سه‌شنبه 6 تير 1396 - 23:31
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

زينب احمدي

 

تاملات فلسفي

 

تاملات فلسفي

تاليف: سيد عباس حسين قائم مقامي

چاپ اول: 1380

شمارگان: 1500 نسخه

انتشارات: چاپ و نشر بين الملل

کتاب حاضر دومين دفتر از مجموعه­اي است که گفتارها و نوشتارهايي با صبغه فلسفي نگارنده که در طول ساليان صورت وجود يافته­اند را در برمي­گيرد. نوشتارهايي که گزارشي از هرکدام را براي معرفي شما خوانندگان مي­آوريم:

1- درآمدي بر نظريه­ها، در برهان وجودشناسي:

در تفکر اسلامي مي­توان پيشينه اين برهان را به متون و منابع نخستين و اصلي ديني بازگرداند و در غرب مسيحي نيز، سنت آنسلم (1033-1109 م) نخستين کسي است که به تبيين و تقرير برهان وجودي پرداخت و در سده­هاي بعدي نظريه او توجه فيلسوفاني چون رنه دکارت (1650-1596 م) و لايب نيتس (1649-1716م) را به خود جلب  کرد و هرکدام سهمي بسزا در تکامل و استدلال پذيري آن ايفا کردند. ليک همه آنها در عين برخورداري از هوشمندي­ها و باريک بيني­هاي تحسين برانگيز از اشکالي اساسي رنج مي­برند و آن خلط ميان مفهوم و مصداق وجود و انتظار آثار وجود خارجي از وجود ذهني است. نويسنده کوشيده است تا با تبيين اين اشکال مهمترين تقريرهاي غربي از برهان وجودي را مورد نقادي قرار دهد و امتياز تقريري را که در حوزه اسلامي، و به طور مشخص توسط صدرالمتالهين شيرازي (979-1050 ق) از اين برهان صورت گرفته بنماياند.

اين مقاله در تاريخ (18/5/76) به رشته تحرير درآمده و در خرداد ماه 1378 به همايش جهاني ملاصدرا ارائه شد.

2- درآمدي بر فلسفه دين

اين مقاله کوشيده است تا مهمترين آشناييهاي لازم جهت ورود به اين مباحث را در اختيار خواننده قرار دهد و در اين راستا به طور گذرا از موضوعاتي همچون پيشينه بحث فلسفه دين، فلسفه دين در عصر حاضر، نسبت فلسفه دين و علم کلام، کارکردهاي علم کلام و تفاوت ميان کلام قديم و جديد، نسبت ميان فلسفه و دين، تبيين و نقد نظريه­هاي مختلف پيرامون ماهيت و منشاء دين، تعريف دين و دينداري، منشاء فطري دين و ريشه گرايش تاريخي بشر به دين، نقد کارکرد جامعه شناسي دين، خلط ميان واقعيت و حقيقت دين، تفاوت احساسي ديني و معرفت ديني و . . . بحث کرده است.

اين مقاله که تحريري از چند گفتار ايراد شده در محافل دانشجويي است در شماره 56 مجله کيهان انديشه (مهر 1373) چاپ شد.

3- خداشناسي فلسفي در کلام امام رضا(ع)

مقاله خداشناسي فلسفي در کلام امام رضا(ع)، خرده تلاشي است که مبتني بر اين باور و به تاسي از سيره آن انديشمندان صورت گرفته و برخي از مهمترين رهيافت­هاي شناختي را در گفتار آن حضرت گزارش کرده است. مقدمه اين مقاله، سخنراني نويسنده در کنگره جهاني امام رضا(ع) در ارديبهشت ماه 1371 بوده و متن آن نيز مقاله ارائه شده به همان کنگره است.

4- پاره­اي بحث­هاي ارائه شده در اين پيرامون نه تنها به رفع اين انزوا نينجاميده بلکه با يکسان سازي ميان ماهيت دين و عرفان، انديشه ديني را نيز به همان عزلت و انزوا، و رانده شدن به زاويه ذهن و ضمير فردي دچار کرده­اند. متاسفانه کهن عرفاني با تمام عمق و غنايي که دارند به طور مستقل و پيراسته مباحث معرفت شناختي را مورد تعرض قرار نداده و راه را براي اظهار نظرهاي غيرمتخصصانه ناآشنايان با معارف اصيل عرفاني نبسته­اند.

نگارنده با توجه به خلأ موجود در ضرورت نگاه دقيق­تر به فلسفه عرفان در طي چند واحد درسي به طرح تفصيلي مهمترين موضوعات آن براي دانشجويان پرداخت که در فرصت مغتضي منتشر خواهد شد و آنچه در اين مقاله ذکر شده نيز بازگو کننده بخشي از آن مطالب است که در تاريخ مرداد ماه 1378 در گفتگو با يکي از روزنامه­ها ايراد شد.

5- شرحي بر سفر عشق

درسال 70-69، نگارنده براي جمعي از طالبان معرفت و تشنگان حقيقت متن رساله ارزشمند مصباح الهدايه الي الخلافه و الولايه نوشته حضرت امام خميني (ره) را به بحث گذاشت و به طور همزمان توجه همراه با توضيحات و تعليقات آن را نيز آغاز کرد؛ ولي متاسفانه آن جلسات به دلايلي ادامه نيافت و ترجمه و شرح مذکور نيز با وجود اينکه مقدار زيادي از آن انجام پذيرفته بود ناتمام ماند. قسمت پاياني اين رساله به شرح و نقدي که امام (ره) بر نظريه شيخ مشايخ و استاد اساتيد خويش يعني آقا محمدرضا قمشه­اي داشته است انتشار جداگانه آن مورد توجه قرار گرفته و در فروردين 1371 اين بخش به طور مستقل در نشريه کيهان انديشه ش 41 به چاپ رسيد.

امام خميني در اين بخش از رساله با وجود اختصار آن نکات مهمي را بيان کرده که بس عميق و پرسخن است. نگارنده در شرح گفتار ايشان کوشيده است ضمن رعايت اختصار نظريه حکيم قمشه­اي و نقد امام بر آن را براي مخاطب روشن سازد و در عين حال، با ارائه داوري و محاکمه­اي سريع، زمينه تامل را در وي برانگيزد.

6- تاملي در نسبت ادراکات اعتباري و حقيقي

نويسنده در يک بررسي نشان داده که اساساً هر مفهوم اعتباري، برانگيخته مفهومي حقيقي است و به طور خاص احکام و اعتباريات شرعي نيز برگرفته از حقايق برتر ماورايي بوده و به همين دليل از آثار و لوازم حقيقي نداشته باشند هرگز نمي­توانند آثاري تکويني و عيني توليد کنند.

اين مقاله در شماره 27 کيهان انديشه، مهر 1368 به چاپ رسيده است.

7- قرآن، انسان و جهان

در اين نگاه قرآن کتاب تدويني و انسان کتاب تکويني است و جهان تفصيل بيروني اين کتاب است. بررسي ابعاد شگفتي برانگيز اين ارتباط بس نکته آموز و جان افزاست و مي­تواند به شکل گيري عناصر اصلي جهان شناسي و انسان شناسي عرفاني بيانجامد. نويسنده کوشيده تا تلاشي هرچند مختصر را در اين مسير ارائه دهد و احيانا نکات مکنون و پنهاني را که در متون و منابع عرفاني وجود دارد بنماياند.

اين مقاله نخستين بار در شماره 34 کيهان انديشه آذر 1369 منتشر شد و پس از آن نيز برخي نشريات ديگر به انتشار مجدد آن اقدام کردند.

8- طلب و اراده

رساله مذکور شرحي است بر يکي از مهمترين اين مکتوبات به نام «کفايه الاصول» اين شرح برگرفته از گفتار برخي از مدرسان حوزه علميه نجف اشرف بوده و در تاريخ دي ماه 1365 توسط نگارنده به همراه توضحياتي چند ترجمه شده است.

9- آرمان انساني و انسان آرماني

اين نوشتار که در فروردين ماه 1370 در کيهان انديشه شش 32 و 31 به چاپ رسيد، نقش محوري نظريه فطرت را در حوزه­هاي مختلف معرفتي به اختصار گزارش کرده است.

در آمدي بر نظريه­ها در برهان وجودشناسي درباره براهين خداشناسي، برهان وجودي در انديشه و فلسفه اسلامي، برهان وجودي در غرب مسيحي، برهان وجودي دکارت، برهان وجودي لايب نيتس، نقد تقرير غربي از برهان وجودي، نقد کانت بر برهان وجودي، وجود محمولي وجود غيري، نقد نظريه کانت، نسبت وجود محمولي و وجود وصفي، برهان وجودي در فلسفه اسلامي، تقرير ملاصدرا از برهان وجودي و عناصر اصلي نظريه ملاصدرا سخن مي­گويد.

درآمدي بر فلسفه دين نيز درباره پيشينه بحث فلسفه دين، فلسفه دين در عصر حاضر، فلسفه دين، در عصر علم کلام، فلسفه و دين، ماهيت و منشاء دين، ترس منشاء پيدايش دين، کارل مارکس، دنياپرستي، اميل دورکيم، ماکس وبر، نقد کلي نظريات، دين چيست؟، گرايش فطري دين، پيدايش اديان جامعه شناسي دين، خاتميت دين و تفکيک ذهني ميان دين و معرفت ديني، احساس ديني، گرايش ديني صحبت مي­کند. خداشناسي فلسفي در کلام امام رضا(ع) هم از ويژگي­هاي امام رضا(ع) در مناظرات و مباحثات، براهين خداشناسي؛ استدلال بر اصل وجود صانع، استدلال بر يگانگي و وحدانيت خداوند نوشته است.

همچنين مقدمه­اي بر معرفت شناسي تجربه عرفاني نيز از عينيت عرفان، روش ناپذيري عرفان، تناقض نمايي عرفان، کارکرد عرفان نظري، تجربه عرفاني و وحي الهي، دين و عرفان، مفهوم ختم ولايت در انديشه عرفاني، مفهوم انسان کامل، تفاوت­ها و اشتراکات عرفان شيعي و سني، عرفان دين و سياست، سريال حق در موجودات، ظاهر و باطن شريعت، شطحيات، پلوراليسم عرفاني، رئاليسم انتقادي سخن به ميان رانده است.

شرحي بر سفر عشق نيز از شرح چهار سفر سخن مي­گويد.

تاملي در نسبت ادراکات اعتباري و حقيقي نيز، مفاهيم اعتباري، علائم اعتبار، اعتبارات شرعي و اخلاقي، علوم اعتباري و حقيقي و تورم علم اصول را بررسي مي­کند. قرآن، انسان و جهان هم سي و شش لطيفه را مورد بحث قرار داده است تا در ميان آن مخاطب با مفاهيم نغز آميخته با آن مطالب بيشتر آشناتر شود.

بخش طلب و اراده هم شرح مختصري بر بخش طلب و اراده از کفايه الاصول است و بخش آرمان انساني و انسان آرماني هم انسان شناسي اسلام، فطرت، فطريات و غريزيات، نظريه نوليبراليستي، چرا اقلام فطري پيروي کردني است؟ اقسام فطريات، نسبيت شناخت، نيازها و گرايش­هاي فطري، آرمان خواهي انسان، تاثير انسان شناسي در علوم انساني، بحران اخلاقي مکاتب اومانيستي، تاريخ پيدايش اديان، از خودآگاهي تا خداآگاهي، اشتباه در تطبيق و نقش تربيت، نقش تربيت، نتايج اثبات و انکار فطرت، فطرت و فلسفه شناخت، فطرت و فلسفه اخلاق، فطرت و فلسفه حقوق، فطرت و تعليم و تربيت، فطرت و فلسفه تاريخ، جامعه چيست؟، رابطه متقابل فرد و اجتماع، جامعه سالم و جامعه بيمار، جامعه پويا و جامعه ايستا، شخصيت انسان، تولد شخص و تولد شخصيت، مفهوم شخصيت، کرامت و منزلت انساني، انسان کامل، انديشه انسان ايده آل، ملاک برتري انسان بر فرشتگان، تضاد در انتخاب، نه تضاد ديالکتيکي، ولايت تکويني انسان، رابطه خودآگاهي و خداآگاهي، از خودبيگانگي، انسان­ها از نظر رشد شخصيت، تجسم اعمال و تحول شخصيت را مورد نقد و بررسي قرار مي­دهد.

در پايان فهرستي از آيات، روايات و احاديث، مصطلحات و واژگان، نام کسان، نام کتب و رسائل، امکنه، واژگان انگليسي و تشريحي را از نظر مي­گذرانيم.

گفتني است، کتاب تاملات فلسفي نوشته سيد عباس حسين قائم مقامي با شمارگان 1500 نسخه از سوي انتشارات چاپ و نشر بين الملل منتشر و راهي بازار نشر کتاب شده است.

 

 

شنبه 25 آذر 1391 - 9:34


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری