي خاطرنشان کرد: «پس از زلزله دل خراش بم نسخه هاي تعزيه با 150 سال قدمت از زيرآوار بيرون آمد که اصطلاحات و گويش کرماني را در اشعار اين نسخه ها مي ديديم.»

سالاري تصريح کرد: «در منطقه رابر نيز نسخه هايي قرائت مي شود که داراي گويش هاي کرماني است که توسط تعزيه سراها سروده شده است.»

از نسخه هاي تعزيه کرمان استفاده نمي شود

سالاري در گفتگو با سايت کرمان فردا گفت: کرمان خود داراي زمينه تعزيه بوده اما متاسفانه در حال حاضر  از نسخه هاي تعزيه اين منطقه در اجراها بهره گرفته نمي شود.

وي مي افزايد: دليل اين بي توجهي هم آن است که نسخه هاي تعزيه کرمان هنوز مدون نشده و در جايي به چاپ نرسيده است.

رئيس حوزه هنري استان کرمان  با بيان اينکه نسخه هاي تعزيه مناطق مختلف استان هم با هم تفاوت دارند، اظهار مي دارد: به عنوان نمونه در شهرستان بم نسخه اي از تعزيه وجود دارد که با نسخه هاي شمال استان متفاوت بوده است.

سالاري به نکته جالب ديگري هم درخصوص تعزيه کرمان اشاره مي کند.

وي مي گويد: در همه نسخه هاي تعزيه اي که در کرمان و مناطق مختلف استان وجود دارد از گويش کرماني استفاده مي شده است اما چون چاپ و منتشر نشده اند، بعضي از مجالس تعزيه ويژه کرمان مفقود شده و برخي نسخه ها ناقص هستند.

سالاري مي افزايد: علاوه بر اينکه نسخه هاي تعزيه درکرمان با گويش همين منطقه هستند در نحوه اجرا هم تعزيه کرمان با ساير مناطق تفاوت دارد.

رئيس حوزه هنري استان کرمان مي گويد: به عنوان مثال، درگروهها تعزيه اين منطقه خيلي از سکوهاي گرد استفاده نمي شده بلکه محل اجراي نمايش، به صورت ميداني در  زميني مسطح بوده است.

وي اظهار مي دارد: يکي ديگر از وجوه تمايز تعزيه کرمان با ديگر استانها اين است که گروههاي غير استاني خيلي به دنبال اعضاي ثابت نيستند اما در کرمان گروهها تاکيد دارند که از اعضاي ثابت خود ر اجراها بهره بگيرند.

تعزيه، ناله و فغان مردمان دل‌سوخته است

مديرکانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان استان کرمان که پژوهشي را در مورد مراسم آييني مذهبي تعزيه از ديدگاه مردم‌شناسي انجام داده است، در گفت‌وگو با خبرگزاري فارس اظهار داشت: «برپايي آيين‌هاي مذهبي به ويژه هنر تعزيه‌خواني که مربوط به سوگواري امام حسين (ع) و اهل بيت عصمت و طهارت (س) است در تاريخ اين سرزمين برخلاف فراز و نشيب‌هاي متاثر از جريانات سياسي، اجتماعي و فرهنگي زمان همواره مشاهده مي‌شود.»

مسعود گنجعليخاني تصريح کرد: «تعزيه از حماسه کربلا نشات گرفته و ناله، گريه و فغان مردان و زناني دلسوخته‌اي است که از فرداي عاشورا به اين فاجعه جانگداز گريستند و طي بيش از يک هزار سال معنويت و تقدس و اعتبار والاي اين قيام را زنده نگه داشتند.»

وي خاطرنشان کرد: «تعزيه تنها شکل ويژه‌اي از نمايش طي تاريخ تئاتر مذهبي ايران است که مجريان آن انسان‌هاي آگاه‌دل بودند که نه به قصد تفنن و سرگرمي بلکه به دليل اداي وظيفه در طي روزهاي عزاي امام حسين(ع) پا به دايره نمايش گذاشتند و با تمام شوريدگي و احساس و اعتقاد به معنا و مفهوم اين آيين مذهبي ابعادي چشمگير و والا بخشيدند.»

گنجعليخاني اذعان داشت: «از آن جا که رکن اساسي مجالس تعزيه بر بنياد فرهنگ عامه و بر زمينه انديشه، احساس و اعتقادات عامه مردم کوچه بازار بنيان گرفته است و ساخت و پرداختي ساده زبان و بياني روان و عامه فهم دارد از اين رو تعزيه‌نامه‌ها در زمره ادبيات عامه و در مجموع فرهنگ مردم قرار مي‌گيرند.»

حمايت از تعزيه مطلوب نيست

وي افزود: «معتقدم تعزيه نه تنها شيعيان را به منبع لايزال الهي پيوند مي‌دهد، بلکه با يک‌دست کردن آرمان‌ها و عقايدشان آنها را به يکديگر نزديک‌تر مي‌کند و به آنها وحدت مي‌بخشد، بدين ترتيب آرمان اصلي تعزيه خلق احساس جمعي در ميان مردم است.»

اين مسئول فرهنگي اذعان داشت: «تعزيه يک ژانر نمايشي کامل است که از دل سير و روند فرهنگي، سياسي، اجتماعي و اعتقادي ايرانيان طي قرن‌هاي گذشته برخاسته است.»

گنجعليخاني عنوان کرد: «تعزيه در دوره آل‌بويه به جذب آيين‌هاي سوگواري شيعي پرداخت و در دوره صفويه با مرثيه‌هاي شاعراني چون محتشم کاشاني به غناي ادبي رسيد و در دوره قاجاريه بود که به نمايش کامل تبديل شد.»

وي بيان کرد: «گرچه تعزيه با تکيه بر اعتقادهاي مذهب شيعه و بهره‌گيري از شعر فارسي و موسيقي و آواز سنتي تنها گونه نمايشي ايراني محسوب مي‌شود، اما هنوز به طور شايسته مورد توجه و حمايت قرار نگرفته است.»

گنجعليخاني گفت: «تعزيه‌خواني در جامعه مذهبي و متعصب ايران بيش از هر شکل ديگري از مناسک و شعائر مذهبي مي‌توانست با به تصوير در آوردن وقايع کربلا بر احساس عامه مردم تاثير بگذارد و آنها را در حفظ ارزش‌هاي معنوي و رخدادهاي کربلا برانگيزاند و دينداري و از خودگذشتگي شهيدان حماسه‌آفرين تاريخ تشيع را همچون انگاره و نمونه برتر رفتار در ذهن و خاطر آنان زنده و پايدار نگه دارد.»

وي خاطرنشان کرد: «تمام دست‌اندرکاران تعزيه‌خواني از تعزيه‌گردان و تعزيه‌خوان و بانيان گرفته تا خادمان و تماشاچيان مجالس تعزيه، شرکت در سوگ سالار شهيدان و ذکر مصيبت و افشاندن اشک در ماتم شهادت او و آلام اهل بيتش را تلاش در پالودن گَرد مصيبت از چهره جان و سبک کردن بار گناه و تزکيه نفس و ذخيره کردن اجر معنوي و ثواب اخروي مي‌پندارند.»

گنجعليخاني بيان داشت: «تعزيه در القاي مجموعه ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها به مردم و آموزش رفتار و ويژگي‌هاي سازگار با ارزش‌هاي والاي شهادت و تعيين يک هويت فرهنگي در رفتار و اخلاق جمعي مردم جامعه نقشي مهم و موثر داشته و دارد.»

بيستمين سوگواره تعزيه کرمان همزمان با ايام فاطميه

عباس سالاري در گفتگو با خبرگزاري مهر گفت: «بيستمين سوگواره تعزيه کرمان از تاريخ 19 لغايت 25 فروردين سال 1392 همزمان با دهه دوم ايام فاطميه در محل تعزيه‌خانه شهر کرمان برگزار ‌شود.»

وي خاطر نشان كرد: «با انتشار فراخوان بيستمين سوگواره تعزيه استان گروه‌هاي تعزيه جهت حضور در سوگواره يادشده که به منظور تبادل تجربيات گروه‌هاي تعزيه استان، ترغيب گروه‌ها به آماده‌سازي و اجراي مجالس غريب، تعميم تعزيه‌خواني در مناطق مختلف استان و رشد و اعتلاي اين هنر نمايشي برگزار مي‌شود يک نسخه از تعزيه به حوزه هنري ارسال کردند.»

رئيس حوزه هنري كرمان افزود: «براساس ضوابط اعلام‌شده گروه‌هاي تعزيه حداکثر دو تعزيه‌نامه را به دبيرخانه اين سوگواره ارسال كردند و تعزيه نامه‌هايي که طي سه دوره گذشته سوگواره اجرا شده باشند پذيرفته نشدند.»

 

دوشنبه 26 فروردين 1392 - 9:19


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری