دوشنبه 20 آذر 1396 - 18:34
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

سيدرضا آباقي

 

رونمايي از «يافته‌هاي پژوهش ملي دينداري ايرانيان»

 

مراسم  رونمايي از مجموعه 43 جلدي«يافته‌هاي پژوهش ملي دينداري ايرانيان» با حضور رييس سازمان تبليغات اسلامي، اعضاي شوراي معاونان و كارشناسان سازمان و جمعي از پژوهشگران دانشگاهي و حوزوي چهارشنبه 29 آذر در سالن اجتماعات معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان برگزار شد.

تعلق خاطر علمي به مقام معظم رهبري داشته باشيم

در ابتداي اين مراسم معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي گفت: غير از تعلق خاطر از لحاظ ديني، انقلابي و اعتقادي به مقام معظم رهبري، واقعاً بايد تعلق خاطر علمي هم به ايشان داشته باشيم.نتايج اين پژوهش نشان مي دهد که آنچه مقام معظم رهبري در مورد اوضاع فرهنگي بيان مي کنند چقدر اهميت دارد.

حجت الاسلام سيدجواد موسوي هوايي ضمن تبريك هفته پژوهش به اهميت پژوهشگران حوزه دين و پژوهش در مورد آنچه كه به نفع نظام بشري است اشاره كرد و افزود: علم نافع وقتي مطرح مي شود؛ علمي ديني است و بعد مصداق کامل آن مسأله علوم ديني است و علومي كه به اعتقاد مرتبط مي‌شوند و ام العلوم «علم توحيد» است حتي در فلسفه علم هم علم توحيد زيربنا است.

وي ادامه داد: مقام معظم رهبري همواره در بحث‌هايي كه مطرح مي‌كنند چند عنوان كلي علمي، انقلابي و ديني در راستاي ايجاد تمدن اسلامي دارند، ايشان فرموده‌اند ما در يك پيچ تاريخي بزرگ هستيم و وقتي بشريت از آن عبور بكند بايد به تمدن اسلامي برسيم. در جايي ديگر فرموده‌اند هدف انقلاب اسلامي ديني كردن جامعه است. باز ايشان تاكيد كرده اند بحث توليد علم و نظريه پردازي بايد تقويت بشود.اخيرا هم ايشان بحث علوم انساني و بحث سبك زندگي را مطرح كرده اند.

موسوي هوايي تصريح كرد: خيلي خوب مي شود اين منظومه را كنار هم چيد. اين منظومه واقعاً محققانه است. غير از تعلق خاطري كه از لحاظ ديني، انقلابي و اعتقادي به ولايت فقيه داريم، واقعاً بايد تعلق خاطر علمي هم داشته باشيم. براي چينش اين بحث هادر همين پژوهشي كه انجام شده ما هم بحث توليد علم را طي كرديم تا به اين سنجش ها رسيديم.

معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي در بخش ديگري از سخنانش اضافه كرد:در پژوهش هاي انجام گرفته در حوزه دينداري ايرانيان سعي شده‌است، به بومي‌سازي نظريات و رفع نواقص انساني اين نظريه‌ها و توليد يك نظريه‌اي كه به درد جامعه ما و ساير جوامع اسلامي بخورد برسيم، براي بررسي ركن و عنصري كه دقيقاً هم بر سبك زندگي و هم در ديني كردن جامعه و عبور دادن از اين پيچ تاريخي موثر است يعني سنجش دينداري اين كار انجام شده است.

 وي پژوهش دينداري ايرانيان را بي نظير و نتايج آن را بسيار عالي دانست و گفت: نتايج اين سنجش نشان مي‌دهد که آنچه مقام معظم رهبري در مورد اوضاع فرهنگي بيان مي‌کنند چقدر اهميت دارد و اين سنجش گوياي اين است که معظم له روح جامعه را درک مي‌کنند و در راستاي آن بيانات و سفارشاتي دارند.

ملاك دينداري جامعه فقط از راه پژوهش تعيين مي‌شود

مديركل دفتر برنامه‌ريزي و پژوهش‌هاي كاربردي معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي سخنران بعدي اين مراسم بود.

دكتر سيد عليرضا فروغي با بيان اين كه قضاوت‌هاي متفاوتي در مورد سطح دينداري مردم مي‌شود، تصريح‌كرد: براي قضاوت در اين زمينه احتياج به ملاكي داريم كه آن ملاك را نمي‌توانيم به‌ شكل شخصي، سليقه‌اي يا عاطفي تعيين كنيم. اين ملاك و معيار فقط از مسير پژوهش تعيين مي‌شود.

فروغي با ارائه گزارشي از روند پژوهش‌هاي انجام شده در معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان، افزود: نخستين پژوهش دفتر برنامه‌ريزي و پژوهش‌هاي كاربردي در سال 83 با عنوان سنجش رفتارهاي ديني دانشجويان انجام شد. بعد از آن در سال 84 در جلساتي تصميم به برگزاري سلسله نشست‌هاي علمي با عنوان سنجه‌هاي دينداري در ايران گرفته‌شد كه مركز طرح‌هاي ملي سازمان تبليغات اسلامي، مركز پژوهش‌هاي حوزه و دانشگاه و مركز مطالعات ديني دانشگاه تربيت مدرس متولي برگزار اين جلسات بودند كه در آن جلسات كم‌كم اين انديشه شكل‌گرفت كه ما برويم به اين سمت كه يك پژوهش ملي در حوزه دينداري انجام دهيم.

وي ادمه داد: پژوهش ديگري با عنوان سنجه‌هاي مرتبط با دين در ايران در سال 1385 انجام شد. خروجي اين پژوهش در سال 86 منتشر و در سال 87 به‌صورت كتاب تقديم جامعه علمي شد. هر آنچه پژوهش معتبر در كشور در حوزه دينداري هست در اين پژوهش رصد شده‌است. اين كار دستمايه اين قرار گرفت كه ما در سال 1386 بتوانيم در 5 شهر بزرگ كشور يعني در تبريز، اصفهان، قم، اهواز و تهران اين سنجه‌ها را به آزمون بگذاريم.

رئيس مركز پژوهش‌هاي اجتماعي دين تصريح كرد:پژوهش‌هايي كه در كشور انجام شده بود در چند مرحله پالايش شد تا پرسش‌نامه پژوهش سال 86 آماده‌شد.نتايج اين پژوهش هم باز در سال 86 به‌شكل گزارش كل و در سال 87 به تفكيك 5 استان در 5 مجلد منتشر شد. اين‌ها گام‌هايي بودند كه ما با برداشتن آن بعدها براي انجام يك پژوهش ملي آماده‌شديم.

مديركل دفتربرنامه‌ريزي و توسعه پژوهش‌هاي كاربردي معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان در بخش ديگري از سخنانش تأكيد كرد: با نقدي كه نسبت به پرسش‌نامه سال 86 و مشورتي كه با اساتيد و پژوهشگران مختلف حوزه و دانشگاه انجام شد، در ابتداي سال 88 قرارداد انجام پژوهش ملي دينداري ايرانيان منعقد شد. بعد از شرايط به وجود آمده در انتخابات سال 88 ما احساس كرديم فضا براي انجام اين پيمايش ملي در كلانشهرها مخصوصاً تهران مهيا نيست.

 روغي اضافه كرد: در سال 1389 مجددا انجام اين پژوهش از سر گرفته شد. بيش از يك سال روي اين پژوهش كار شد اواخر سال 1389 ك اجرايي آن تمام شد و در سال 1390 ابتدا گزارش كل و شهري و روستايي به ما ارائه شد و بعد گزارش‌هاي 30 استان آماده شد و در اواخر سال 90 بود كه به ما پيشنهاد ارشد كه با توجه به اين كه گزارش كل را داريم گزارش 10 كلانشهر كشور را هم به اين مجموعه اضافه كنيم اين پژوهش مشتمل بر 43 مجلد است.

 وي با بيان اين كه ما در بحث دينداري براي خود يك جورچين و پازل در نظر گرفته بوديم، تاكيد كرد: بخشي از اين جورچين بحث پوشش و حجاب و بخش ديگر بحث دينداري و بحث جنبشهاي نوپديد ديني بود. اين باعث شد كه ما بتوانيم در اين پازل حوزه دينداري به صورت متمركز عمل كنيم. پژوهش ديگري كه باز در سال گذشته رونمايي شد بحث دين و بزهكاري جوانان بود.

 رئيس مركز پژوهش‌هاي اجتماعي دين همچنين اظهار داشت: از سال 88 به بعد فقط سازمان تبليغات اسلامي است كه پشتيبان پژوهش دكتر خداياري‌فر هست كه دارد انجام مي شود، پژوهش جامع ديگري هم اخيرا براي اولين بار در حوزه مراسم و مناسك جمعي مثل بحث نماز جماعت و حضور در مسجد ارائه شده است.

 وي از انجام پژوهشي تحت عنوان عوامل موثر در نفوذ اجتماعي روحانيت در 10 استان كشور در آينده خبر داد و گفت: از دو سال قبل به مساله سبك زندگي توجه داشته ايم. ما قبلا در پژوهش جنبشهاي نوپديد ديني به بحث سبك زندگي پرداخته بوديم. در پژوهش پوشش و حجاب هم بحث سبك زندگي ديده شده بود . ما متوجه شديم كه يكي از موضوعات مهم حوزه فرهنگي، ديني و اجتماعي كشور ما مساله سبك زندگي است كه هم عامل موثر است و هم از بخشهاي ديگر متاثر مي شود.

 مديركل دفتر برنامه‌ريزي و توسعه پژوهش‌هاي كاربردي معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان افزود: پژوهش ديگري در مورد حضور در فريضه نماز جمعه انجام خواهيم داد كه اينها مجموعاً به ما وضعيت موجود دينداري در كشور را نشان مي دهند و نياز بينشي، نگرشي و رفتاري جامعه را به ما منعكس مي‌كنند. اين پژوهش‌ها هر 3 سال يك بار به‌صورت طولي بايد تكرار شود. زماني مي‌توانيم به داده‌هاي اين پژوهش‌ها به صورت متقن و مستند استناد قطعي كنيم كه به صورت طولي با موج‌هاي پي در پي تكرار شود.

 فروغي ادامه داد: اين مژده را هم بدهم كه رفتارهاي فرهنگي ايرانيان كه موج اول آن توسط وزارت ارشاد انجام شده بود، موج دوم آن توسط آقاي گودرزي در اختيار سازمان قرار گرفته است. دكتر خاموشي عضو شوراي سياستگذاري اين پژوهش بوده‌اند و گزارش آن را به شوراي عالي انقلاب فرهنگي هم ارائه داده‌اند.

 وي تصريح كرد:سازمان تبليغات اسلامي الان چنين مرجعيتي را پيدا كرده كه در حوزه هاي فرهنگي، ديني و اجتماعي اگر بخواهد پژوهشي در كشور انجام بشود و بخواهند سوابق آن پژوهش را پيگيري كنند، بايد به سازمان مراجعه كنند. نگاه ما در اين پژوهشها بخشي به گذشته است و بخشي مربوط به آينده است.

 فروغي ضمن برشمردن اهداف پژوهش‌هاي انجام شده توسط سازمان، گفت: يكي از اين اهداف؛ آگاهي و شناخت نسبت به وضعيت دينداري در كشور بوده‌است،‌رصد تغييرات بينشي، رفتاري و نگرشي جامعه مسأله بسيار مهمي است اين در حالي است كه قضاوت‌هاي متفاوتي در مورد سطح دينداري مردم مي‌شود. براي قضاوت در اين زمينه احتياج به ملاكي داريم كه آن ملاك را نمي توانيم به‌صورت شخصي و سليقه‌اي يا عاطفي تعيين كنيم و اين ملاك و معيار فقط از مسير پژوهش تعيين مي‌شود.

 وي اظهار داشت:نظام مديريت فرهنگي، ديني و اجتماعي بايد مبتني بر داده‌هاي مستند و متقن باشد و ما با انجام اين پژوهش‌ها بايد دستگاه‌هاي حاكميتي را پشتيباني كنيم در چند سال اخير هر موضوعي در شوراهاي بالادستي ما طرح شده ما گفته‌ايم كه قبلاً روي اين موضوع كار كرده‌ايم. اين موفقيت بزرگي براي سازمان است.

 فروغي غنا بخشيدن به پژوهش‌هاي فرهنگي ، ديني و اجتماعي و توليد داده براي پژوهشگران اين حوزه و حوزه‌هاي مختلف علوم انساني و مطالعات فرهنگي را هدف ديگر انجام اين پژوش‌ها عنوان كرد و افزود: ما بايد شرايطي را فراهم كنيم كه پژوهشگران و محققان اين حوزه ها تقويت شوند. از طرفي بايد پايگاه هاي داده در حوزه هاي مختلف فرهنگي، ديني و اجتماعي را با انجام اين پژوهشها تقويت كنيم. اين داده ها بايد ساماندهي و پردازش بشوند.

 وي اضافه كرد:در چند سال اخير در كشور نسبت به بحث آمار و عدد و رقم حساسيت بيشتري نشان داده مي شود. ما با اين پژوهش ها خوراك پايگاه هاي داده در كشور را فراهم مي كنيم. خود سازمان هم پايگاهي را با عنوان پايگاه فرهنگي،ديني تاسيس كرده است.با در اختيار قرار دادن اين داده ها به متخصصان و علاقه‌مندان از راه اينترنت و روشهاي ديگر بايد نقش ايجابي و اثباتي خودمان را ايفا كنيم. ما نمي توانيم افراد را از دسترسي به اطلاعات منع كنيم.

 فروغي در بخش ديگري از سخنانش تاكيد كرد: توليد داده گام اول است. گام دوم توصيف اين داده هاست. بايد به مديران و برنامه ريزان درك ملموستري از اين داده ها را ارايه بدهيم. ما در پژوهش حجاب چند گزارش توصيفي تهيه كرده ايم.

 فروغي گام سوم بعد از توليد و توصيف داده را بحث تحليل داده ها دانست و گفت: گام تحليل گام بسيار مهمي است. روابط علي و معلولي، تاثيرها و تاثر ها در اين بخش مشخص مي شود. گام چهارم گام روند پژوهشي است كه اهميت زيادي دارد. ما در كار حجاب و دينداري اين كار را انجام داده ايم و تمام پژوهشهايي را كه در اين حوزه ها انجام شده جمع آوري كرده ايم. ممكن است كسي به داده ها تشكيك بكند اما وقتي سير زماني ديده شود به اهيمت اين داده هاي پي برده خواهد شد.

 رييس مركز پژوهش‌هاي اجتماعي دين گام پنجم را بحث آينده پژوهشي عنوان كرد و افزود: براي اين كه سياستگذاري هاي نظام درست باشد بايد شناخت دقيقي از آينده هاي ممكن داشته باشيم. گذشته چراغ راه آينده است. ما بايد وضعيت جامعه خودمان را در آينده پيشبيني و بر اساس آن برنامه ريزي و سياستگذاري كنيم.

 فروغي ادامه داد: گام ششم كه گام اصلي است بحث توليد سياستنامه است. نمي شود به يك مدير چند هزار صفحه پژوهش را ارائه داد. بايد با ارائه سياستنامه ها مديريت فرهنگي، ديني و اجتماعي كشور را تقويت كنيم. پنچ گام قبلي در واقع مقدمه گام ششم و توليد سياستنامه است.

 وي در بخش پاياني سخنانش به برشمردن ويژگي هاي پژوهش ملي دينداري ايرانيان پرداخت و گفت: اين پژوهش با 18 هزار نمونه تنها پژوهش در اين سطح است و گزارش‌هاي آن هم به صورت شهري و روستايي و در كنارش به صورت مستقل استاني ارائه شده كه اين براي اولين بار است. ما گزارش كلانشهرها را هم اضافه كرديم چون مسائل اصلي اجتماعي‌مان در كلانشهر ها متمركز شده‌است.

 در ادامه مراسم رونمايي از مجموعه 43 جلدي«يافته‌هاي پژوهش ملي دينداري ايرانيان» دکتر خداياري فرد رئيس مؤسسه روان شناسي دانشگاه تهران نيز طي سخناني بر لزوم به کارگيري يافته هاي پژوهشي در حل مشکلات و ناهنجاري هاي اجتماعي و مسائل جامعه تأکيد کرد و در مورد «پژوهش ملي دينداري ايرانيان» گفت: با تلاش سازمان تبليغات اسلامي ما الان سنجه هاي دينداري را تمام کرديم و ديگر ساخت مقياس ديني معنا ندارد.

ايران پيشروترين جامعه در گفتمان غالب دين است

رييس سازمان تبليغات اسلامي نيز به عنوان آخرين سخنران اين مراسم با تاكيد بر اين كه دين محور اصلي هويتي ماست، گفت:ايران پيشروترين جامعه در گفتمان غالب دين است به همين دليل نظام سلطه همواره مي خواهد ما را در اين فضاي هويتي مان بكوبد.

دكتر سيد مهدي خاموشي ضمن تشكر از دست اندر كاران پژوهش ملي دينداري ايرانيان،افزود: امروز در شوراي عالي انقلاب فرهنگي هم بحثهايي مثل مهندسي فرهنگ، پيوست فرهنگي در برنامه هاي توسعه پنجم و پروژه هاي كلان كشور يا نقشه جامع علمي كشور مطرح است كه نشان‌دهنده اهميت اين موضوع است.

 وي ادامه داد: ما در سازمان معتقديم كه نيازسنجي و نظر سنجي مي‌تواند دو ركني باشد كه اساس برنامه‌ريزي ما را شكل بدهد. به عنوان مثال روند اجراي طرح روحانيون مستقر و ساخت خانه‌هاي عالم بر همين اساس طراحي و اجرا شد كه خيلي هم موفقيت آميز بوده است.

 عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصريح كرد: ما از اين دست پژوهش ها نه تنها حمايت مي كنيم بلكه آنها را نياز خودمان احساس مي كنيم و معتقديم محتواي اين پژوهش ها بايد به عنوان يك بانك داده و نياز ضروري كشور مورد استفاده قرار بگيرد.

 دكتر خاموشي در بخش ديگري از سخنانش اضافه كرد:در چهل حديث حضرت امام (ره) روايتي است با اين مضمون كه دروغ مي گويد كسي كه ادعا مي كند از شيعيان ماست و اهل عمل نيست اين روايت تازيانه وار جلو مي رود تا آن جا كه حضرات معصومين مي فرمايند تدين شرط ولايت است يعني در چند صفحه آخر محتوا برمي گردد ما در قرآن هم داريم يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ

 رييس سازمان تبليغات اسلامي در بخش ديگري از سخنانش اظهار داشت: امسال با اين كه مردم در مضيقه بودند بيش از دو و نيم برابر براي امام حسين (ع) هزينه كردند، اين نشان مي دهد كه مفهوم و ريشه دين در قلل خاص خودش وجود دارد كه ما بايد آنها را كشف كنيم.

 وي با طرح اين پرسش كه چرا ما اين قدر عبارت «لا دين» مثل لا دين لمن لا مروة له و لا دين لمن لا صلوة له و غيره داريم،گفت: بايد بفهميم شاخص هاي دينداري چيست . شايد ما شاخصي نوشته ايم و عمارت قشنگي درست كرديم ولي آنچه كه موجب نجات شخص مي شود ممكن است اين پيكره نباشد. شايد اين پيكره نقص داشته باشد ولي با اين حال آن فرد اهل نجات باشد ما داستان حر را در كربلا داريم. بنابراين بايد اين محورها را حفظ كنيم.

 خاموشي با تاكيد بر اين كه دين محور اصلي هويتي ماست، گفت: بر همين اساس نظام سلطه ما را در اين فضاي هويتي مان دارد مي كوبد.ما بايد بفهيم گفتمان غالب ديني ما چيست چون اين گفتمان جامعه را به سمت و سوي خاص مي كشاند. اگر دشمن اين گفتمان را از ما بگيرد همه چيز را از ما گرفته است. ما مي بينيم كه بعضي چشمه ها هست كه گفتمان غالب ديني ماست و آن شاخص اصلي هويت ديني جامعه را شكل مي دهد.متخصصان و پژوهشگران ما بايد به اين مساله توجه داشته باشند.

 عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي از تملك 420 قطعه زمين در شهر تهران براي ساخت مسجد در آينده اي نزديك خبر داد و گفت: پرديس فرهنگي بايد بر محور مسجد باشد و آن گفتمان غالب ديني بايد بر آن بار شود.

 در پايان اين مراسم از مجموعه 43 جلدي «يافته هاي پژوهش ملي دينداري ايرانيان» كه به همت دفتر برنامه‌ريزي پژوهش‌هاي کاربردي معاونت پژوهش و آموزش سازمان تبليغات اسلامي تهيه و تدوين شده، رونمايي شد.

نتايج اين پژوهش با 18 هزار نمونه از مناطق شهري و استاني در 31 استان کشور در قالب‌هاي گزارش کلي، گزارش مناطق شهري و روستايي، گزارش جداگانه از 31 استان و گزارش كلانشهر ها منتشر شده است.

 

 

شنبه 2 دی 1391 - 11:55


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری