يكشنبه 4 تير 1396 - 3:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

در تاييد نهايي، اثر مهم است نه نويسنده

 

 

 گفتگو با: عزت‎الله الوندي، دبير دفتر کودک و نوجوان حوزة هنري

   در اين چند ماهه، خبرهاي خوبي از دفتر ادبيات کودک و نوجوان به گوش مي‎رسد و گويي اين دفتر در حال پوست‎اندازيِ جديدي است. در ادامه، گفت‎وگوي ما را با عزت‎الله الوندي، نويسندة جواني که دبيريِ واحد کودک و نوجوان را به عهده گرفته، مي‌خوانيد.

حوزة هنري در گذشته نيز در زمينة توليد و انتشار کتاب کودک و نوجوان فعاليت خوبي داشته و کتاب‎هاي خوبي هم منتشر کرده است، اما اين عناوين هم محدود بوده و هم پراکندگيِ موضوعي داشته و هم هدفمند نبوده‌اند. سؤالم اين است: چه شد به اين نتيجه رسيديد که بايد در زمينة توليد کتاب کودک و نوجوان به صورت جدي و حرفه‎اي وارد شويد؟ چه خلأهايي وجود داشت؟

در طول شش هفت سال گذشته، چيزي حدود 250 عنوان کتاب منتشر شده که شايد از لحاظ آماري خوب بوده، ولي براي حوزة هنري و انتشارات سورة مهر کافي نبود. اين بود که مسئولان حوزة هنري و انتشارات تصميم گرفتند براي گروه سنّي کودک و نوجوان وقت بيشتري گذاشته شود تا نتيجه از لحاظ کمّي و کيفي قابل قبول باشد. بنابراين، يک‌سري پروژه تعريف شد تا ارتباط و تعامل با نويسندگان حوزة کودک و نوجوان کشور بيشتر شود. قبلاً نويسنده‌ها همکاري دورادوري با واحد کودک و نوجوان حوزة هنري داشتند؛ مثلاً خود من يکي دو کتاب منتشر کرده‌ام، ولي وقتي اين طرح‌ها پيشنهاد شد، خيلي جذاب بود؛ مثلاً طرح مجموعة کودکانه که قرار شد هر نويسنده يک مجموعه کتاب داشته باشد. يعني هريک از آثار يک کتاب مستقل باشد و در عين حال به هم پيوسته در يک مجموعه ارائه شود. بنابراين، نقطة پيوند و اتصال اين کتاب‌ها را براساس يک‌سري شاخص‌ها تعريف کرديم. يکي از شاخص‌ها شخصيت بود؛ يعني بر اساس شخصيتِ واحدي که در يک مجموعه کتاب است، قصه‌ها به هم پيوند داشته باشند. يا براساس ساختار داستاني باشد؛ يعني يک نويسنده تعدادي کتاب را، که از لحاظ ساختاري شبيه به هم هستند، کنار هم قرار داده و به مخاطب ارائه کند. يا پيوند مکاني باشد؛ ممکن است نويسنده‌اي چند قصه داشته باشد که حلقة پيوند آن‌ها مکاني خاص باشد که در آن قصه‌ها اتفاق مي‎افتد. يا پيوند موضوعي باشد که چهارمين شاخصة ماست؛ مثلاً موضوع مذهب را در نظر بگيريم که در ده تا قصه رعايت مي‎شود و يا موضوع اجتماعي که پيوند بين کتاب‎ها را توجيه مي‌کند. بنابراين، در ابتدا با نويسندگان مختلف تلفني صحبت کرديم. از صد نفر از آن‌ها براي امضاي تفاهم‌نامه دعوت کرديم که حدود هشتاد نفرشان آن را امضا کردند و بر اساس اين تفاهم‌نامه متعهد شدند که کارشان را تحويل دهند. شوراي کودک و نوجوان حوزة هنري در اين زمينه سخت‌گير است. کتاب‎هايي که در اين طرح گنجانده شده‎اند بايد حداقلِ استانداردها را داشته باشد و از لحاظ هنري و ادبي جذاب باشند. در اين چند ماه، کتاب‌هاي زيادي به ما سپرده شد، ولي خيلي از آن‌ها رد شد؛ به دليل اينکه استانداردهاي لازم را نداشتند. قرار است بهمن ماه براي اين صد کتاب جشن تولد گرفته شود. ما در اين فاصله توانسته‎ايم موفق عمل کنيم. حتي اگر نگاه کنيد، به‌تازگي کتاب‎هايي که از سوي سورة مهر چاپ شده‎اند هم از نظر محتوا و هم از نظر نوع ارائه و کتاب‌سازي مي‎توانند به‌خوبي مخاطب را جذب کنند.

به پيوستگي اشاره کرديد. شما موضوع و سوژه را به نويسنده‌ها پيشنهاد مي‎دهيد؟ يعني راهنمايي براي نويسنده وجود دارد؟

هيچ راهنمايي وجود ندارد و نويسنده‌ها را کاملاً آزاد گذاشته‌ايم. اگر اين اتفاق بيفتد، تنوع و جذابيت کتاب‌ها خيلي بيشتر از زماني خواهد بود که چارچوب معيني براي نويسنده‌ها مشخص شود.

با اين توضيح، پروژة تاريخ تمدن، داستان انقلاب، معصومين، و... چگونه تعريف شده‌اند؟

ببينيد در کنار مجموعة کودکان، يک‌سري پروژه‌هايي هم وجود دارد که از قبل روي آن‌ها برنامه‌ريزي شده بود؛ مثلاً پروژة معصومين شامل هفده کتاب است. 25 کتاب در زمينة تاريخ انقلاب است. کتاب‌هاي طنز است که خيلي مي‌تواند جذاب باشد. يک‌سري پروژة ديگري هست که مراحل تحقيقاتي را طي کرده‌اند و قرار است به‌زودي پروژة رمان کودک را نيز راه‌اندازي کنيم. يک‌سري پروژه‌هاي ديگري هم هستند که هم به لحاظ آماري مي‌تواند آمار را بالا ببرد و هم مي‎تواند از لحاظ تنوعْ آثار متنوعي را به کودکان ارائه دهد.

بنابراين نويسنده آزاد است؟

در خود آن پروژه‌ها هم يک‌سري چارچوب‌ها براي حفظ يک‌دستي وجود دارد که نمي‎توان اسم آن را محدوديت گذاشت و اگر نويسنده کارش را خوب انجام داده باشد، تأييد مي‎شود.

علاوه بر اين، سفارش يا راهکاري هم ارائه مي‎دهيد؟

اعضاي شورا خودشان نويسنده هستند. اگر قرار بود سفارش بدهيم، خودمان کار را انجام مي‎داديم. پروژه‌ها مشخص شده و نويسنده‌ها موظف‌اند در آن چارچوب بنويسند. در بقية سوژه‎ها، نويسنده در انتخاب موضوع آزاد است و محدوديتي ندارد. آن‌ها حتي مي‎توانند اگر کاري آماده دارند، ارائه دهد.

متأسفانه امروزه کودکان و نوجوانان به‌شدت سرگرم رايانه و بازي‎هاي رايانه‌اي شده‌اند. به اين مسائل هم توجه مي‌شود؟

اگر از سوي نويسنده کاري ارائه شود که دربارة اين موضوعات باشد و اعضاي شورا آن را تأييد کنند تصويب مي‌شود. ما محدوديتي نداريم. چنان‌که يک‌سري کار در زمينة رايانه ارائه شده‌ است.

مسائل اجتماعي و آموزشي مانند قوانين راهنمايي و رانندگي هم در دستور کارتان هست؟

البته ما در زمينة مسائل آموزش، مثل راهنمايي و رانندگي، وارد نمي‌شويم. به دليل اينکه جزء کارهاي تخصصي است و ممکن است رنگ و لعاب هنري و ادبيِ آن زير اين لواي آموزشي از بين برود.

يعني آموزش در اولويت‌هاي شما قرار ندارد؟

آموزش اولويت بعدي ماست؛ در صورتي که در قالب داستانيِ صرف باشد و جنبة غير مستقيم داشته باشد، مي‌تواند در لايه‌هاي بعديِ قصه نمود داشته باشد.

عمده‌ترين ويژگي يک کار چه بايد باشد تا آن کار تأييد شود؟

خلاقيت.

منظور از خلاقيت چيست؟

تقليد نباشد، راه‌هاي جديد براي داستان‌گويي معرفي شده باشد و در بطن اثرْ خلاقيت وجود داشته باشد.

هدف‌گذاري‌تان چيست؟

بيشتر اعتراض ناشران مختلف در اين است که نويسنده‌هاي ايراني خلاقيت کمي دارند. در حال حاضر، بيشتر کتاب‌هاي گروه نوجوان ترجمه است که اين ضعف است. اميدواريم اين طرح کمک کند که بار تأليف ما بالاتر برود.

شايد به اين دليل است که کتاب‌هاي ترجمه از هر لحاظ بهترند.

نه. من به عنوان يک نويسنده ادعا مي‌کنم که نويسنده‌هاي ما قابليت‌هاي خيلي خيلي زيادي دارند که مي‌توانند در سطح جهاني ارائه‌اش کنند. از طرفي، ما از لحاظ هنري چيزي کم نداريم. بسياري از هنرمندان تصويرگر ما هستند که کارهاي خوبي ارائه مي‌کنند.

متأسفانه تصويرگر ايراني بيشتر براي جشنواره‌ها کار مي‌کند و در عمل کارهاي قوي‌اي از آن‌ها در کتاب‌ها مشاهده نمي‌کنيم. اکثر کتاب‌هايي که در بازار موجود است کپيِ کتاب‌هاي خارجي است که تصوير آن را اسکن کرده و در کتاب کار کرده‌اند.

اين برمي‎گردد به نگاه مادي ناشران ما که نمي‎خواهند پول زيادي به نويسنده و تصويرگر بدهند و مي‌آيند مترجمي اجير مي‎کند تا کاري را برايشان ترجمه کند و تصويرها را هم اسکن و چاپ مي‌کنند. اما خوشبختانه سورة مهر اين محدوديت را ندارد. ما در اين واحد کار ترجمه نداريم.

قرار هم نيست داشته باشيد؟

شايد در آينده اين ضرورت به وجود بيايد، ولي در حال حاضر وظيفه داريم که به تأليف توجه کنيم. همة سعي ما اين است که نويسنده‌هايمان را باور کنيم.

بيشتر کارهايي که من ديده‌ام آثار نويسندگاني است که به نوعي به نويسندگان کانون معروف شده‌اند. آيا برنامه‌اي براي حمايت از نويسندگان جوان هم داريد؟

البته. کانون سند مالکيتي به نويسنده‎ها ندارد.

منظورم اين نيست که اينجا شده کانون دوم. به اين معني که کارها تکراري و يک‌شکل نشود.

البته نويسنده‎هاي کودک و نوجوان محدودند. بنابراين، به سراغ چند ناشر مطرح مي‎روند و با آن‌ها کار مي‌کنند. وقتي کتاب‌ها را کنار هم مي‎گذاريم، ممکن است اين شائبه پيش بيايد که کارها تکراري است. ولي اين‌طور نيست. متأسفانه شغل نويسندگي در ايران حرفه‌اي نيست. نويسندة حرفه‌اي به آن معنا نداريم و با يک‌سري اسم محدود روبه‌رو هستيم. اما در بحث نويسندگان جوان، اگر کارهايشان خوب باشد، چاپ خواهيم کرد و قرار نيست فقط آثار نويسندگان معروف را چاپ کنيم.

پس در ارزيابيِ نهايي، اثر مهم است نه نگارنده؟

صد در صد. براي ما مهم نيست که چه کسي تحويل داده است.

ممکن است برخي مواقع اثري را فقط به اين دليل قبول کنيد که نويسنده‌اش معروف است؟

نه اين‌طور نيست. خيلي پيش آمده که حتي کارهاي نويسندگان معروف را هم رد کرده‎ايم. چون شوراي سخت‌گيري داريم که نظارت خوبي مي‎کند.

فکر مي‎کنيد اين کار چقدر ماندگار خواهد بود؟

ببينيد ما در حال حاضر ارزيابي‌مان عملي است. قطعاً کتاب‌هايي که تصويب شده و به‌زودي منتشر خواهد شد به چاپ‌هاي زيادي خواهد رسيد که هم باعث ماندگاريِ سورة مهر خواهد شد و هم انتشارات سورة مهر فعاليتي انجام داده که باعث ماندگاري کتابِ نويسنده بشود. اين کتاب فقط براي امروز و امسال و دو سه سال آينده نيست. حداقل براي يک دهه مي‌تواند جريان‌ساز باشد.

ممکن است به دليل اين سخت‌گيري‌ها و کارهاي ويژه‌اي که روي اين سري کتاب‌ها انجام مي‌شود قيمت کتاب‌ها هم بالاتر برود؟

طبيعي است که قيمت کتاب بالاتر برود. شرايط اجتماعي باعث مي‌شود که اولويت کالاهاي فرهنگي در سبد خانوار جابه‌جا شود، ولي حذف نمي‌شود. ممکن است کم شود، ولي متوقف نمي‌شود.

چه تعداد از اين کتاب‌ها به نمايشگاه مي‌رسد؟

ما از نظر جذب و توليدِ کتاب مشکلي نداريم. تا بهمن ماه صد کتاب تصويب مي‎شود و پنجاه عنوان کتابِ ديگر هم تا آخر سال اضافه خواهد شد. پيش‌بيني ما اين است که تا نمايشگاه حدود 150 عنوان کتاب خواهيم داشت.

 

چهارشنبه 20 دی 1391 - 12:29


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری