چهارشنبه 26 مهر 1396 - 23:58
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

شيما حسن زاده

 

حمايت­ها شبيه شوخي است

 

گفتگو با يعقوب صديق جمالي

«ما هيچ وقت سر دعوا با کسي نداشته­ايم ما براي حفظ اسلام بايد دفاع مي­کرديم و براي حفظ مملکت اسلامي نيز همينطور. او حمله کرده است و آمده است و شهرهاي ما را گرفته است و خرابکاري دارد مي­کند و بر همه­ي مسلمانان واجب بود که شر او را از سر مسلمانان دفع کنند ما وارد کشور آنان نشديم که ما مجرم باشيم آنها مجرمند که وارد شدند يک کسي به عنوان دزد وارد منزل کسي مي­شود اگر اين دزد را دفعش کنند مقصر آن دزد است يا کساني که او را دفع کرده­اند؟ صاحبخانه تقصيري ندارد دزد آمده و او هم بايد او را دفع کند اگر به کشته شدن او هم منجر شود بايد دزد را دفع کند مجرم اوست. اينهائي که سرحدات – فرض کنيد که – اينهائي که به سرحدات حمله مي­کنند ولو فرض کنيد که مسلمان هستند ولي چون حمله کردند دفاع واجب است و کشتن آنها تا رفعشان واجب است نه اينکه ما سر جنگي داريم ما مي­خواهيم عالم در صلح باشد ما مي­خواهيم همه­ي مسلمين همه مردم و غيرمسلمين همه در صلح و صفا باشند لکن معنايش اين نيست که اگر يا کسي بخواهد بريزد در منزل يک کسي و تعدي کند ما بگوييم که سر صلح داشته است و تن بدهيد به ظلم. نه همان طوري که ظلم حرام است تن دادن به ظلم هم حرام است. دفاع از جان مسلمين و مال و ناموس مسلمين واجب است ما داريم به اين واجب عمل مي­کنيم و کشور ما هم به اين واجب عمل مي­کند. ديروز که ما براي دفاع از کشور خودمان و دفاع از ملت مظلوممان وارد دفاع در جنگ با عراق شديم براي اين بود که نگذاريم هر روز آبادان و اهواز و اين مناطق با موجي از حملات مواجه شوند و مورد توپ­هاي دوربرد آنان قرار بگيرند با اينکه تمام مطبوعات و رسانه­ها اين هجوم را محکوم مي­کرد و فرياد مي­زدند که اين فضا براي منطقه خطر است چرا که کشورهاي ديگر را در اين ميان تحريک مي­کرد که وارد اين جنگ شوند ما وطنمان بصره يا شام نبود که دنبال آن باشيم ما وطنمان مشخص بود و تابع قوانينش بوديم. به هر حال اين فضاي خاصي که در جبهه­ها وجود داشت مي­توانست دستمايه­هاي خاص دراماتيک را بدست بدهد تا هنرمندان بتوانند از اين فضا استفاده کنند و آثاري بس شگرف خلق کنند بايد به ياد داشت که ما هيچگاه شروع کننده نبوديم بنابراين اين موضوع خودش بزرگترين عناصر دراماتيک را گنجانده است. اگر گوش شنوا و چشم بينائي باشد و . . .»

يعقوب صديق جمالي از جمله هنرمندان و کارگردانان عرصه هنرهاي نمايشي است که شايد بتوان گفت يکي از پررنگ­ترين هنرمندان فعاليت­هاي نمايشي در عرصه دفاع مقدس در شهرستان­ها محسوب مي­شود. صديق جمالي کارگردان و بازيگر ناگفته­هائي ديگر از جنگ، هجوم و دفاع دارد:

- آيا مي­توان مفهوم دفاع مقدس را آنچنان که بوده است روي صحنه­ها به اجرا درآورد؟

معتقدم اين فضا ظرفيت ارائه­ي قالب­هاي مختلف دراماتيک به بينندگان را دارد. چرا که جنگ 8 ساله ايران يک جنگ کم ظرفيت و کم هزينه نبوده است. انگاره­هاي خاص دراماتيک دفاع مقدس مي­تواند دستاويز مناسبي براي ارائه آثار شگرف به تماشاچيان باشد. از طرفي مي­توان از اين قالب به عنوان يک قالب مقاومتي نيز نام برد چنانچه اکنون هستند کشورهائي که در اين مسير هزينه­هاي مختلفي را انجام مي­دهند و مي­توان اين فضا را هم براي اين کشورها پديد آورد البته اکنون قصد ندارم که به بحث تئاتر مقاومت و ويژگي­هاي خاص آن تمايزات و تشابهات آن بپردازم اما مي­توان ويژگي­هاي ممتاز دفاع مقدس را نيز در قالب اين فضاي مقاومتي گنجاند هرچند که تئاتر دفاع مقدس ويژگي خاص خودش را دارد. در دفاع مقدس رزمندگان اسلام درگير جنگ بودند و اين درگيري از ابعاد مختلف قابل بررسي است چرا که اين وجوه معنوي درگيري دروني بچه­هاي رزمنده بود که دفاع 8 ساله ايران را با ديگر مقاومت­هاي مختلف در ساير نقاط جهان متمايز مي­کند. کشور ما طي يک فرآيند ناخواسته وارد جنگ 8 ساله شد اين جنگ هم تبعات خاص معنوي و مادي داشته است که اثرات اين فاجعه را تا امروز نيز مي­توان حس کرد. اين يک دفاع تمام عيار با دست خالي بود اينکه ما در اين بزرگترين جنگ قرن بيستم توانستيم بر دشمن مسلط شويم و اين فضا را به سمت صلح بکشانيم چيزي جز نيروي معنوي ميان بچه­ها نبود شايد بتوان اين فضا را روي صحنه­ها اجرا کرد البته بايد در اين مسير از 11 ويژگي­ هاي تئاتر مقاومتي استفاده شود چرا که چهارچوب مناسب براي اين کار در اين ساختار قرار دارد.

- در هر صورت شاهد هستيم نمايشنامه­هاي غلوآميز همچنان در دستور کار نمايشنامه نويسان قرار دارد.

بله متأسفانه عده­اي از دوستان جوان ما که خودشان در جنگ تجربه خاصي ندارند و به نوعي مستندات و اسناد مناسبي براي نگارش متن نمايش ندارند به بيراهه رفتند. البته شايد اين اتفاق دلايل ديگري مانند محدوديت فضا براي نوشتن و اجرا، جشنواره مداري و هنرمندگريزي و تکرار عقايد نيز بر اين امر اثرگذار بوده باشد. از طرفي اکثر سوژه­هائي که اين افراد سراغ آن مي­روند يک سري سوژه­هاي دم دستي هستند و اين دوستان علاقه خاصي به کشف ابعاد مختلف جنگ و 8 سال دفاع ايران و وجوه خاص رزمندگان را ندارند. ما هنوز نکته­ي خاصي را از اعماق جنگ 8 ساله ايران و عراق بيرون نکشيده­ايم. اکثر نمايش­هاي ما در اين حوزه با اغراق­هاي عجيب و عدم باورپذيري مخاطب همراه شده است. اصل موضوع در اين ميان گم مي­شود. من که در چندين جشنواره خاص دفاع مقدس به عنوان بازبين و بازخوان و داور و حتي تماشاگر حضور داشته­ام به جد مي­توانم بگويم آثاري که برخي از نويسندگان جوان خلق مي­کنند خالي از هرگونه واقعيت و حقيقت است بيشتر لغات دم دستي و گفتن وارونه و معجزه آفريني­هاي غلوآميز مبناي کار اين افراد قرار گرفته است مبنائي که به نظر مي­رسد سود چنداني را عايد اين نويسندگان نوقلم در اين عرصه بزرگ نکند. گاهي برخي از نوشته­ها به نوعي توهين مستقيم به شعور مخاطب محسوب مي­شود.

- با توجه به حضور شما در استان آذربايجان شرقي، حوزه هنري اين استان چه ميزان از فعاليت­ هاي هنري با اين موضوع و محور دفاع و حمايت مي­کند.

با رعايت و احترام به نهادهائي چون ارشاد اسلامي و بنياد حفظ ارزش­ها و حتي حوزه هنري استان بايد بگويم حوزه هنري استان نسبت به ديگر متوليان همسوي حوزه هيچ کار خاصي در اين رابطه انجام نداده است. بنده حدود 20 سال است که در اين فضا مشغول فعاليت هستيم و در اين مدت همکاري خاصي از طرف حوزه استان براي انجام فعاليت­ هاي حمايتي از هنر تئاتر با موضوع دفاع مقدس نشده است. بنده با بنياد حفظ ارزش­ها و شهرداري و ديگر نهادها در اين رابطه همکاري مناسبي داشته­ايم اما متعجب از اين هستم که چرا حوزه هنري استان به ما هيچ کمکي نکرده است. متأسفانه هميشه اينگونه بوده است که متولياني که در رأس امور هستند و بودجه­هاي کلان براي دفاع و حمايت از قالب­هاي خاص هنري با موضوع­هاي ديني و مذهبي دارند در گوشه­اي آرام خسبيده­اند و ديگر ارگان­ها كه در اين زمينه کمترين وظيفه سازماني را دارند با بودجه­هاي محدود سعي در اجراي برنامه­هاي حمايتي در اين رابطه هستند.

- چرا اين اتفاق مي­افتد؟

اين سؤال بايد از خود اين مسئولين شود اما من که با کسي تعارف ندارم به نظرم حوزه هنري اين استان ضعيف­ترين حوزه هنري کل کشور است چرا که کوچکترين حمايتي از فعاليت­هاي دفاع مقدسي نمي­کند الان در طول اين بيست و اندي سالي که از تأسيس حوزه هنري مي­گذرد هنوز شاهد توليد يک کار فاخر و خاص در سطح حوزه هنري استان آذربايجان شرقي نبوده­ايم. اين چه معني مي­تواند براي معنوي­ترين و مذهبي­ترين نهاد حکومتي که همان سازمان تبليغات اسلامي است، داشته باشد. مسئولين بايد در اين مدت يک بازنگري 20 ساله داشته باشند و سعي کنند سريع­تر اين نقاط ضعف خاص را برطرف کنند. چقدر اين حوزه هنري توانسته است روي نگرش مردم استان اثرگذار باشد. چه کسي اين موفقيت يا عدم موفقيت را رصد کرده است. ما در تبريز يک نمايش خوب و مناسب که متولد حوزه هنري استان باشد نداشته­ايم.

- اما اين فضا در تهران با ساير استان­ها متغير است شاهد اين نکته هستيم که بزرگترين ناشر دفاع مقدسي امروز سوره مهر است و در نمايشگاه 25 کتاب تهران سوره مهر و حوزه هنري سرافراز بيرون آمدند.

يک نکته مهم اين است که استان تهران و حوزه هنري تهران در اين زمينه­ها بسيار خوش درخشيده است اما اين امکانات تنها براي استان تهران است. جناب سرهنگي و بهبودي در دفتر ادبيات مقاومت بي نظيرترين منابع نوشتاري را در اختيار دارند و ايشان هم به جد توانسته است بهترين آثار را ارائه کنند فعاليت­هاي خاصي که اين دو شخص در سطح ادبيات دفاع مقدس و انقلاب انجام دادند بدون اغراق بايد گفت بهترين کارها بوده است. بنده 20 نمايشنامه در بحث دفاع مقدس کار کرده­ام که 115 اثر من از منابع بکر حوزه هنري تهران تغذيه شده است اما سؤال اين است که سهم حوزه هنري استان آذربايجان شرقي چقدر است. چقدر از اين مستندات و خاطرات در اين استان توليد و جمع آوري شده است؟ اين نقش به صورت همگن در تمام استان­ها يکسان پخش نشده است و اين جاي سؤال و بررسي دارد. برخي از کتاب­هائي که حوزه هنري تهران چاپ مي­کند قابليت کتاب شدن را به صورت تمام عيار دارد. نمونه­اي از اين کتاب­ها را مي­توان (دا)، (نورالدين پسر ايران)، پائي که جا ماند و ده­ها عنوان کتاب ديگر ذکر کرد. در اين فعاليت­هاي خاص حوزه هنري بي نظيرترين آثار چاپ شده است که اين کتاب­ها هم مي­تواند منابع خوب و مستندي باشد براي نمايشنامه نويسان جوان ما کساني که از کمبود اطلاعات رنج مي­برند مي­توانند در اين زمينه از خاطرات و رمان و داستان­هاي جنگي سوره مهر استفاده کنند.

- ما شاهد اين نکته بوديم که جشنواره دفاع مقدس در دوره 12 تعطيل مي­شود بدون اينکه کسي يا کساني دليل موجهي براي اين امر بياورد اين اتفاق کارکردهاي جشنواره­هائي با موضوع دفاع مقدس را کم رنگ­تر کرد.       ­

بدون اغراق بايد گفت نسل حاضري که در عرصه هنرهاي نمايشي به خصوص در موضوع دفاع مقدس مشغول فعاليت حرفه­اي است حاصل برگزاري آن 12 دوره جشنواره دفاع مقدس است. همه­ي هم سن و سال­هاي من در اين جشنواره رشد کرديم و خودي نشان داديم اين اتفاق کم نبود حاصل اين 12 دوره برگزاري پرورش ده­ها نويسنده و کارگردان و نمايشنامه نويس و ديگر هنرمندان در ديگر عرصه­هاي هنرهاي نمايشي بود ما با شرکت در جشنواره تئاتر دفاع مقدس جاي خودمان را در اين فضا باز کرديم و توانستيم خودمان را به فضاي تئاتري ايران بشناسانيم. با برگزاري اين جشنواره ما هر ساله تعدادي نمايشنامه توليد مي­کرديم و در شهر خودمان به اجرا مي­گذاشتيم و به نوعي يک شور و شوق ديگري فضاي تئاتري کشور داشت اين باعث مي­شد که هر روز در تمرين­ها حاضر شويم و کار را با يک پويائي خاصي پي بگيريم که تعطيلي اين جريان صدمات و لطماتي را وارد بدنه تئاتر کشور کرد. تئاتري که مي­رفت فضاي خودش را پيدا کند و عاري از هرگونه دست­هاي پنهان و خاص فضاي کاملاً پاک و سالمي را تجربه کند.

- در خبرها داشتيم که عده­اي از متوليان قصد دارند فضاي هنرهاي نمايشي با موضوع دفاع مقدس را کاملاً آکادميک کنند.

به هر حال نمايشنامه نويسي و کارگرداني به ذات يک امر تئوريك است و موضوع آن کاربرد خاصي ندارد اما اگر از نظر ابعاد پژوهشي مي­خواهند يک کار علمي انجام بدهند اين اتفاق مي­تواند مايه خير باشد. اگر مي­خواهند سوژه­ها را پرورش بدهند و ايده پردازي کنند اين اتفاق خوب است. مهارت­هاي تئاتري يک امر ثابت است اما اين فکر از نظر ايده پردازي و شناخت مستندات و اسناد و نگارش قوي و مستدل امري مناسب است.

 

 

چهارشنبه 6 دی 1391 - 14:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری