پنجشنبه 1 تير 1396 - 16:44
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

داود خسروي

 

تجلي هنر متعالي در كتابت قرآن

 

گزارشي از نظرات يک هنرمند خوشنويس در حاشيه نمايشگاه «هفت آسمان»

 

هنرمند خوشنويس و پژوهشگر هنر اسلامي اظهار كرد: «شأن بالاترين مرتبه خط است، در «شأن» خط به مرحله‌اي مي‌رسد كه از وجود و از حقيقت حكايت مي‌كند، ديگر خط ديده نمي‌شود بلكه حق ديده مي‌شود.»

ايرج نعيمايي‌راد، هنرمند خوشنويس و پژوهشگر هنر اسلامي، در حاشيه برگزاري نمايشگاه آثار خوشنويسي «هفت آسمان» در گفت‌وگو با خبرگزاري قرآني ايران(ايكنا) اظهار كرد: «پژوهشگران صاحب‌نام به صراحت عنوان كرده‌اند كه خالص‌ترين و اولين هنر اسلامي، هنر خوشنويسي است . در تاريخ فرهنگ ايران زمين نيز خوشنويسي يكي از اصلي‌ترين بخش‌ها در اسلام و قبل از آن بوده است.»

وي افزود: «اگر بپذيريم كه خط برگرفته از خط كوفي است و خط كوفي خطي است كه در حوزه كشورهاي عربي شكل گرفته است؛ آنچه كه تحت عنوان خطوط اسلامي هم‌اكنون در اختيار داريم ايراني هستند.

 خط كوفي كه در ابتداي دوره اسلامي به وسيله آن كتابت مي‌شده يك خط بسيار ساده و معمولي بوده كه زيبايي خاصي در آن نبوده است. وقتي اين خط وارد ايران مي‌شود با نظارت حاكمان خصوصا عباسيان بر ايران، حكومت به گسترش فرهنگ ايراني اقدام و آن را با فرهنگ اسلامي تلفيق مي‌كند.»

اين هنرمند خوشنويس عنوان كرد: «پنجاه و دو يا سه خط كوفي وجود دارد كه از اين بين چهل خط آن ايراني است و تعدادي هم كوفي مغربي است، يعني قسمت اعظم خط كوفي در ايران گسترش پيدا كرده و مقداري از آن در كشورهاي عربي آفريقايي مثل مصر رشد يافته است كه در اصطلاح آن را كوفي مغربي مي‌نامند.»

وي ادامه داد: «خط كوفي در قرن سوم هجري به وسيله شخصي به نام ابن مقله شيرازي بيضائي مورد واكاوي قرار گرفت و خطوط سته يعني شش خط نسخ، ثلث، محقق، ريحان، توقيع و رقاع توسط او از خط كوفي ابداع شد.»

نعيمايي‌راد مطرح كرد: «پس از ابن مقله در اواخر قرن چهارم و اوايل قرن پنجم، شخص ديگري به نام ابن‌بواب شيرازي خط را كامل كرده و قوانين سنجش خط را اختراع كرده است.

وي دايره و نقطه را براي سنجش ميزان و اندازه حروف و كلمات به وجود آورده است. پس از آن خط نستعليق توسط ميرعلي ابداع شد و سپس خط شكسته بوسيله درويش عبدالمجيد كامل شد.»

وي اضافه كرد: «يعني كليه خطوط به جز خطي تحريري به نام «رقعه»، توسط ايرانيان به وجود آمده است و نقش آنان چه در پيدايش و چه در تحول خطوط، اساسي و پررنگ بوده است. لذا هر چه در حوزه هنر اسلام وجود دارد عمدتا ساخته ايرانيان است.

تمام معرفت و عرفان ما در قالب شعر وجود داشته است و همه شاعران بزرگ ما حكيم بوده‌اند و همه اين اشعار به وسيله خط ماندگار مي‌شده و ارتباط عميقي ميان خط، شعر و موسيقي وجود داشته است. به همين دليل خط جزء ميراث فرهنگي و تعليم و تربيت ما در گذشته بوده است.»

اين كارشناس هنر اسلامي گفت: «خط در حوزه فرهنگ ايراني آن چنان جايگاه داشته است كه كودكان در ابتداي آموزش تحت تعليم آن قرار مي‌گرفتند و بدخطي به عنوان يك عارضه نمود داشته است و خوش خطي به عنوان يك اصل رايج بوده است.

يكي از علل اصلي آن اين بوده كه اصولا معرفت، آگاهي و علم در فرهنگ ايران به ادبيات مرتبط بوده و آنچه كه مردم در حوزه علم فرا مي‌گرفتند از طريق ادبيات بوده است.»

وي با اشاره به اهميت شعر در فرهنگ ايراني عنوان كرد: «تمام معرفت و عرفان ما در قالب شعر وجود داشته است و همه شاعران بزرگ ما حكيم بوده‌اند و همه اين اشعار به وسيله خط ماندگار مي‌شده و ارتباط عميقي ميان خط، شعر و موسيقي وجود داشته است. به همين دليل خط جزء ميراث فرهنگي و تعليم و تربيت ما در گذشته بوده است.»

نعيمايي‌راد با اشاره به رساله «آداب‌المشق» منسوب به باباشاه اصفهاني گفت: «اين رساله بسيار زيبا در مورد خط است كه دوازده ويژگي براي خط مي‌شمارد، 9 تاي آن فني است مثل تركيب و كرسي و ... دهمين مورد اصول است، يعني اين موارد كه جمع شد، خط تكميل است و دو مورد آخر صفا و شأن است.»

وي در تكميل اين سخن گفت: «صفا در مورد خطي است كه وقتي بيننده به آن نگاه مي‌كند از آن لذت مي‌برد، اين مورد مربوط به فن نيست، مربوط به حال دروني خوشنويس و صفاي باطن اوست و صفاي باطن نيز جز به صفت حميده كسب نمي‌شود.

شأن مرتبه‌اي بالاتر است، در شأن خط به مرحله‌اي مي‌رسد كه خود نيست، آئينه‌داري مي‌كند، خط از وجود و از حقيقت حكايت مي‌كند، ديگر خط ديده نمي‌شود بلكه حق ديده مي‌شود.»

اين هنرمند خوشنويس توضيح داد: «اين مراحل، مراحلي است كه در سلوك خط وجود دارد، كسب اين مراحل شايد براي همه ميسر نباشد و منوط به كسب يك سري صفات و اخلاق و سلوط و رياضت‌ها است. ولي در هر صورت آب دريا را اگر نتوان كشيد/ هم به قدر معرفت بايد كشيد، مي‌شود مقداري از اين مراتب را كسب كرد.»

وي در پايان خاطرنشان كرد: «همان طور كه خداوند در قرآن مي‌فرمايد شما راه را كه برويد ما خود هدايت مي‌كنيم. هر انساني در هر طريقي كه تلاش كند و رياضت بكشد نتيجه مي‌گيرد.»

شايان ذكر است نمايشگاه آثار خوشنويسي «هفت آسمان» به همت ايراج نعيمايي‌راد و جمعي از شاگردان او از جمله طيبه سيد اردكاني، فائزه ديهم‌فر، عادل سروش، طاهره ملامحمدي و مريم اخلاصي در محل گالري موزه كاخ گلستان تا چندي قبل برپا بود.

مريم اخلاصي كه در نمايشگاه «هفت آسمان» آثاري با كتابت آيات كلام‌الله به نمايش درآورد. در حاشيه برگزاري اين نمايشگاه در گفت‌وگو با ايكنا اظهار كرد: «آنچه كه بر ديوارهاي گالري مي‌بيند قسمتي از يك مجموعه آثار است كه براي شركت در نمايشگاهي در مالزي نوشته شده است.»

وي در مورد شيوه انتخاب آيات براي كتابت عنوان كرد: «در انتخاب آيات كلام‌الله دو مؤلفه را در نظر گرفتم، اول اينكه، از آنجا كه از قلم درشت استفاده كرده‌ام كوتاه بودن آيه براي كتابت آن داراي اهميت بود به همين دليل آيات كوتاه را جستجو كردم.»

اين هنرمند خوشنويس ادامه داد: «فاكتور دوم مفهوم آيه بوده است. اگر چه تك تك آيات كلام‌الله مجيد داراي مفهوم والايي هستند، ولي از آنجا كه بسياري از آيات بطور مجزا و به صورت واحد معناي مورد نظر خود را عنوان نمي‌كنند بلكه به آيات قبلي يا بعدي خود وابسته هستند، با تفحص در آيات سعي كردم از آياتي استفاده كنم كه معناي آنها هنگام بيان به آيات قبلي و بعدي نيازمند نباشند.»

پاسخ اين هنرمند جوان به اين سؤال كه آيا از پيشنهاد ديگران در حوزه آيات استفاده كرده ‌است منفي بود، او خود به تفحص در كلام‌الله و انتخاب آيات اقدام كرده است.

در آثار او مي‌توان «اِنَّ اللّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَومٍ حَتّيَ يُغَيِّروا ما بِاَنفُسِهِم» آيه 11 سوره رعد، «يَبْقَي وَجْهُ رَبِّكَ» آيه 27 سوره الرحمن، «كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ» آيه 115 سورة بقره، «أنَا عِندَ المُنكَسِرَةِ قُلُوبُهُم» آيه 16 سوره ق، «لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ» آيه 286 سوره البقرة و روايت «انَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَال» از امام حسن مجتبي(ع) را مشاهده كرد.

از ديگر آثاري که در اين نمايشگاه ارائه شد مي‌توان به آثاري چون «مرغ زيرك چو بدام افتد تحمل بايدش»، «ريش باد آن دل كه با درد تو خواهد مرهمي»، «عاشق شو ورنه روزي كار جهان سر آيد»، «روي تو كس نديد و هزارت رقيب هست»، «هر چه ما را لقب دهند آنيم» از طيبه سيد اردكاني اشاره کرد.

 روايت «خيرُكُم مَن تَعلَّمَ القرآنَ و عَلَّمهُ» از پيامبر اكرم(ص) و «ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ» آيه 1 سوره القلم از فاطمه ملامحمدي؛ روايت «وِلايَةُعَلِيِّ بْنِ أبي طالبٍ حِصْني فَمَنْ دَخَلَ حِصْني اَمِنَ مِنْ عَذابي» و «بسم‌الله الرحمن الرحيم» با خط محقق از ايرج نعيمايي‌راد هم در اين نمايشگاه شرکت داشت.

 

چهارشنبه 16 اسفند 1391 - 12:20


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری