دوشنبه 29 آبان 1396 - 20:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان اصفهان

 

عيد از ديدگاه آيات و روايات

 

 

«يا مقلّب القلوب والأبصار يا مدبر الّيل والنّهار يا محوّل الحول والأحوال حوّل حالنا إلي أحسن الحال»

 

عيد در فرهنگ لغت

واژه «عيد» در اصل از فعل عاد (عود) يعود است و براى آن معانى مختلفى گفته اند: از جمله «خوى گرفته»، «روز فراهم آمدن قوم» و «هر روز كه در آن انجمن يا تذكار فضيلتمند يا حادثه بزرگى باشد.» گويند از آن رو به اين نام خوانده شده است كه هر سال شادى نوينى باز آرد. و برخى بر آن هستند كه اصل واژه «عيد» از «عادت» است. زيرا آنان (قوم، فاميل و خانواده ها) برگرد آمدن دور هم در آن روز عادت كرده‏اند. در لغتنامه تاج العروس درباره عيد آورده است: عيد در نزد عرب، زمانى است كه در آن شادي ها و يا اندوه ها، باز مى گردد و تكرار مى شود. به گفته راغب اصفهانى عيد به معناى بازگشت به وضعيت مطلوب گذشته است و به روزهاى سرور و شادى نيز گفته مى شود. و در فرهنگ معين در اين باره آمده است: عيد، روز مباركى است كه در آن مردم جشن مى گيرند و شادى مى كنند و در اين روز به همديگر عيدى مى دهند از قبيل هديه، پول، خلعت.

 

 عيد در آئينه وحي

واژه عيد در قرآن فقط يك بار آمده است.

«قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنزِلْ عَلَيْنَا مَآئِدَهً مِّنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِّأَوَّلِنَا وَ آخِرِنَا وَ آيَهً مِّنكَ وَ ارْزُقْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ » (1)

«عيسى پسر مريم گفت بار الها پروردگارا از آسمان خوانى (مائده اي) بر ما فرو فرست تا عيدى براى اول و آخر ما باشد و نشانه‏اى از جانب تو و ما را روزى ده كه تو بهترين روزى‏دهندگانى»

در تفسير اين آيه آمده است: عيد در لغت از ماده «عود» به معنى بازگشت است. به روزهايى كه مشكلات از قوم و جمعيتى برطرف   مى شود و بازگشت به پيروزي ها و راحتى هاى نخستين مى كنند، عيد گفته مى شود. و در اعياد اسلامى به مناسبت اين كه در پرتو اطاعت يك ماه رمضان و يا انجام فريضه بزرگ حج، صفا و پاكى فطرى نخستين، به روح و جان باز مى گردد و آلودگى ها كه برخلاف فطرت است از ميان مى رود «عيد» گفته شده است و از آنجا كه روز نزول مائده، روز بازگشت به پيروزى و پاكى و ايمان به خدا بوده است؛ حضرت مسيح «عليه السلام» آن را «عيد» ناميده است. (2)

 

عيد در کلام قرآن ناطق 

 امام علي «عليه السلام» مي فرمايند: «كلُّ يوم لا يُعصى الله تعالى فيه فهو يوم عيد» (3) هر روزى كه در آن روز، معصيت خدا نشود و گناهى انجام نگيرد، آن روز عيد است. اين فرمايش اميرمومنان«عليه السلام» اشاره به اين موضوع دارد كه روز ترك گناه، روز پيروزى و پاكى و بازگشت به فطرت نخستين است.

در روايتى است از سُويد بن غَفَله ـ كه از دوستان اميرالمؤمنين عليه السلام است و درباره‏ى او اين‏ طور گفته‏اند كه «من كان من اولياء اميرالمؤمنين»؛ از نزديكان اميرالمؤمنين بوده است ـ نقل شده است كه گفت: روز عيد فطر در خانه‏ى اميرالمؤمنين عليه السلام بر او وارد شدم. «فاذا عنده فاثور اى خوان»؛ در مقابل او سفره‏يى گسترده شده بود و حضرت مشغول غذا خوردن بودند. «و صحفه فيها خطيفه و ملبنه»؛ غذاى بسيار متواضعانه‏يى در مقابل حضرت گذاشته شده بود. «خطيفه» غذايى است كه در حداقل امكان براى كسى تهيه مى‏شود؛ مثلاً مقدارى شير و مقدارى آرد مخلوط مى‏كردند؛ غذاى كاملاً فقيرانه. «فقلت يا اميرالمؤمنين يوم عيد و خطيفه؟»؛ عرض كردم يا اميرالمؤمنين! شما روز عيد چنين غذاى كم‏ اهميت و كم‏ ارزشى مى‏خوريد؟ معمول اين است كه در روزهاى عيد، مردم بهترين غذاهاى خود را مى‏خورند؛ شما به اين غذا اكتفا كرديد؟ «فقال: انّما هذا عيد مَن غفر له»؛ فرمودند: امروز، روز عيد است؛ اما براى كسانى كه مورد مغفرت الهى قرار گرفته باشند. يعنى عيد بودنِ امروز به خوردن غذاهاى رنگين و دل‏خوش كردن به شادى‏هاى كودكانه نيست؛ اين عيد واقعى است براى كسانى كه بتوانند و توانسته باشند مغفرت الهى را براى خودشان تحصيل كنند. (4)

 

عيد در کلام ولايت

حضرت امام خميني(ره) به مناسبت عيد نوروز هرسال پيامى داشتند و در ديوان شعرشان، ابياتى ويژه درباره عيد نوروز سروده اند.

باد نوروز وزيده است به كوه و صحرا                           جامه عيد بپوشند، چه شاه و چه گدا

بلبل باغ جنان را نبود راه به دوست                             نازم آن مطرب مجلس كه بود قبله نما

صوفى و عارف از اين باديه دور افتادند                        جام مى گير ز مطرب، كه روى سوى صفا

همه در عيد به صحرا  و گلستان بروند                        من سرمست زميخانه كنم رو به خدا

عيد نوروز مبارك به غنى و درويش                           يار دلدار! زبتخانه درى را بگشا

گر مرا ره به در پير خرابات دهى                              به سر و جان به سويش راه نوردم نه به پا

سالها در صف ارباب عمائم بودم                              تا به دلدار رسيدم، نكنم باز خطا (5)

 

پيام نوروزى مقام معظم رهبرى در سال 1369

مقام معظم رهبرى هر سال در اول فروردين با پيام نوروزي، مواعظ حکيمانه اي دارند. ايشان در بخشي از پيام نوروزى سال 1369 شمسي فرمودند: «تحويل سال جديد شمسى كه مصادف با نوعى تحوّل در عالم طبيعت مى باشد، فرصتى است براى اين كه انسان به تحوّل درونى و به اصلاح امور روحى، معنوى و مادى خود بپردازد، ايجاد تحول كار خداست... اما ما موظفيم كه براى اين تحوّل در درون خود، در زندگى خود و در جهان، اقدام كرده و همّت و تلاش به عمل آوريم.» (6)

 

عيد از منظر تاريخي

از آنجايى كه عيد نوروز ريشه در سنتهاى ما ايرانى ها دارد و اين موضوع به زمانهاى بسيار دور بر مى گردد، پس از اسلام، بنا به نوشته مورخين، با اندك تغييراتى كه در آن به عمل آمده است، تاكنون در بين ايرانيان جاودانه است، بنابراين در صدر اسلام ايرانى هايى كه در مركز خلافت به سر مى بردند، طبق سنت ملّى شان به اين عيد، پاى بند بودند و هداياى نوروزى را براى سلاطين خود مى بردند. پس از امويان، عباسيان مورد توجه بعضى از مردم بودند و ايرانى ها با مراجعه به دربار آنها، هدايايى را به آنها تقديم مى كردند.

بنابراين عيد نوروز مانند بسيارى از سنّتهاى ملى كه با شئون اسلامى مخالفتى نداشته است، پس از اسلام در ميان ايرانيان باقى مانده است.

 

اعمال عيد نوروز

حضرت امام صادق «عليه السلام» به مُعلّى بن خنيس تعليم فرمودند: چون روز نوروز شود، غسل كن و پاكيزه‏ترين جامه‏هاى خود را بپوش و به بهترين بوهاى خوش، خود را خوشبو گردان و در آن روز روزه بدار. پس چون از نماز ظهر و عصر و نافله‏هاى آن فارغ شدي چهار ركعت نماز بگذار (يعنى هر دو ركعت به يك سلام) و در ركعت اول بعد از حمد ده مرتبه سوره «انا انزلناه» بخوان و در ركعت دوم، بعد از حمد ده مرتبه سوره «کافرون» و در ركعت سوم، بعد از حمد ده مرتبه سوره «قل هو الله احد» و در ركعت چهارم، بعد از حمد ده مرتبه «قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس» بخوان و بعد از نماز به سجده شكر برو و اين دعا را بخوان:

«أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الْأَوْصِيَاءِ الْمَرْضِيِّينَ وَ عَلَى جَمِيعِ أَنْبِيَائِكَ وَ رُسُلِكَ بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِكَ ‏وَ بَارِكْ عَلَيْهِمْ بِأَفْضَلِ بَرَكَاتِكَ وَ صَلِّ عَلَى أَرْوَاحِهِمْ وَ أَجْسَادِهِمْ ‏اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بَارِكْ لَنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا الَّذِي فَضَّلْتَهُ وَ كَرَّمْتَهُ وَ شَرَّفْتَهُ وَ عَظَّمْتَ خَطَرَهُ ‏اللَّهُمَّ بَارِكْ لِي فِيمَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَيَّ حَتَّى لاَ أَشْكُرَ أَحَداً غَيْرَكَ ‏وَ وَسِّعْ عَلَيَّ فِي رِزْقِي يَا ذَا الْجَلاَلِ وَ الْإِكْرَامِ ‏اللَّهُمَّ مَا غَابَ عَنِّي فَلاَ يَغِيبَنَّ عَنِّي عَوْنُكَ وَ حِفْظُكَ ‏وَ مَا فَقَدْتُ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَلاَ تُفْقِدْنِي عَوْنَكَ عَلَيْهِ حَتَّى لاَ أَتَكَلَّفَ مَا لاَ أَحْتَاجُ إِلَيْهِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَ الْإِكْرَامِ» و بسيار بگو: «يا ذالجلا ل و الاكرام». (7)          

 

  هفت سين قرآن کريم

نداي روح افزا و نشاط بخش و مملو از مهر و محبت خداوند، چنان روح انسان را در خود غرق مي کند و به او لذت، شادي و معنويت مي بخشد، که با هيچ نعمتي برابر نيست، آري شنيدن نداي محبوب، ندايي آميخته با محبت و آکنده از لطف، سرتا پاي بهشتيان را غرق سرور مي کند، که يک لحظه ي آن بر تمام دنيا و آنچه در آن است برتري دارد.

منظور از هفت سين، هفت آيه ذيل است که با سلام شروع مي شود نه آنچه در ميان مردم است.

1ـ «سَلَامٌ قَوْلاً مِن رَّبٍّ رَّحِيمٍ» (8)

2ـ «سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ» (9)

3ـ «سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ» (10)

4ـ «سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَ هَارُونَ» (11)

5ـ «سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ» (12)

6ـ «سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ» (13)

7ـ «سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ» (14)

                                                                 

سنّت ها و توصيه ها

يكى از سنّت هاى حسنه و با ارزش عيد نوروز كه تا روز سيزده رايج است، ديد و بازديدها است كه ميان فاميل و دوستان انجام       مى گيرد و در كتب روايى ما به عنوان «صله رحم» نام برده شده است. البته لازم است، مواظب باشيم اين ديد و بازديدها با گناه آلوده نشود و در اين باره به اولويت ها و توصيه هائي نيز توجه داشت:

1. سعي کنيم آغاز سال نو را با کلام الهي (قرآن) شروع کنيم.

2. در صورت امکان تلاش کنيم سال جديد را در اماکن مقدسه و در جوار حضرات معصومين «عليهم السلام» و اولياي الهي باشيم.

3. در اين ايام زياد به ياد امام زمان «عليه السلام» بوده و براي سلامتي و تعجيل در ظهور ولي نعمتمان حضرت بقيه الله الأعظم «عج» دعا کنيم. و مواظب باشيم با رفتار، کردار و اعمال خود قلب حضرت را نرنجانيم.

4. نظم در کارها و داشتن برنامه ريزي دقيق و منظّم را با شروع سال جديد، سر لوحه خود قرار دهيم.

 5. هر تشكيلاتى در پايان سال، حساب كار خود را مى كند و به بررسى كم وكاستيها و ضعفها و قوتها مى پردازد. لازم است ما هم به حساب خود برسيم و يك بازنگرى همه جانبه به گذشته خويش داشته باشيم. شخصى در روز عيد نوروز مى گفت: اين روز را به شما تبريك و تسليت مى گويم. تبريك به جهت فرصتى جديد كه خدا به شما داده و تسليت براى از دست دادن فرصتهايى كه داشته‏اى.

6. بايد از گذران عمر و زمان و طبيعت درس گرفت. طبيعت بيدار شد و فعاليتش را دوباره آغاز كرد آيا ما هم بيدار شديم، آيا در ما هم تحول ايجاد شد؟ خانه ها از گرد و غبار و آلودگي ها پاكسازى شد، آيا قلبهاى ما نيز از زنگارهاى گناه و رذايل اخلاقى پاكسازى شد...؟

7. ديدن پدر و مادر در اولين ساعات روز همچنين به زيارت اهل قبور رفتن و دادن خيرات براي آنان.

8. بازديد و ديدار از خانواده شهدا، جانبازان و سالمندان را فراموش نکنيم.

9. آشتى برقرار کردن ميان برادران و خواهران دينى و بر طرف کردن كدورتها، کينه ها و حسادتها.

10. عيدى دادن مخصوصاً به کوچک ترها.

 

پي نوشت ها:

1ـ سوره مائده 114

2ـ تفسير نمونه ج 5 ص 131

3ـ نهج البلاغه ـ حکمت 428

4ـ بِحارالانوار، ج 40، ص 326

5ـ ديوان امام خميني (ره)

6ـ hawzah.net

7ـ مفاتيح الجنان، ص 598. 

8ـ سوره يس ـ آيه 58.

9ـ سوره صافات ـ آيه 79.

10ـ سوره صافات ـ آيه 109.

11ـ سوره صافات ـ آيه 120.

12ـ سوره صافات ـ آيه 130.

13ـ سوره زمر ـ آيه 73.

14ـ سوره قدر ـ آيه 5.

منابع  و مآخذ:

1ـ قرآن کريم.

2ـ نهج البلاغه.

3ـ مفاتيح الجنان.

4ـ تفسير نمونه ج 5

5ـ بحار الأنوار ج 40

6ـ ديوان شعر امام خميني (ره)

7ـ سايت حوزه

 

 

گردآوري:جواد رحيمي

کارشناس فرهنگي اداره تبليغات اسلامي شهرستان خميني شهر

 

 

 

دوشنبه 28 اسفند 1391 - 14:51


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری