جمعه 27 مرداد 1396 - 23:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

داود خسروي

 

شاعر توانمند عرصه آييني و دفاع مقدس

 

نگاهي به زندگي و آثار خليل عمراني

خليل عمراني در سال 1343 در روستاي‌ لمبدان بندر دير در استان بوشهر به دنيا آمد. وي تحصيلات ابتدايي و راهنمايي را در روستا و دوره متوسطه را در شهر به پايان برد و در سال 1363 دانشجوي مرکز تربيت معلم پسران‌ بوشهر شد.

عمراني 2 سال بعد به‌ زادگاهش برگشت و در مدرسه‌اي‌ که خود در آن درس خوانده بود، به تدريس ادبيات پرداخت.

وي تا اوايل انقلاب به صورت پراکنده به فعاليت شعري خود ادامه داد و در سال 57 به صورت جدي وارد عرصه شعر شد و از همان دوران به عضويت کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان درآمد.

در سال 1362 بود که با مرحوم استاد نصرالله مرداني شاعر شهير انقلاب اسلامي آشنايي يافت و تحت تعليم آن مرد فرهيخته رسماً به دنياي شعر و شاعري پا نهاد. او خود در اين زمينه مي گويد: «آنچه اکنون بر اين قلم مي‌آيد بغض فروخورده بيش از ده سال تبعيت از استادم زنده‌ياد نصرالله مرداني است. مردي که مدت بيست سال زندگي‌ام را در حال و هواي او، نوعي ممتاز از شاعر مسلمان بودن را آموختم.

کساني که سال 62 سال آشنايي من با مرداني را از زاويه فضاي ادبي به خاطر داشته باشند و غبار انکارهاي برآمده از سال 64 و 65 و همه گير شده و در دهه هفتاد، حافظه تاريخي و وجدان ادبي آنها را مختل نکرده است، مي‌دانند که ما تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي دو دسته شعر انقلابي داشتيم.

يک دسته شعرهايي که توسط شاعران انقلابي مسلمان سروده مي‌شد، از قلم شخصيت‌هايي همچون استاد حميد سبزواري، حجت الاسلام محمدحسين بهجتي(شفق)، سيدعلي موسوي گرمارودي، طاهره صفارزاده، سهراب سپهري و دسته‌اي ديگر مسلمان‌زادگان متمايل به تفکرات و مکتب گونه‌هاي بشر ساخته که به حرمت سهمي که در شعر و ادب فارسي دارند از ذکر نام آن اجتناب مي‌کنم.    به اعتقاد بنده آنچه مي‌توان از آن به شعر انقلاب تعبير کرد شعر پس از پيروزي انقلاب اسلامي و محصول دگرگوني اجتماعي در زواياي مختلف انسان ايراني است و درست در همين نقطه است که طنين نام شاعري بنيانگذار و آغازگر به نام نصرالله مرداني به گوش مي‌رسد.

وي هميشه به من مي‌گفت: خليل، من تنها چيزي که از تو و هر کس که فکر مي‌کند حقي از من در گردن اوست مي‌خواهم که پشت سر ولايت فقيه حرکت کند و در بذل آنچه از توان ادبي که خدا به شما داده به سايرين کوتاهي نکند و دچار حسد نسبت به نسل پس از خود نشود.»

عمراني پس از اتمام تحصيلات متوسطه راهي جبهه هاي حق عليه باطل گرديد و در سال 1363 دانشجوي مرکز تربيت معلم پسران‌ بوشهر شد. دو سال بعد، به‌ زادگاهش برگشت و در مدرسه‌اي‌ که خود در آن درس خوانده بود، به تدريس ادبيات پرداخت.

او در سال‌ 1367، ازدواج کرد و به دانشگاه‌ يزد رفت و همزمان با تحصيل، در واحد کارشناسي فعاليت‌هاي ادبي‌ آموزش و پرورش استان مشغول خدمت گرديد و همپاي آن کانون شعر و ادبيات انجمن اسلامي دانشگاه تربيت معلم را راه اندازي کرد و در کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان يزد نيزمسئوليت کانون شاعران و نويسندگان را بر عهده گرفت.

خسرو آقاياري در اين مورد مي گويد: «خليل را به عنوان مسئول کانون شاعران و نويسندگان يزد منصوب کردم. ابلاغ را که نوشتم با خوشحالي گرفت و رفت يزد. در اندک زماني کارهاي کانون يزد را سرو سامان داد.

حضور خليل که سرشار از روح شاعرانگي بود در روح کويري مردم يزد يک اتقاق بود. در اندک زماني شکوفايي در شعر جوان يزد در حد چشمگيري نمايان شد. اين اتفاق بزرگ که شعر جوان يزد را دچار خانه‌ تکاني کرد، مرهون حضور خليل بود.

بيش از يک دهه در اين بخش همکاري کرد. اردوها، جشنواره‌ها، زندگي شاعرانه‌اي بود که از ذهن هيچ‌کداممان پاک نمي‌شود. شبي که در جشنواره شعر جوان بابا طاهر در همدان سر و ريش خليل را به زور اصلاح کرديم و تا صبح خنديديم و شعر گفتيم، يادم نمي‌رود. خليل هم يک رباعي براي اصلاح زورکي سر و صورتش گفته بود. بعد که تهران آمد در وزارتخانه و بعد در کانون پرورش فکري همکار من بود.»

عمراني در سال 1372، پس از اخذ ليسانس ادبيات فارسي از دانشگاه يزد، به زادگاه خود بازگشت و در دبيرستان آيت‌الله طالقاني‌ بندر ديّر به تدريس مشغول شد. يک سال بعد، به سمت معاونت فرهنگي اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان بوشهر منصوب شد.

او در سال 1376 به تهران آمد و ضمن‌ فعاليت‌هاي فرهنگي در مجامع ادبي شهرداري به تدريس‌ ادبيات در اسلامشهر پرداخت و از سال 1378 کارشناس فعاليت‌هاي‌ ادبي اداره کل آموزش و پرورش‌ تهران شد.

مهم ترين دغدغه‌هاي مرحوم عمراني تربيت نسل جديد شاعران جوان بود او يکي از شاخص ترين چهره‌هاي فعال در حوزه شعر دانش آموزي سال هاي اخير به شمار مي آيد.

او مثل آقاي محقق، مصطفي محدثي خراساني و غلامعباس ساعي از نيروهايي است که به جاي عرضه کردن شعر، بيش تر به تربيت شاعر ‌پرداخته اند .

شاعران جوان اسلامشهر در سال‌هاي اخير غالباً تربيت شده وي هستند. جلسات يکشنبه‌ هاي  او گاهي با يک نفر آغاز مي شد. نگران اين نبود که جلساتش شلوغ نيست. مي‌گفت همين يک‌ نفرها ممکن است گروهي را دستگيري کنند.

عمراني سپس خانه خودش را به حسينيه و تکيه‌ شعر تبديل کرد؛ در واقع انجمن ادبي که او در روزهاي جمعه در خانه‌اش برگزار مي‌کرد، حسينيه‌ي شعر بود و به خاطر همين هم هست که تمامي تربيت‌شدگان او شاعران اهل بيت (ع) هستند.

او خود نيز هميشه پايه ثابت کنگره هاي شعر دفاع مقدس و مقاومت بين الملل بود. وي يکي از غزل‌سرايان و مثنوي‌سرايان انقلاب اسلامي است که در دوبيتي سرايي نيز دستي داشت.

عمراني را شاعري آييني مي‌شناسند که تعهد و انقلابي بودن در بيت‌هايش موج مي‌زند. انقلاب، دفاع مقدس، مردم مظلوم بحرين، بيداري اسلامي و... از جمله دغدغه‌هاي او بود که در شعرهايش ديده مي‌شود.

وي در اين سال‌ها نزديک به 30 کانون و محيط ادبي را مديريت مي کرد و به تعليم و تربيت نسل نوجوان و جوان در زمينه شعر و ادبيات مشغول بود و همين ويژگي او را از سايرين ممتاز مي‌کرد.

عمراني در سال 1383 در دوره کارشناسي ارشد ادبيات فارسي پذيرفته شد و پايان نامه خود را زير نظر استاد راهنما مرحوم قيصر امين پور به سرانجام رساند. آخرين نمره بيست قيصر به خليل عمراني تعلق گرفت؛ و اين دانشجوي حق شناس تا آخرين لحظات عمر استاد در بيمارستان در کنار او ماند تا از او مراقبت کند.

عمراني در سال1385 به سمت مديرکل آموزش و پرورش استان هرمزگان منصوب شد و در سال 1387 مشاور فرهنگي وزير شد و تا پايان عمر با برکت خويش، در همين سمت، سه وزير آموزش و پرورش را درک کرد. خليل عمراني در کنار اين مسئوليت ها،  رئيس انجمن شعر سازمان بسيج هنرمندان کشور نيز بود.

آثار وي به صورت پراکنده در نشريات و مجلات به ويژه جنگ‌هاي دفاع مقدس انتشار يافته و در اغلب کنگره‌هاي شعر به عنوان شاعر، ميهمان و داور حضور داشته‌ است.

سرانجام خليل عمراني در آذر 1391 و در سن 48 سالگي به علت سکته مغزي درگذشت.

از اين شاعر توانمند چهار مجموعه ي زير انتشار يافته است :

«ترنم حضور»، «مرواريد فراموش شده(گزيدهء غزل‌ها)1376»، «ساعت به وقت شرعي دريا (مجموعهء غزل)1380 »، «گزينه ادبيات معاصر»، «دلمويه‌هاي بم» و گزيدهء شعرها(مجموعهء نيستان)1380 اشاره کرد.

وي اخيرا در حال آماده‌سازي مجموعه شعري با عنوان «بزرگراه سکوت» در حوزه دفاع مقدس بود.

محمود احمدي‌نژاد رئيس جمهور پس از درگذشت خليل عمراني پيام تسليتي به اين متن منتشر کرد:

«انا لله و انا اليه راجعون

خبر درگذشت شاعر پيشكسوت عرصه آييني و دفاع مقدس «مرحوم استاد خليل عمراني» كه در طول سال‌هاي حيات خود، همواره سربازي وفادار به ارزش‌هاي والاي اسلامي و انقلابي بود، موجب تأثر گرديد. جايگاه اين شاعر برجسته با توجه به محتواي آثارش در عرصه شعر انقلاب اسلامي، جايگاهي روشن و با اهميت است. آن مرحوم مانند شعرهايش ساده و شريف بود و سلامت قلم و زبانش موجب شد، غزل‌هايش زلال، پاك، عاشقانه و جاودانه بماند.

اينجانب درگذشت اين شاعر متعهد و عاشق اهل بيت(عليهم ‌السلام) را به خانواده محترم عمراني، مردم شريف استان بوشهر و بويژه اهالي فرهنگ و هنر تسليت عرض نموده و از درگاه خداوند متعال براي آن فقيد، علو درجات و براي بازماندگان صبر و سلامتي مسألت مي‌نمايم.»

وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي هم در پيامي فقدان خليل عمراني، شاعر انقلاب را تسليت گفت. سيدمحمد حسيني در پيام خود آورده است:

«مرگ چشيده ترين طعم عالم است»

قطار زندگي بي وقفه درگذر است و براي اهل بصيرت ، عَبر!

آدميان گاه در ايستگاه و گاه در ميان راه، پياده مي‌شوند، اما انديشمندان و هنرمندان چمداني از يادگاران بر جاي مي‌گذارند که به وسعت تلاششان و اقتضاي نقششان، واگن‌ها را در مي‌نوردد.

اين مردم ولائي، شـاعران آئيني را در حيات و ممات از ياد نمي‌برند؛ يا با حضرتشان همسفرند و يا با حضور معنوي ايشان به سر مي‌برند.

در عداد اين پياده‌شدگان ماندگار مرحوم خليل عمراني است که اينک در جوار رحمت سبحاني است و انشاءالله جايگاهش حسامي است. غفران و رضوان الهي را براي ايشان ضميمه مسئلت صبر و بردباري از درگاه حضرت باري براي خاندانش مي‌نمايم.

شيمه شميمه اشعارت، شامه شيعه را خوش کرده است.

بهشت نصيبت باد.»

قادر طهماسبي(فريد) شاعر انقلاب و دفاع مقدس درباره زنده ياد خليل عمراني گفت: «من اصلا باور نداشتم عمراني به سفر مرگ برود چون هنوز جوان بود و پا به عرصه پيري نگذاشته بود. از شنيدن خبر درگذشت عمراني به شدت متاثر شدم و هنوز هم اين ضايعه را باور نمي‌کنم. معتقدم با درگذشت عمراني، ما در واقع او را از دست داده‌ايم.»

وي افزود: «دوستان شاعر و هنرمند اين روزها آن قدر از يکديگر بي‌خبرند که هرگاه خبر درگذشت يکي از آن‌ها منتشر مي‌شود، مانند يک شوک بزرگ، ضربه سختي بر همه وارد مي‌شود که اصلا باورش نمي‌کنند.»

اين شاعر در ادامه گفت: «آخرين باري که عمراني را ديدم در يکي از کنگره‌ها بود. من با او آشنايي تقريبا ديرينه‌‌اي داشتم که به زمان جنگ و کنگره‌ها و شب شعرهاي بعد از جنگ بر مي‌گردد.

يکي از اين کنگره‌ها يا همايش‌ها، شب شعر عاشورايي شيراز بود که عمراني در زمان برگزاري‌اش خيلي شوخ و سرحال بود و آن زمان‌ها بود که با تخلص پژمان شعر مي‌سرود. ولي اخيرا بسيار ساکت و گوشه‌گير شده بود.»

طهماسبي گفت: «عمراني واقعا و بدون تعارف انسان بي‌ادعايي بود. اخيرا که او را ديدم از او پرسيدم کجايي؟ فکر مي‌کنم در حوزه هنري بود که ديدمش و گفت که در اسلامشهر ساکن است. او اصالتا بوشهري بود.

در آن روز در حوزه درباره ايراداتي که به برخي شعرهايش گرفته بودم، خرده گرفت و با هم بحث کرديم. بالاخره در برخي جاها با هم اختلاف نظر هم داشتيم. هيچ گاه رنگ وابستگي را در کارهايش نديدم، ولي همان طور که اشاره کردم گاهي سر صنايع و مفاهيم شعري باهم بحث و اختلاف داشتيم.»

وي ادامه داد: «نکته‌اي که درباره عمراني اهميت دارد، بي‌ادعا بودن اوست. او در اين سال‌هاي اخير در کنج انزوا و گوشه‌نشيني‌اش، کارش را انجام مي‌داد و خدمتش را مي‌کرد. اما ديگر از دست رفته است.

ما يک به يک شاعران و هنرمندانمان را از دست مي‌دهيم. امروز احمد عزيزي را داريم که در حالتي بين کما و بيداري است و مصائب خودش را دارد.»

رضا اسماعيلي با بيان اين‌که خيلي عمراني يک معلم شاعر و يک شاعر معلم بود، گفت: «او شاعري ارزشي بود که دغدغه اصلي‌اش انقلاب اسلامي بود.»

اين شاعر در پي درگذشت خليل عمراني گفت: «عمراني يکي از شاعران نام‌ آشنا و توانمند انقلاب اسلامي بود که از فرداي پيروزي انقلاب تا امروز که بيش از سه دهه از آن مي‌گذرد، حضوري فعال و چشم‌گير داشت و در ادبيات انقلاب تأثيرگذار بود.»

اسماعيلي افزود: «عمراني در تشکيل کانون‌هاي شعر و ادب وزارت آموزش و پرورش نقش بسزايي داشت و چون خودش نيز معلم بود، همواره در اين کانون‌ها سعي مي‌کرد که دانش‌آموزان را در حوزه ادبيات و ادبيات متعهد استعداديابي و تربيت کند و توانمندي‌هاي آن‌ها را به فعليت درآورد.

او يک معلم شاعر و يک شاعر معلم بود. همواره اين دغدغه را داشت که کانون‌هاي شعر و ادب آموزش و پرورش تقويت شود و دانش‌آموزان از برکت حضور در اين کانون‌ها با ادبيات متعهد آشنا شوند و با آن رشد کنند.»

اين شاعر انقلاب در ادامه افزود: «عمراني در کنار فعاليت‌ هايش در حوزه ادبيات و سرودن شعر همواره پست‌هاي اجرايي هم داشت. در عين اين‌که در وزارت آموزش و پرورش کارهاي اجرايي مي‌کرد.

در سال‌هاي اخير نيز به عنوان رييس شوراي شعر بسيج هنرمندان شرکت مي‌کرد که يکي از اهداف محوري اين شورا سياست‌گذاري و تعيين آيين‌نامه‌ها بود و عمراني با تشکيل جلسات منظم، اين شورا را مديريت مي‌کرد.»

اسماعيلي در ادامه درباره آثار منتشر نشده خليل عمراني عنوان کرد: «آخرين اثري که خليل عمراني آماده چاپ دارد،‌ مجموعه شعر «بزرگراه سکوت» است که خودش شاهد چاپ شدنش نبود، ولي ان‌شاء‌الله به همت پسر ارشدش و دوستانش در آينده به چاپ مي‌رسد. همچنين در حوزه کارهاي تحقيقي مقالات زيبايي دارد که در آينده اين مجموعه مقالات منتشر خواهد شد.»

رضا اسماعيلي در ادامه درباره ويژگي‌هاي شعري خليل عمراني گفت: «عمراني شاعري ارزشي بود که دغدغه اصلي‌اش انقلاب بود. او همواره سعي مي‌کرد با زبان شعر از آرمان‌ها و ارزش‌هاي انقلاب دفاع کند. درد انقلاب داشت و براي خودش رسالتي قائل بود و اين رسالت در تمام شعرهايش پيدا بود.»

او در ادامه افزود: «عمراني از لحاظ فني و ساختار شعري نيز در حوزه غزل و مثنوي کار مي‌کرد. او غزل‌هاي نسبتا محکمي دارد و زبان در اين غزل‌ها روزآمد و کارآمد است.

او با شيوايي و رواني توانسته دغدغه و عواطف خود را به زبان شعر بيان کند. مي‌توانيم او را شاعري ارزشي بناميم که تمام وقت خود را صرف ادامه دادن راه امام (ره) کرد و همواره در اين مسير گام برداشت. »

اسماعيلي همچنين گفت: «اشعار عمراني، اشعار قابل تأمل و قابل اعتنايي بود و اگر عمر وي به دنيا مي‌ماند و او مي‌توانست شعر سرودن را ادامه دهد، مي‌توانست در آينده شعرهاي ماندگارتري بگويد، اما به خاطر اين‌که خيلي از وقتش را صرف کارهاي اجرايي مي‌کرد، فرصت نکرد همه اشعارش را منتشر کند. البته او اشعار منتشرنشده‌اي دارد که احتمالا در آينده به چاپ خواهند رسيد.»

شايان ذکر است که يادنامه استاد خليل عمراني با عنوان «گدازه‌هاي سکوت» که به مناسبت مراسم بزرگداشت و ترحيم زنده ياد خليل عمراني گردآوري شده بود، از سوي موسسه فرهنگي هنري شهرستان ادب و با همکاري انجمن ادبي نسل مرواريد منتشر شده است.

زندگي نامه، سوگ سروده شاعران، مروري بر انديشه‌هاي ادبي عمراني، گزينه اشعار، استاد عمراني در آينه نظرات و ... از جمله مطالب اين يادنامه است.

منابع:

1-همشهري آنلاين

2-سايت سديد کاشان

3-خبر آنلاين

4-خبرگزاري مهر

5-خبرگزاري ايسنا

6-خبرگزاري فارس

 

 

 

 

 

يكشنبه 3 دی 1391 - 12:27


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری