پنجشنبه 8 تير 1396 - 13:41
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

علي الله سليمي

 

ستون هاي مستحکم رمان ايراني

 

 

نگاهي به کتاب «سه پديده در آينه رمان» نوشته: مجتبي رحماندوست

                                                             

کتاب «سه پديده در آينه رمان» نوشته: مجتبي رحماندوست از کتاب هاي مطرح در حوزه مباحث نظري رمان است که توسط انتشارات سوره مهر چاپ منتشر شده است. اهميت اين کتاب بيشتر از آن جهت است که به نسبت آثاري که در حوزه ادبيات داستاني کشور ما توليد و منتشر مي شود، آثار تحقيقي و پژوهشي در بخش مباحث تئوريک اين آثار منتشر نمي شود و اين، به اعتقاد بسياري از کارشناسان اين حوزه ادبي يک خلاء محسوس در اين بخش محسوب مي شود. البته نمي توان اين انتظار را از داستان نويسان داشت که در کنار خلق آثار ادبي به فعاليت در بخش هاي تحقيقي و پژوهشي هم بپردازند، چرا که طرح مباحث تئوريک اغلب به فضاهاي آکادميک و مراکز تحقيقاتي(در حوزه مسايل ادبي) نياز دارد تا با رويکردهاي تحقيقي و علمي به اين مسايل پرداخته شود. نمونه اقدام(علمي ادبي) مورد نظر توسط دکتر مجتبي رحماندوست، نويسنده، مترجم و عضو هيأت علمي دانشگاه تهران صورت گرفته که طي آن، کتاب«سه پديده در آينه رمان»(قرآن کريم، انقلاب اسلامي و دفاع مقدس) تأليف و چاپ و منتشر شده است. اين کتاب در پنچ فصل و با مباحث مختلفي که در زير مجموعه هاي اين فصول به تفصيل آمده به مخاطبان و علاقه مندان ادبيات داستاني ارائه شده است.

مولف در بخش پشگفتار کتاب به پيشنه قصه و داستان در طول تاريخ بشري اشاره کرده و همچنين درباره چگونگي شکل گيري کتاب حاضر توضيح داده است؛ اين که از چه لحاظ سه پديده قرآن کريم، انقلاب اسلامي و دفاع مقدس ارتباط تنگاتنگي با هم پيدا کرده اند و زمينه هاي پيونده دهنده اين پديده ها در چه مواردي خلاصه شده است.

وي به وجوه اشتراک سه پديده يادشده اشاره کرده و در فصول پنج گانه کتاب، به بررسي اين پديده ها از زاويه ديد نظريه ادبيات داستاني و به خصوص داستان و و رمان پرداخته است.

عنوان فصل اول«کليات» انتخاب شده که در آن به مباحثي مانند: ادبيات چيست؟، ادب چيست؟ ريشه آن کدام است؟، داستان و شکل هاي آن در آينه ادبيات، نثر داستاني، داستان، طبقه بندي داستان از نظر محتوا، داستان هاي تفريحي(تخيلي)، داستان هاي تحليلي، ادبيات داستاني، نمودار تقسيم بندي ادبيات داستاني از نظر شکل و ساختار (1-قصه، 2-رمانس، 3- رمان، 4-داستان کوتاه)، رمان چيست؟، پيشينه رمان، انواع رمان از نظر ساخت و انواع رمان بر حسب موضوع. در فصل دوم کتاب با عنوان«بررسي گونه شناسانه در قصه هاي قرآن کريم» هم در خصوص بحث هاي مربوط با اين موضوع، از منظر مولف با نگاه تحقيقي توضيح داده شده است. اين مباحث به بخش هاي مختلفي مانند بررسي گونه شناسانه در قصه هاي قرآن کريم، مقدمات و مفروضات، قصه، قرآن و توجه به قصه و داستان، احسن القصص، موارد اشتراک (شخصيت پردازي، تعليق، عنصر شگفت انگيزي، عشق، کشمکش [درگيري، برخورد،...]، نماد و صحنه)، موارد افتراق (خروج از ساختار داستان و رمان کلاسيک، صدور احکام کلي، پيام مستقيم، واقعي و مستند بودن حوادث و واقعي و مستند بودن شخصيت ها)، حاصل بحث و قرآن يا رمان کلاسيک يا رمان مدرن؟ تفکيک شده است.

وي همچنين در فصل سوم کتاب که به موضوع ادبيات انقلاب اسلامي اختصاص يافته است، به بايستگي هاي اين گونه ادبي همچون منابع خلق آثار ادبي، دستمايه، محتوا و مضامين و سوژه هاي ادبيات انقلاب اسلامي اشاره کرده است.

در فصل چهارم هم به موضوع ادبيات دفاع مقدس پرداخته شده که مباحثي چون ادبيات دفاع مقدس، ادبيات داستاني جنگ، سابقه رمان مقاومت، توجه به رمان جنگ در دنياي امروز، حضور نويسندگان در جبهه، منابع و امکانات، مضامين رمان هاي ادبيات مقاومت، بايدها، نويسندگان رمان هاي دفاع مقدس، رمان و نقد،  نقد رمان جنگ، مفروضات، ويژگي هاي قصه هاي نگاشته شده در زمان جنگ، نقدهاي منتشر شده و جدول آن ها، تحليل نموداري، نمونه اي ديگر، نقد اين نقد و نتيجه گيري بخش هاي مختلف آن را تشکيل مي دهند.

مولف، فصل پنجم و آخر کتاب را به«طرح هاي پيشنهادي» اختصاص داده که در ابتداي آن به علل رکود داستان نويسي اشاره دارد. او معتقد است که عقبه کار داستان نويسي در ايران خالي است و اکنون همه کساني که کار داستان نويسي انجام مي دهند فطري و عمومي کار مي کنند يا حداکثر به دوره هاي آموزش کوتاه مدت، بعضاً نظري و کارگاهي بسنده مي کنند و در مجموع پشتوانه و عقبه تامين داستان نويس و حمايت از حرکت داستان نويسي در کشور انجام نمي شود.

به اعتقاد رحماندوست، بايد اين رشته- داستان نويسي-حمايت نظام آموزش رسمي کشور را پشت سر خود داشته باشد. صرفاً با دوره هاي کوتاه مدت در مراکز غير تخصصي، مثل کانون مساجد، آموزشگاه ها و... يا حتي آموزش از راه دور و بدون هيچ گونه دوره اي از طريق کار عملي و صرفاً تجرببي نتيجه چنداني عايد نمي شود.

او در ادامه، طرح تاسيس مرکز ادبيات داستاني انقلاب اسلامي را پيشنهاد مي دهد که شامل کليات(طرح مسئله، هدف و راهبرد اساسي)، طرح تفصيلي(رسالت، موضوع فعاليت، راهبرد کلي، منابع، سازمان و افق آينده) مي شود. همچنين،«طرح کارشناسي ارشد ادبيات داستاني با گرايش ادبيات فارسي»، پيشنهاد ديگر مولف کتاب است که در بخش هاي کليات(تعريف و هدف، ضرورت، و اهميت و نقش و توانايي دوره)، شکل و نظام دانشگاهي، دروس پيشنهادي، پايان نامه، و منابع و مآخذ دروس پيشنهادي خلاصه شده است.

مولف در بخش پاياني کتاب، فرمايشات مقام معظم رهبري در ارتباط با داستان نويسي را هم آورده که رهنمودهاي ارزشمندي در اين زمينه و چراغ راه نويسندگان در اين حوزه است:« قصه فقط سرگرمي نيست. صادقانه ترين گزارش هاي تاريخي همان قصه اي است که نوشته مي شود که تاريخ را و حقايق تاريخي را، آدم در آن قصه مي بيند. بنده خودم شايد حوادثي را به چشم خود ديده ام که چشم مادي نتوانسته آن حادثه را درک کند و بعد که شماي هنرمند آن را به نگارش يا به نمايش در مي آوريد، يا به زبان قصه بيان مي کنيد، مي بينم عجب حادثه اي بود! و تازه شروع مي کنم به فهميدن آن حادثه. اين چيزي است که خود من شاهدش بوده ام.» (ص 222)[از بيانات معظم له در ديدار با اعضاي دفتر ادبيات و هنر مقاومت حوزه هنري در  تاريخ22/4/1371]

فهرست آيات و منابع و ماخذ بخش هاي پاياني کتاب سه پديده در آينه رمان است.

اين اثر تحقيقي پژوهشي در مرکز آفرينش هاي ادبي حوزه هنري تهيه و توسط انتشارات سوره مهر در تهران چاپ و منتشر شده است.

 

 

 

سه‌شنبه 8 اسفند 1391 - 14:21


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری