دوشنبه 30 مرداد 1396 - 1:33
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

حسين آرياني

 

استاد برجسته صداشناسي و موسيقي

 

نگاهي به زندگي و آثار استاد امين السادات شهميري

 

استاد امين السادات شهميري 17 بهمن ماه سال 1308 در شهر بابل متولد شد و پس از گذراندن دوران تحصيلات متوسطه در اين شهر، در سال 1333 در رشته «علوم فيزيك» از دانشگاه تهران مدرك ليسانس گرفت و سال 1335 در دوره تخصصي(نرم افزار) سمعي و بصري شركت كرد و سال 1337 طبق تصويب شوراي عالي فرهنگ مدرك مهندسي دريافت كرد.

وي 15 مقاله تحقيقي در زمينه سازهاي بومي ايران نوشته كه همه در مجله «موزيك» چاپ و منتشر شده است. شهميري كتاب «صداشناسي موسيقي» را سال 1349 نوشت كه نشر خوارزمي آن را منتشر كرد.

كتابهاي ديگر وي «آوانگاري مغناطيسي» و «اصول نورپردازي در تئاتر» نام دارد كه سال 1343 به چاپ رساند.

وي در سال 1343 مسئوليت «آزمايشگاه صداشناسي موزيكولوژي» را به عهده گرفت و در اين زمان سازهاي بومي و محلي را از نظر عملكردي و موسيقايي مورد آزمايش قرار داد.

وي از سال 1349 به عضويت «كميته كنفرانس كنگره بين المللي موسيقي شرق و غرب» در آمد. شهميري در دانشكده هنرهاي دراماتيك «ابزارشناسي وسايل فيلمبرداري»، «پرسپكتيو رنگ و نور»، «اصول فني صدابرداري» را تدريس كرد.

او مدتي هم در دبيرستان رازي(شهدا) مسئوليت آزمايشگاه فيزيک را بر عهده داشت. استاد شهميري در دانشکده هنر و معماري هم در رشته تئاتر ، امکانات صحنه تدريس مي کرد.

آخرين كتاب او در سال 1383 با نام «امكانات صحنه» توسط نشر ني منتشر شد. وي همچنين از اعضاي فعال انجمن فرهنگي ـ هنري بابلي هاي مقيم تهران بود.

شهميري از جواني راه سخت و پر مشقت معلمي را برگزيد. او به گفته خودش از اول براي معلمي آفريده شده بود! وي همزمان با تدريس، مشغول صدابرداري و نسخه برداري(به قول معروف آن زمان: دوبل كردن) صفحه هاي قديمي در صداخانه و آرشيو وزارت فرهنگ وهنر وقت مشغول شد و شايد جزو اولين ايرانياني است كه به اين كار پرداخته و از اين جهت بايد در تاريخ تحول ضبط موسيقي در ايران، براي او مداخلي ويژه قائل شد.

امين شهميري از اسفند 1337 در هنرستان عالي موسيقي به تدريس صداشناسي يا آكوستيك پرداخت. سفرهاي متعدد او به اقصي نقاط ايران براي جمع آوري ميراث بومي مناطق گوناگون از همين زمان آغاز شد و مقالات متعددي در زمينه «فولكلور» در كنار يادداشت هايي درباره اصلاح صوتي برنامه هاي راديويي و شناسايي سازهاي ايراني به قلم او در مجلات تخصصي به چاپ رسيد.

قطعاتي كه او جمع آوري كرده در كتاب «موسيقي بلوچستان» با نت نويسي روانشاد دكتر محمدتقي مسعوديه و تحليل هاي او به چاپ رسيده است.

استاد امين السادات شهميري اولين كسي است كه به زبان فارسي مقالاتي در زمينه موسيقي هاي ذاتي(كافكريت) و آزمايشي نگاشته است.

كتاب صداشناسي استاد شهميري با احترام و استقبال منتقدان و صاحب نظران مواجه شد و پرويز منصوري، تئوريسين نامي موسيقي، مطلبي در ستايش از آن نوشت. كاري كه تا به حال براي كتابي نكرده بود.

شهميري مي توانست در سالهاي پربار عمرش، كتاب هاي بيشتري منتشر كند ولي گرفتاري هاي زندگي و تدريس و نبودن مشوق براي مرد دانشوري چون او، باعث اين كم كاري و گزيده كاري شد.

جزوه هاي تدريسي او، تنوع قابل توجهي در موضوع ها دارد: سازهاي الكترونيكي و نقش آن در اجراي موسيقي جديد، موسيقي آزمايشي و موسيقي نو، گيتار: سازي كهن براي موسيقي نو، گام هاي ايران و بررسي كامل گام فارابي، صفي الدين، مراغي، ابن سينا، ابن زيد و ... ابزارشناسي در عكاسي، پرسپكتيو رنگ و نور در سينما، اصول نورپردازي در دكورسازي و صحنه آرايي، موسيقي در نمايش عروسكي، اصول ساخت ساز در كارگاه سازسازي، نقش چوب در ساختمان سازها، اصول فني صدابرداري آكوستيك، سرپرستي كارگاه و آزمايشگاه سازسازي و...

استاد امين السادات شهميري نمونه اي از مردان دانشور از نسل قديم بود كه استادي چون دكتر حسين گل گلاب، آنها را پرورده «سيستم ابن سينايي» مي دانست؛ و خود نيز از همان مردان بود. مراد از «ابن سينايي» جامع الاطراف بودن و گريز از تك بعدي شدن و صرفاً تخصصي شدن و محدود ماندن است.

نظام آموزشي امروز البته تك تخصصي شدن را مي پذيرد و تشويق مي كند. ولي آن برخورد صميمانه و كل نگر به فرهنگ، علم و هنر را نمي تواند پديد بياورد. هر فرهنگي حاصل نوعي برخورد است كه خاص خودش مي تواند باشد.

امين السادات شهميري سال ها معاون آموزشي دانشكده هنرهاي دراماتيك بود و دروس متنوعي را تدريس مي كرد. چهره پدرانه و اخلاق خوش او هميشه باعث محبوبيت او بين دانشجويانش بود.

سه نسل از دانشجويان از كلاس هاي درس او بيرون آمدند و بسياري از آنها پس از فارغ التحصيل شدن روابط خانوادگي خود را با استاد حفظ كردند.

استاد شهميري در طول عمر پربارش گفتگو ها و سخنراني هاي جالبي در زمينه هاي مختلف داشته است: در شبکه اول سيما در برنامه «طلوع ماه»، در شبكه تهران (صداي جمهوري اسلامي ايران) به دعوت رضا مهدوي، در تالار انديشه حوزه هنري، در انجمن روابط فرهنگي ايران و آلمان، در صداي جمهوري اسلامي ايران در ساري و ساير شهرهاي مازندران و...

از مدت ها قبل، استاد به تشويق دوستان جوانش، به فكر ويرايش تازه اي از كتاب «صداشناسي موسيقي» افتاده بود و قرار بود متن تازه آن كه بسيار بر آن افزوده شده بود، توسط يكي از ناشران معتبر چاپ کند و همچنين مجموعه مقالات استاد که در نيم قرن فعاليت قلمي او را در بر مي گرفت.

بيشتر مقالات استاد در سال هاي جواني اش در مجله موزيك ايران چاپ شد و يكي از آنها با عنوان «تار»، نامه اي از استاد روح الله خالقي را در پي داشت كه مطالعه آن هم اكنون جالب توجه است.

در نخستين همايش موسيقي مازندران، در شهر بابل، استاد امين شهميري از اعضاي كميته بررسي مقالات تحقيقي بود. در اين همايش همچنين از استاد شهميري به عنوان يكي از چهره هاي علمي و آكادميك موسيقي مازندران تقدير شد.

ابتدا دكتر ايرج كريميان (دبير همايش و رئيس هيأت مديره انجمن فرهنگي ـ هنري بابلي هاي مقيم تهران)، پيرامون جايگاه علمي و سجاياي اخلاقي استاد سخن گفت.

سپس، استاد شهميري در ميان ابراز احساسات پرشور حاضران، پشت ميكروفن قرار گرفت و در سخنان كوتاهي، يادآور شد كه همه كساني كه دل در گرو ميهن و زاد و بوم خود دارند بايد براي اعتلاي فرهنگ و هنر خود تلاش كنند. استاد شهميري، لوح يادبود نخستين همايش موسيقي زاد و بوم خود را در آن جلسه دريافت كرد.

در زمينه سازشناسي نيز امين شهميري را بايد از پيشكسوتان دانش موزيكولوژي دانست. سابقه پژوهش درباره ساز در ايران به مطالبي چند از حسين علي ملاح و امين شهميري در مجلات موسيقي گذشته محدود بود. كتاب ملاح بعدها به صورت مستقل چاپ شد.

همچنين تحقيقات محمد تقي مسعوديه پس از فوت او با نواقصي فراوان به چاپ رسيد. و همچنين دايرة المعارف سازشناسي رضا درويشي گرچه اثري جامع در حوزه سازشناسي است اما كاركردهاي عمومي كمتري دارد و نقش مرجع تحقيقي يافته است، اما مقالات امين شهميري با نگرشي موجز در بيان ساختمان سازها در كنار اثر حسينعلي ملاح و نيز سازشناسي پرويز منصوري همچنان منابع عمومي تر سازشناسي محسوب مي شوند.

شهميري در كتاب صداشناسي موسيقي، برخي سازها را معرفي كرده كه از همين الگو تبعيت مي كند. به توضيحات او درباره ساز سه تار در كتاب صداشناسي دقت كنيد: «سه تار سازي است قديمي و از دسته سازهاي زهي كه در اثر ضربه ناخن انگشت سبابه به صدا در مي آيد . وجه تسميه سه تار معلوم است ؛ زيرا اول داراي سه سيم بوده و بعد ها يك سيم به آن اضافه شده است . مي گويند كه سيم چهارم را «مشتاق عليشاه» اضافه كرده و به نام او آن را «مشتاق» گويند . سه تار تشكيل شده از كاسه ، دسته و پنجه كه محل گوشي ها است. كاسه اين ساز تقريباً كروي و به شكل گلابي است كه از وسط نصف كرده باشند .جنس كاسه از چوب درخت توت است . روي كاسه ساز صفحه نازك چوبي قرار دارد كه در روي آن نزديك دسته ساز چند سوراخ تعبيه شده است . اندازه سه تار در نواحي مختلف فرق مي كند و بطور متوسط در حدود 76تا 80 سانتي متر است محل ارتعاش آزاد سيم يعني فاصله خرك تا شيطانك 63 سانتي متر است . روي دسته به وسيله زه باريكي پرده بندي شده است و در پهلوي دسته شياري است كه محل گره زدن زه پرده ها است . پرده هاي اصلي با چند لا، زه پيچيده شده است كه آن را شاه پرده و پرده هاي فرعي را ميان پرده مي گويند ... در آزمايش هايي كه روي تارهاي مرتعش به عمل آمده معلوم شده كه سيم هايي كه با زدن مضراب به ارتعاش در مي آيد اگر محل مضراب در كنار باشد «هارمونيك» فراوان يا فركانس زياد ايجاد مي كند . از اين جهت چنين سازي صدايي تيز فلزي دارد . در صورتي كه اگر به جاي مضراب ناخن يا انگشت را بكار بريم از عده هارمونيك با فركانس زياد كاسته شده و صدا ملايم تر به گوش مي رسد از اين جهت صداي سه تار از سازهاي مشابه لطيف تر است .»

سرانجام استاد امين شهميري پس از طي کردن يک زندگي پربار علمي و هنري چندي قبل درگذشت.

 

منابع:

1-روزنامه همشهري

2-روزنامه ايران و ...

 

 

دوشنبه 21 اسفند 1391 - 8:53


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری