يكشنبه 29 مرداد 1396 - 12:24
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

موسيقي رمضان در ايران

 

 

موسيقي رمضان در ايران

نويسنده : هوشنگ جاويد

نت‌نگاري : محمدرضا درويشي

ناشر : سوره‌مهر

 

كتاب حاضر از سه مقدمه و عناوين اصلي با عنوان آيين سحر ، آوازهاي نيمه‌ي ماه رمضان ، آئين نوبت‌زني يا نقاره‌زني در ايران ، رو در رو ، بخش اضافات ،‌ حواشي وتعليقات و همچنين شنيده‌ها تشكيل شده است .پيش خواني رمضان ، موسيقي رويت هلال ، آواها و نواهاي بيدارسازي ، سحر خواني ، سحرخواني به همراه سازكوبي ،‌ سحرخواني با تنبور و دوتار ،‌سازهاي بادي نواختن در سحر ، جار كشيدن ، نوش‌آباد كوير ، يزد ، موسيقي و اوقات فراغت در ماه رمضان ، نيايش ، مرثيه خواني ، مقتل خواني و منقبت خواني ، آواها و نواهاي پايان ماه رمضان ، آواز سحر در كرمانشاه و لرستان ، آواز سحر در جنوب خراسان ، سحرخواني در ايل بهلوري جنوب خراسان ، مناجات سحري خراسان ميانه ، مناجات سحر مشهد اردهال ،‌ مناجات در شاهرود و بسطام ،  منقبت‌خواني خوزستان ( ازنا ) ، الوداع رمضان در جنوب ايران ، بررسي آواز آئيني هوربابايي ( هوم بابايي ) در كاشان ،‌ ذكرشهناز ،‌ايضا ً ذكر ، ذكر عراق ، منشاء پيدايش نقاره ، نوبت يا نقاره ،‌ نقاره و نقاره‌زني پس از صفويان تا قرن حاضر ،‌ فناي نقاره زني ،‌ نوبت و نقاره در خراسان ، كتب تاريخي ديگر ، نقاره‌زني ديني – مذهبي ، نقاره زني در حرم رضوي ، باورها و عقايد در مورد نقاره خانه‌ي رضوي ، كاربرد نقاره‌‌خانه در اجتماع شهري مشهد ،‌ حقوق نقاره‌چيان ، نقاره‌زني در ساير ولايات خراسان ، نقاره‌زني در ماه رمضان ، شب‌خواني ، سحر آواز ، نقاره‌زني در گيلان – به روايت مرحوم محمود پاينده‌ي لنگرودي ، كرنازني ، استفاده از نقاره در مراسم تعزيه و محرم در نطنز ، علم و طبل و شيپور در آشخانه‌ي بجنورد ، نقاره در كردستان ، نقاره‌زني در مازندران ، نقاره‌زني در فارس ، موسيقي ماه رمضان در منطقه‌ي بسطام ،‌طبل و نقاره‌زني در منطقه‌ي اراك ، نوبت‌زني روزانه در زمان آل‌بويه ، بوق و دهل‌زني در زمان خبررساني ، نقاره‌زني در عراق و هندوستان به روايت ابن بطوطه ،  شيپور‌زني به هنگام فوت كسي در عهد سلطان ابوسعيد ، از خاطرات استاد علي بلوكباشي درباره‌ي‌ نقاره‌زني در سبزوار ،‌كل علي نقاره‌چي قشقائي ، ضرب المثل‌هاي ايراني درباره نقاره – نقاره ‌خانه و ادوات و اجزاي ان ،‌آواز زولبيا فروشان ماه رمضان گيلان و همچنين آوانگاري تشكيل شده است كه در كتاب حاضر توسط نويسنده مورد بررسي و كنكاش نظر قرارمي‌گيرند.

رضا مهدوي در ابتداي كتاب بيان مي‌كند كه در ايران كوچكترين جزء  از اجزاي زندگي مردم با نفايس و ظرايف هنر عجين شده و آميخته بوده است ، شهر رمضا‌ن‌المبارك و عيد روزه‌داران را نيز آئيني شكوهمند و مراسمي دلكش و جذاب پديد آمده ،‌ به نوعي كه در هيچ اقليم جهان اسلامي نمي‌توان مراسمي به اين زيبايي و رنگارنگي پيدا كرد. مهدوي مي‌افزايد افسوس كه در نيمه‌ي دوم قرن حاضر ، مجبور به تماشاي هدم و تخريب آخرين جلوه‌هاي اين آيين‌هاي پرشكوه هستيم.

در بخش « فناي نقاره‌زني » كتاب حاضر مي‌خوانيم :

يحيي ذكاء درباره‌ي مرگ نقاره‌‌خانه‌هاي سياسي – حكومتي و از صدا افتادن آنها درگذشته و حال مي‌نويسد : در مرگ پادشاهان پس از نواختن آخرين نقاره‌ به نام شاه ( پيشين ) پوست نقاره را پاره مي‌كردند و يا طبل نقاره‌ي او را واژگون ساخته ،‌گليمي بر آن انداخته ،‌ همراه تابوت او مي‌‌بردند و اين شعر انوري را بعنوان شاهد مي‌آورد :

موافقان تو بر بام چرخ برده علم                                     مخالفان ترا ، طبل ،‌ مانده زير گليم

دراينباره در عصر صفوي  در عالم‌آراي عباسي مي‌خوانيم كه : « شاهقلي سلطان برادر امير خان به قتل رسيد ، سر او را با نقاره‌خانه و يراق آوردند. يا درباره‌ي روي كار آمدن الغ بيك مي‌نويسد : « علي الغفله حارس آن برج را در خواب به قتل آورده ... به نقاره‌خانه رفته ، نقار‌ه‌هاي شادماني به نام الغ بيك به نوازش درآورد. نگارنده‌ي رستم‌التواريخ نيز در مورد زوال و شكست دولت افغان‌ها در زمان فتحعلي شاه قاجار به تسخير نقاره‌خانه اشاره دارد : « چون به نقاره‌خانه‌ي مهراج رسيديم ،‌ ديديم كه به قدر يك ميدان اسب ،‌ طول آنست و كوس‌هاي اسكندري همه از چرم فيل است و كرناهاي آن از طلا و نقره مي‌باشد با كوكبه‌ي سليماني ، به سهولت و آساني داخل شهر شديم. او در جاي ديگر ادوات  نقاره‌خانه را كه در اختيار فتحعلي‌شاه قرار گرفته بود چنين آورده : « دف و نقاره ... صد و پنجاه كرناي زرين از طرف دست راست صد و پنجاه كرناي سيمين از طرف دست چپ و صد كوس اسكندري از چرم فيل كه بر پشت فيل مي‌نهادند ،‌ با بوق‌ها و سنج‌ها و گورگه‌هاي بسيار.

موسيقي رمضان در ايران به كوشش هوشنگ جاويد در چاپ نخست با قيمت 2450 تومان توسط انتشارات سوره‌مهر به چاپ رسيده است.

 

 

 

يكشنبه 18 فروردين 1392 - 13:15


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری