يكشنبه 29 مرداد 1396 - 16:4
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان اصفهان

 

هنر، کوثر يا تکاثر؟

 

 

 

افلاطون از منظر فلسفي در خصوص اهميت و نقش ممتاز هنر مي گويد: «هنر خداگونه تر از علم است، چرا که علم کشف مي کند؛ اما هنر مي آفريند».

 لذا مطابق با آيات کريمه قرآن، خداوند سبحان «خلاق العليم» است و خلاقيت (هنر) او بر علمش سبقت دارد؛ بنابراين هنرمند چون اثري را خلق مي کند و مي آفريند به خداوند شبيه تر از هر کس است.

خداوند متعال اول قصه گو و نمايشنامه نويس عالم خلقت است و اساساً قصه از دير باز همزاد و همراه با بشر بوده است. در قرآن مجيد بيش از سيصد قصه به مناسبت هاي مختلف طرح گرديده و خداوند سبحان ديالوگ هاي اصلي، حساس، تأثيرگذار، عبرت آموز و انسان ساز را در نمايشنامه هاي خود براي هدايت و رشد انسان از طريق وحي بيان فرموده است و در يک کلام ژانرهاي متنوعي در قرآن مجيد براي خلق آثار نمايشي وجود دارد اما مع الاسف منبع و مصدر اصيل و حقيقي هنر که قرآن مجيد است مهجور واقع شده است.

اگر مي بينيم مقام معظم رهبري (مدظله العالي) از تئاتر و نمايش به عنوان منبر ياد نموده و تاکيد مي کنند: «تئاتر منبر است بلکه فراتر از منبر» به خاطر تاثيرات مطلوب و غير مستقيم هنر تئاتر در هدايت و نقش بي بديل آن در غفلت زدايي انسان است. گويا به عبارتي بهتر، تئاتر مي تواند بسيار بُرنده و تيزتر از وعظ و خطابه يک منبري عمل کند و ذهن و قلب مخاطبان خود را تسخير نمايد و چه بسا کارکرد تبليغي يک نمايش فاخر، از هزاران ساعت سخنراني و منبر بيشتر باشد.

امروزه به تعبير برخي از فلاسفه و متفکران علوم تربيتي از وقتي آدم هاي دانا پا به جهان گذاشته اند، انسان شريف ناپديد گشته است.

اين جمله در واقع به نقش مهم و اساسي عقل و قلب انسان بصورت توأمان تأکيد دارد. يعني آدم هايي که فقط ذهن و عقل خود را فربه مي کنند و به قلب و احساسات انساني کاري ندارند و همه امورات زندگي خود را بر اساس چرتکه عقل و ميزان دانايي مي سنجند گر چه از لحاظ علمي سرآمدند اما به تعبير شهيد مطهري (ره) تک بعدي هستند و آنان را عالم مورچه اي يا حلزوني ناميده اند که نهايتا در پيله خود خفه و دفن خواهند شد و يا حداکثر يک ضبط صوت خوبي خواهند بود اما دانش و دانشمندي مي تواند در جامعه منشا اثر باشد که مانند زنبور عسل، با علمش هنري را بيافريند که براي جامعه شيرين و گوارا باشد.

هنر تئاتر دقيقا مي تواند بين عقل و قلب هماهنگي و هارموني ايجاد کند تا انسان، خداگونه شود.

هنر به معناي اعم و تئاتر به معناي اخص به تعبير علامه جوادي آملي (حفظه الله) مي تواند معقول را محسوس کند و به قول ايشان اگر شعر، تئاتر، سينما و فيلم يک واژه عقلي نداشته باشد ممکن است ديگران را بخنداند يا بگرياند اما اثرگذتر نيست. يعني اگر مطلبي از عقل به خيال آمد و از خيال به حس و به تعبيري از حکيم سنايي از علم به عين آيد و از هوش به آغوش، اين هنر اثرگذار است اما اگر از عقل به حس نيايد و از خيال به حس آمده باشد اين نه پيامي دارد و نه سازنده است.

کار هنر و هنرمند آن است که روح آدمي را لطيف کند و اگر امام خميني (ره) فرموده است «هنر دميدن روح تعهد است در کالبد انسان» ناظر به اين مطلب است که اولا کالبد و جسم بي روح، جسدي است بي جان و مرده که هيچ ارزشي ندارد و حتي همه از او فراري اند و بديهي است که بوي ميت نيز مشمئز کننده خواهد بود.

فلذا همان گونه که دميدن روح به بدن، حيات و نشاط انسان را به دنبال دارد، دميدن روح تعهد به هنر مي تواند جسم هنر را از هر گونه مردگي، پليدي و استحاله هويت انساني نجات دهد و ثانيا هنر مي تواند و بايد به انسان خودآگاهي داده و او را خداگونه کند؛ يعني همان تعهدي که بشريت در «اَلَستُ بِرَبِّکُم، قالوا بَلي» با خالق هستي بسته است.

 فلذا هنر مي تواند نقش بي بديلي را در تقرب انسان به خداي خود و تخلّق به تزکيه و تهذيب نفس ايفا کند و اگر اين مهم نبود هيچ گاه معجزه خاتم انبيا- قرآن کريم- اثري ماندگار و جاويد باقي نمي ماند زيرا عميق ترين معارف الهي و بشري و ميراث فرهنگي يک تمدن و مکتب الهي، با لباس هنر و آراستگي روح تعهد مي تواند فراتر از زمان و مکان، خود را عرضه کرده تا اينکه جهان شمول و فراگير باشد.

تو گويي امام راحل (ره) مي خواهند اين نکته ي دقيق و عارفانه را تبيين نمايند که هنر و هنرمند متعهد، کوثر و خير کثير است اما هنر و هنرمندي که مزين به تعهد و اخلاق نباشد اهل تکاثر است و کسي که اهل تکاثر باشد زميني و فيزيکي باقي مي ماند؛ فلذا بوي تعفن داده و همگان از او گريزان مي شوند؛ در حالي که هنرمند متعهد، آسماني و رحماني است و در يک کلام عاشق حقيقي است و به قول شهيد آويني سيد شهيدان اهل قلم:

«هنر تجلي شيدايي است و شيدايي هر چه هست در عشق است »

 

نويسنده: سيد عبدالرضا توليت

کارشناس قرآني اداره تبليغات اسلامي کاشان

 

يكشنبه 6 اسفند 1391 - 12:41


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری