پنجشنبه 27 مهر 1396 - 14:16
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

محمدرضا صادقي

 

ريشه يابي حرکت هاي انقلابي خاورميانه

 

نگاهي به کتاب «بيداري اسلامي»نوشته علي اسماعيلي، حميد نيکو و مهدي گل‌محمدي

 

کتاب«بيداري اسلامي: مباني، زمينه‏‌ها و پيامدهاي ژئوپليتيک» به قلم مشترک علي اسماعيلي، حميد نيکو و مهدي گل‌محمدي و با نگاهي تحليلي به جريان‌هاي بيداري اسلامي در خاورميانه به ويژه کشور‌هاي عربي در قالب کالبدشکافي مفاهيم در چارچوب نظري منطبق با نظريه انقلاب ديني و بيداري اسلامي، از سوي انتشارات سوره مهر به چاپ رسيده است. اين کتاب تحقيقي اثري تحليلي درباره جنبش‏‌هاي فکري بيدارگر، حرکت‏‌هاي افراطي و ميانه‏‌رو و نيز جريان‌هاي واپس‏‌گراي جهان اسلام است. در اين کتاب به کشورهاي مختلفي که از سال 2010 به اين سو در جريان موج بيداري اسلامي قرار گرفته‌اند پرداخته‌  شده است؛ کشورهايي مانند يمن، بحرين، ليبي، مصر، عربستان  که در اين کتاب مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

نويسندگان در اين اثر از نگاه حقوق اساسي درباره حکومت‏‌ها و ساختارهاي مديريتي کشورهاي اسلامي و نيز جامعه‏‌شناسي سياسي درباره ملت‏‌ها، به بحث بيداري اسلامي مي‌پردازند و براي تبيين بيشتر وارد مصاديق و تعاملات کشورهاي مربوطه مي‌شوند و به صورت خاص وضعيت تمام کشورهاي تاثيرپذيرفته از بيداري اسلامي را مطرح و به موقعيت آن‏‌ها را تحليل و بررسي مي‌کنند. چارچوب نظري اين کتاب منطبق با نظريه انقلاب ديني و بيداري اسلامي مي‌باشد و در عين حال تلاش شده است به شکل علمي به بحث جنبش‌هاي اسلامي و هويت‌گرايي اسلامي و الگوپذيري آنها از انقلاب اسلامي ايران و نيز روند خيزش‌هاي مردمي و انقلاب‌ها در خاورميانه و شمال‌ آفريقا پرداخته شود.

آنان معتقدند تبيين انقلاب‏‌ها و تحولات انقلابي جهان عرب که مبتني بر هويت‏‌گرايي اسلامي بوده، با استفاده از نظريه‏‌هاي غربي دشوار است. بنابراين در کتاب «بيداري اسلامي: مباني، زمينه‏‌ها و پيامدهاي ژئوپليتيک» از توجه صرف به محتواي نظريات مطرح درباره انقلاب‏‌ها که بيشتر ريشه غربي دارند، صرف‎نظر کرده و به صورت ترکيبي به کالبدشکافي مفاهيم در چارچوب نظري پرداخته‌اند و در حالت روندشناسي موضوعي، چارچوب نظري منطبق با نظريه انقلاب ديني و بيداري اسلامي را در محتواي کتاب گنجانده‌اند.

کتاب«بيداري اسلامي» در هفت فصل؛«تحليل نظري بيداري اسلامي»، «مباني فکري و معرفتي بيداري اسلامي»، ‌«امواج بيداري اسلامي»، «کالبدشکافي بيداري اسلامي»، «مطالعات موردي بيداري اسلامي در خاورميانه و شمال آفريقا»، «بيداري اسلامي: اثرگذاري‌ها، رويکردها و رقابت‌ها» و «چشم‌انداز، روندها و چالش‌ها» تدوين شده است.

مولفان در فصل «تحليل نظري بيداري اسلامي» براي روشن شدن موضوع، به گونه‌شناسي انقلاب‌ها و نظريه انقلاب ديني و بيداري اسلامي پرداخته‌اند.

همچنين فصل دوم با عنوان «مباني فکري و معرفتي بيداري اسلامي» به تحليل مباني فکري و ريشه‌هاي تاريخي بيداري اسلامي، کالبدشکافي مفهوم سکولاريسم و اسلام سياسي در جهان اسلام و گونه‌شناسي اسلام سياسي در ايران اختصاص دارد.

در فصل سوم با عنوان «امواج بيداري اسلامي» هم تلاش شده مقاطع تاريخي و بنيانگذاران فکري و فلسفي جنبش‌هاي اسلامي تشريح شوند. مهم‌ترين محور اين فصل تقسيم‌بندي جريان هويت‌گرايي و جنبش‌هاي اسلامي به موج‌هاي اول تا چهارم است. از اين فصل چنين برمي‌آيد که جلوه‌هايي از گفتمان انقلاب اسلامي ايران در هر موج به نوعي وجود داشته است تا اين‌که در آخرين مرحله، با پيروزي انقلاب اسلامي،‌ انديشه سياسي و الهي حضرت امام خميني (ره) به تحولات فکري و فلسفي در جهان اسلامي منجر شد و الگوي انقلاب اسلامي در قالب يک انديشه مُدرن جهان‌شمول و الگوي حکومت اسلامي بي‌بديل ظهور يافت و در حال حاضر نيز مقام معظم رهبري در ادامه انديشه‌هاي امام خميني (ره) الهام‌بخش ملت‌هاي مسلمان و قدرت‌يابي انديشه‌هاي اسلامي در کشورهاي انقلاب ديده هستند.

در فصل چهارم با عنوان «کالبدشکافي بيداري اسلامي» با توجه به جنبش‌هاي اسلامي منطقه، به عوامل و شرايطي که قابليت بسيج سياسي را در منطقه افزايش داده‌اند، پرداخته شده و اين نتيجه به دست آمده است که خيزش‌هاي مردمي و اسلامي جهان عرب از يک الگوي چند وجهي پيروي مي‌کنند؛ يعني فقر اقتصادي، عدم توزيع عادلانه ثروت، نظام‌هاي سياسي ديکتاتوري و سرسپرده به غرب و صهيونيسم، روحيه آشتي‌طلبي با صهيونيسم در مقام دشمن استراتژيک جهان اسلام و بي‌توجهي به هنجارها و قانون شريعت در نظام سياست‌ورزي کشور‌ها، به صورت کلي بر خيزش‌هاي اخير تاثيرگذارند.

«مطالعات موردي بيداري اسلامي در خاورميانه و شمال آفريقا» عنوان فصل پنجم کتاب است و مولفان در آن تحولات انقلابي جهان عرب را در دو سطح بررسي مي‌کنند؛ نخست روح کلي تحولات در قالب نظريه بيداري اسلامي و دوم خيزش‌هاي مردمي در کشورهاي عربي.

در فصل ششم با عنوان «بيداري اسلامي: اثرگذاري‌ها، رويکردها و رقابت‌ها» مباحث بيداري اسلامي در پازل تحولات ژئوپليتيک خاورميانه بررسي شده است و در فصل هفتم با عنوان «چشم‌انداز، روندها و چالش‌ها» تلاش شده پيامدهاي خيزش مردمي و بيداري اسلامي در سطح ملي، منطقه‌اي و جهاني بررسي شود. در اين روندشناسي، چالش‌هايي که مي‌توانند جنبش‌ها را از رسيدن به اهداف خود باز دارند هم بررسي شده‌اند. از منظر مولفان کتاب، بحث بيداري اسلامي يکي از مباحث کليدي جهان اسلام است و ضرورت و اهميت پرداختن به آن هم به ديدگاه‌هاي حضرت امام(ره) بازمي‌گردد. انقلاب اسلامي ايران، انقلاب منحصر به فردي است و اگر نظري به انقلاب‌هايي که در ديگر نقاط جهان اتفاق افتاده‌اند بيندازيم، مي‌بينيم که يا عامل اين انقلاب‌ها اقتصاد است مانند انقلاب اکتبر 1917 و يا عامل آنها سياسي است مانند انقلاب فرانسه. اما انقلاب اسلامي ايران انقلابي منحصر به فردي بود که عامل آن نه سياست و نه اقتصاد بلکه دليل اصلي آن عامل ايدئولوژيک بود؛ حرکت و جسارتي که امام (ره) در سال 1342 آغاز کرد و با استمرار منجر به پيروزي انقلاب اسلامي شد. همچنين از ديدگاه نويسندگان کتاب بيداري اسلامي، سه عامل اصلي پيروزي اين انقلاب عبارتند از، رهبري امام(ره) که متکي به مباني ديني و اسلامي بود. اين انقلاب متکي به يک هويت‌گرايي اسلامي است و اين امر در تمامي زواياي انقلاب ايران ديده مي‌شود. دوم، اتحاد در ميان جريان‌هاي مخالف شاه: امام تمامي نيروهاي مخالف اعم از چپ و راست را در کنار يکديگر در يک جبهه قرار داد و انقلاب را به پيروزي رساند. و سرانجام پرخاش و حرکت‌هاي انقلابي. انقلاب به معني تغيير وضعيت موجود و رسيدن به وضعيت مطلوب است. از آنجا که انقلاب ايران اسلامي و ديني بود، اين انقلاب به ملت ايران جسارتي براي پذيرفتن نقش‌هاي ديني داد. اين انقلاب الگويي براي جهان اسلام و حتي جهان غرب شد. در حال حاضر روي آوردن اقليت‌هاي کشورهاي اروپايي به اسلام، گوياي اين حرکت است. اين نشان مي‌دهد که اين حرکت‌ها هم از امام تاسي و تاثير گرفته‌اند. اين جسارت تنها در انقلاب و خيزش‌هاي اسلامي قابل مشاهده است.

 

 

در مجموع مي توان گفت اين کتاب جزو اولين کتاب‌هايي است که در ايران با موضوع «بيداري اسلامي» منتشر شده و اين در حالي است که در کشورهاي غربي کتاب‌هاي زيادي در مورد انقلاب‌هاي عربي نگاشته شده است. اهميت اين موضوع بيشتر از آن جهت است که در حال حاضر گرايش به دين اسلام در جهان زياد شده و تنها در سال گذشته نزديک به سه هزار انگليسي مسلمان شده‌اند. در فرانسه و ديگر کشورها نيز اين روند ادامه دارد و در کنار اين موارد بايد به جنبش 99 درصد در آمريکا نيز توجه داشت. اگر هويت فراموش‌ شده انسان‌ها بيدار شود، چيزي جلودار آنها نخواهد بود. اين مسئله لزوم توجه بيش از پيش به اين موضوع از سوي اهالي قلم، محققان، پژوهشگران و نويسندگان حوزه هاي نظري را مي طلبد که اميد مي رود در آينده نزديک شاهد تحقق اين امر در بين مولفان کشورمان باشيم.

کتاب «بيداري اسلامي: مباني، زمينه‏‌ها و پيامدهاي ژئوپليتيک» که طرح جلد کتاب توسط حسام نراقي و مقدمه کتاب نيز به قلم مجتبي رحماندوست نوشته شده است، در قطع رقعي و 407 صفحه، با شمارگان دوهزار و 500 نسخه و بهاي 139 هزار ريال از سوي انتشارات سوره مهر روانه بازار نشر شده است.

 

 

يكشنبه 3 دی 1391 - 13:8


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری