چهارشنبه 25 مرداد 1396 - 19:48
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

آرش معظمي

 

رضاخان، پروين اعتصامي و شعرهايش را نمي‌فهميد

 

مراسم اختتاميه پنجمين دوره جايزه پروين اعتصامي عصر دوشنبه 21 اسفند با حضور سيد محمد حسيني وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، علي اسماعيلي سرپرست معاونت فرهنگي وزارت ارشاد، محمد اللهياري رئيس اداره کتاب، علي شجاعي صائين مديرعامل خانه کتاب، مجيد حميدزاده دبير علمي جايزه پروين اعتصامي و چهره‌هاي مختلف ادبي و هنري کشور در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماري جهاد دانشگاهي برگزار شد.

 اسماعيلي در ابتداي اين مراسم گفت: خدا را شاکر هستيم که با وجود همه کمبودهاي بودجه‌ و اعتباري که داشتيم، توانستيم آن‌چه را که در سال 91 پيش‌بيني کرده بوديم انجام دهيم. آخرين اين پيش‌بيني‌ها هم برگزاري اختتاميه جايزه پروين بود.

 وي افزود: از جمله مهم‌ترين عناصر براي مطالعه مسائل اجتماعي يک جامعه، توليدات ادبي است. پروين اعتصامي هم يکي از شاعران بلندآوازه و نامدار کشورمان است که در حوزه ادبيات شناخته شده است. نوع شعر پروين هم شعر تعليمي است که پيکره‌اش را داستان‌هاي کوتاه تشکيل مي‌دهد. پروين توانسته با الهام از شعر تعليمي و داستان‌هاي کوتاه، پندهاي اخلاقي خود را در مضامين دلنشين بيان کند. او اشعاري هم در نقد شرايط جاري در سال‌هاي مشروطه دارد و واکنش‌هايي به وضع موجود نشان داده است.

 سرپرست معاونت امور فرهنگي وزارت ارشاد ادامه داد: پروين اعتصامي اولين شاعره رسمي کشورمان است که آثارش بايد در خلال شرايط اقتصادي، سياسي و اجتماعي خودشان بررسي شوند. پروين به راستي در ميان شاعران زن کشورمان مانند پروين مي‌درخشد. سبک شعري او تلفيقي از سبک عراقي و خراساني است. اعتصامي بعد از مولوي دومين شاعري است که از تمثيل، بسيار زياد در شعرهايش بهره مي‌برد. او از فن مناظره هم براي پرداختن به عواطف انساني، استفاده زيادي کرده است. در شعر او مي‌توان رنج مردم بينوا و فقير جامعه را به خوبي مشاهده کرد. پروين شاعري بود که قدرت انتقادي زيادي داشت. بنابراين، جايزه پروين اعتصامي هم فرصت مغتنمي است که هم شعراي برتر زن کشور و هم استعدادهاي برترمان را بشناسيم تا بتوانند از پروين اعتصامي به عنوان الگويي برتر استفاده کنند.

 اسماعيلي گفت: اولين هدف و گام اصلي اين جايزه که مايه رسالت بنيادين فرهنگي و ادبي ماست، شناخت و معرفي شعراي برتر و استعدادهاست. دومين هدفمان گراميداشت مقام و جايگاه پروين اعتصامي است. از طرفي مي‌خواهيم شاهد رشد آفرينش‌ها و خلاقيت بانوان شاعر کشورمان باشيم. 6 هزار و 701 اثري که به دبيرخانه پنجمين جايزه پروين رسيده، گواه اين مدعاست. اما مهم‌تر از همه اهداف، ترويج زبان فارسي به عنوان هويت ملي ما و برقراري پيوند با ادبيات ديگر ملل و کشورهاي جهان اسلام است.

 در ادامه اين برنامه طلا نژادحسن نويسنده و يکي از شايستگان تقدير اين دوره جايزه پروين گفت: چنين جوايزي در نفس خودشان چه رسمي و چه غيررسمي به يک شرط مي‌توانند اثر ارزنده‌اي در رشد و تعالي ادبيات ما داشته باشند. آن شرط هم اين است که دور از تنگ‌نظري‌هاي گاه سوداگرانه و اهداف شخصي و ايدئولوژيک داوري شوند. متاسفانه گاهي در عرصه‌هاي مختلف چنين مواردي ديده مي‌شود و خيلي از ما اسير نگاه‌ها و تفکرات شخصي خودمان مي‌شويم يا سلطه مطبوعات آن قدر بر ما زياد مي‌شود که آن‌چه مطبوعات مي‌خواهند قضاوت مي‌کنيم. يا ممکن است اسير ناشرمداري شويم. به هر حال اگر اين کژتابي‌ها بر جوايز ادبي ما مسلط نباشد، به جاهايي خواهيم رسيد.

 اين نويسنده در ادامه گفت: من در بخش ادبيات داستاني فعاليت دارم و مي‌توانم ادعاهايي داشته باشم. بعد از کار سيمين دانشور که درخشيد و براي ادبيات منثور ما بعد از ادبيات منظوم‌مان جايي باز کرد، يعني از اواسط دهه 60 به اين سو، زنان داستان‌نويسي داشتيم که خوش درخشيدند و به دنبال ساختارشکني ‌و آوردن مضامين جديدي در عرصه داستان شدند. اما اين تلاش خيلي ادامه پيدا نکرد و به نوعي از اواسط دهه 70 به تکرار خودش پرداخت.

 مولف کتاب «شهريور هزار و سيصد و نمي‌دانم چند» گفت: تکرار اين مضامين، جايگاه ادبيات قبلي زنان را تضعيف کرد. فکر کنم امروز زنان نويسنده ما بايد به مسائل تاريخي و گذشته خودشان توجه داشته باشند و مسائل اجتماعي پر تب و تابي را که بر جامعه ما و جامعه جهاني گذشته، بنويسند. نويسندگان زن ما بايد از آن ادبيات شخصي که آدم‌هاي را زير يک سقف کوچک با اميال ضعيف قرار مي‌دهد، بيرون بيايند. ماندن در لاک آن ادبيات شخصي و فردگرايانه و خصوصي که خيلي ديدگاه تنگ و بسته‌اي ايجاد کرده، خود به خود باعث رو آوردن به رويکردهاي فرم‌گرايانه شده و به زعم من به ادبيات زنان ما ضربه زده است. در حالي که وقتي به ادبيات جهاني زنان نگاه کنيم، نويسنده برنده نوبلي چون دوريس لسينگ را مي‌بينيم که اصليت کرمانشاهي هم دارد و اثري که اين اواخر نوشت بسيار ساده و روان بود.

 همچنين محمد حسيني وزير ارشاد و عضو هيئت امناي جايزه پروين اعتصامي در اين مراسم گفت: اگر بگوييم پروين اعتصامي مشهورترين و بزرگ‌ترين شاعر زن فارسي‌زبان است، سخن به گزافه نگفته‌ايم. پروين اعتصامي در زمانه‌اي رشد کرد و اشعار ناب و زيباي عرفاني، اخلاقي و معنوي خود را سرود که استبداد حکمراني مي‌کرد و علم و دانش بهاي چنداني نداشت. شخص قلدري چون رضاخان ميرپنج بر کشور حکومت مي‌کرد و افرادي هم که در راس کار بودند، پروين اعتصامي و شعرهايش را درک نمي‌کردند.

 وي افزود: در سال‌هاي پس از انقلاب، براي زنان اديب و هنرمند جايگاهي و ارزشي خاص ايجاد شد که هر روز هم در حال افزايش است و امروز جشنواره‌اي نداريم که زنان کشورمان در آن حضور فعال نداشته باشند. در تاريخ زنان شاعري که نامشان در تاريخ مانده باشد، کم داريد به جز معدود چهر‌ه‌هايي چون رابعه که اشعار زيبايي سروده اما اين شعرها به دست ما نرسيده‌اند. در واقع ما شاعر زني را به عنوان مادر شعر فارسي نمي‌شناسيم و شاعران زن ما يا تعدادشان کم بوده و يا مورد بي‌توجهي افراد اطرافشان قرار گرفته‌اند. اگر جايزه پروين اعتصامي به جاي دوسالانه بودن، به صورت سالانه برگزار شود، اتفاق خوبي خواهد بود چون همان‌طور که اشاره شده است در اولين سال برپايي اين جايزه تعداد آثار هزار و امسال در پنجمين دوره آن تعداد آثار، 6 هزار و 701 اثر است.

 وزير ارشاد در بخشي از سخنانش گفت: پروين اعتصامي رشد يافته خانواده علم و دانش و داب بوده است. پدر او نقش به سزايي در آموزش ادبيات فارسي و عربي به فرزندش داشته است. پروين تجلي عطوفت، مهرباني، صبر، بردباري، شکيبايي، ايستادگي و وقار است. آثار او بر تعليم و تربيت تاکيد دارند و دغدغه‌اش در توليد اين آثار اين بوده که جامعه بايد بهتر از اين‌ها باشد. پروين در اشعارش نقد مي‌کرد البته شايد نمي‌توانست به صراحت و رو در رو اين کار را انجام دهد ولي اشعارش گوياي اعتقادات و باورهاي قلبي‌اش درباره وضعيت جامعه هستند.

 حسيني در ادامه گفت: هنر پروين اين بود که سخنانش را در قالب مناظره شخصيت‌هاي شعرش بيان مي‌کرد. شيوايي شعر و زيبايي کلمات او در خدمت مفاهيم متعالي شعرش بودند و شعر را براي شعر نمي‌سرود بلکه از سرودن شعر نيت و هدفي داشت که انتقال يک پيام مشخص بود. در کل پروين اعتصامي هم به زيبايي سخن توجه داشت و هم به مضمون و محتوا. يکي از موضوعاتي هم که روي آن تاکيد زيادي دارد، مغتنم شمردن فرصت زندگي است. اعتصامي واقع‌بين است و گاهي مي‌شود تلخي را در کلامش حس کرد اما معناي آن ناکامي و نااميدي نيست بلکه دعوت به اميد است.

 وي گفت: اگر پروين در شعرش از حاکمان انتقاد مي‌کند، مردم را هم رها نمي‌کند و وظايفي را هم براي بهتر شدن جامعه به دوش آن‌ها مي‌گذارد. دفاع از محرومان جامعه در کلام او زياد به چشم مي‌خورد. پروين به عنوان يک دردمند دردآشنا سخن گفته است و مانند طبيبي عمل کرده که مي‌خواهد جامعه را درمان کند.

همچنين عباسعلي وفايي عضو هيئت علمي اين جايزه گفت: پروين اعتصامي يکي از شاعران گمنام و ناشناخته زن کشورمان است. 10 سال است که براي معرفي او اهتمام ويژه دارند و سعي بر اين است که نامش پرآوازه شود اما بايد گفت که در ميان اهالي قلم و دانشگاهيان ما همچنان ناشناخته مانده است. توجه به آثار پژوهشي خود گواه اين مدعي است. اما شان و جايگاه پروين واقعا بالاتر از اين است. پروين به معني واقعي شاعر است اگر شعر را در خدمت معنا و مفهوم بدانيم. او صاحب سبک است و زباني ويژه دارد. اگر سبک و زبان و موضوع را تم يا زمينه بدانيم، شعر پروين داراي يک تم خاص است.

 وي افزود: ما به ديگر شاعران به واسطه احساس يا عوامل ديگر پرداخته‌ايم اما افسوس که آن‌طور که بايد، به پروين نپرداخته‌ايم. جا دارد وزارت ارشاد بيشتر روي اين شخصيت کار کند و به اشعارش بپردازد. البته کتابي در اين زمينه چاپ شده است اما بيش از اين‌ها بايد درباره پروين اعتصامي کار کرد. يک نکته مهم اين است که انقلاب اسلامي ايران، در ساحت فرهنگي رخ داد. يکي از نتايج انقلاب هم حضور بيش از پيش بانوان شاعر و نويسنده در عرصه ادبيات بود.

 اين استاد دانشگاه در ادامه گفت: اگر از سال 1300 تا 1340 را يک دوره، 1340 تا 1357 را يک دوره و از سال 57 تا دهه 70 و روزگار امروز را دوره ديگري بدانيم، در اين 30 و چند سال، ده‌ها داستان، رمان و نمايشنامه و شعر از سوي بانوان اديب کشورمان خلق شده است که با آثار مردان برابري و رقابت دارند. در دانشگاه‌هاي کشور هم اين مساله وجود دارد و بيتشر دانشجوهاي ما را قشر بانوان تشکيل مي‌دهند؛ اين موضوع حتي در رشته‌هاي فني و مهندسي هم صدق مي‌کند و زنان رقابت جانانه‌اي با مردان دارند. امسال هم وقتي براي بررسي آثار پژوهشي در جايزه پروين، پايان‌نامه‌هاي دانشجويي بانوان را از سراسر کشور گردآوري مي‌کرديم، ديدم که انصافا کارهاي بايسته و شايسته‌اي انجام داده‌اند.

 در ادامه اين مراسم، حميدزاده دبير علمي جايزه پروين اعتصامي گفت: در دوره پنجم جايزه پروين اعتصامي، آثاري را که براي اولين بار در سال 89 و 90 منتشر شده بودند، در 5 حوزه ادبيات داستاني، شعر، ادبيات کودک و نوجوان،‌ ادبيات نمايشي و ادبيات پژوهشي موررد بررسي قرار داديم. در جلسه اوليه اعضاي هيئت علمي جايزه، گروه‌ها و سرگروه‌هاي داوري مشخص شدند و آثار رسيده به دبيرخانه که تعدادشان 6 هزار و 701 اثر بود، تقسيم و داوري شدند. به اين ترتيب107 اثر به دوره دوم رسيدند که هر اثر، حداقل توسط 3 داور ارزيابي شدند و در جايي که بين داوران اختلاف وجود داشت، کار به داور چهارم و پنجم هم مي‌کشيد.

 وي گفت: در اين دوره جايزه پروين،‌ بيش از 320 داور آثار رسيده به دبيرخانه را بررسي کردند. در انتها هم 16 اثر انتخاب شدند. از اين ميان، مولفان يا مترجمان آثاري که موفق به کسب 90 امتياز شدند، برگزيده و برنده 30 سکه بهار آزادي شدند. از ميان آثار ديگري هم که بين 80 تا 90 امتياز کسب کردند، صاحبان بيشترين امتيازها به عنوان شايستگان تقدير معرفي شدند که 10 سکه به آن‌ها تعلق مي‌گيرد.

 شعرخواني راهله معماريان و سخنراني فائزه زهرا ميرزا از شايستگان تقدير اين جايزه از ديگر بخش‌هاي اين برنامه بود.

معرفي برگزيدگان

برگزيدگان پنجمين دوره جايزه ادبي پروين اعتصامي در بخش‌هاي گوناگون معرفي شدند که فهرست کامل آنان به شرح زير است:

 بخش شعر:

 نوشته: در اين حوزه دو اثر به طور مشترک برگزيده شد:

 جمهوري غزل، سروده سيده‌ فاطمه موسوي، انتشارات فصل پنجم.

 آتش‌نوشته‌هاي مدادشمعي، سروده راهله معماريان، انتشارات دفتر شعر جوان.

 بخش ادبيات داستاني:

 نوشته: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 شهريور هزار و سيصد و نمي‌دانم چند، نوشته طلا نژادحسن، انتشارات قطره.

 ترجمه: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 رؤياي مادرم، نوشته آليس مونرو با ترجمه ترانه عليدوستي، نشر مرکز.

 بخش ادبيات نمايشي:

 نوشته: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 دختران باغ‌هاي قالي، نوشته هنگامه مفيد، نشر نمايش.

 ترجمه: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 فردريک يا تئاتر بولوار، نوشته اريک امانوئل اشميت با ترجمه شهلا حائري، نشر قطره.

 بخش ادبيات پژوهشي:

 نوشته: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 نظريه و نقد پسااستعماري، نوشته آزاده شاهميري، نشر علم.

 تصحيح: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 محک خسروي، نوشته ميرزا خسرو بيگ گرجي، تصحيح فائزه زهرا ميرزا، انتشارات ميراث مکتوب.

 پايان‌نامه: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 تحليل ادبي نگاره‌هاي شاهنامه، نوشته فاطمه ماه وان، دانشگاه فردوسي مشهد.

 بخش ادبيات کودک و نوجوان:

 شعر کودک:

 نوشته: در اين حوزه دو اثر به طور مشترک شايسته تقدير شد:

 فقط يک بستني قيفي، سروده الهام حسيني‌زاوه، انتشارات آستان قدس رضوي (به‌نشر).

 ميو ميو تشکر، سروده مريم هاشم‌پور، انتشارات کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان.

 شعر نوجوان:

 نوشته: در اين حوزه دو اثر به طور مشترک شايسته تقدير شد:

 دفتر گل باز شد، سروده مريم زندي، انتشارات فصل پنجم.

 برو جلو بوق نزن، سروده فاطمه کاوندي، انتشارات چاپ و نشر نظر.

 داستان کودک:

 نوشته: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 مجموعه کتاب‌هاي نارنجي (52 قصه براي 52 هفته سال)، فريبا کلهر، فروزنده خداجو و سرور کتبي، انتشارات قدياني.

 داستان نوجوان:

 نوشته: در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 بازگشت هُرداد، نوشته فريبا کلهر، انتشارات کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان.

 داستان ترجمه کودک و نوجوان:

 در اين حوزه يک اثر شايسته تقدير شد:

 سياه قلب، نوشته کورنليا فونکه با ترجمه کتايون سلطاني، نشر افق.

 بخش جنبي:

 در اين بخش اميربانو کريمي به عنوان پيشکسوت برتر شناخته شد.

 

 

سه‌شنبه 22 اسفند 1391 - 13:50


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری