پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 16:6
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

آرش معظمي

 

شعر آييني کرانه مند نيست

 

گزارش مراسم كنگره شعر آئيني شفق و آيين بزرگداشت عالم فقيد آيت الله محمدحسين بهجتي (شفق)

مراسم افتتاحيه نخستين کنگره شعر آئيني شفق با تجليل از محمدرضا سنگري‌ و علي موسوي گرمارودي صبح دوشنبه 20 آذر با حضور محسن مومني شريف و جمعي از شاعران آئيني کشور در تالار سوره حوزه هنري برگزار شد.

در اين مراسم كه با پخش فيلمي درباره مرحوم محمد حسين بهجتي(شفق) آغاز شد محسن مومني در سخناني با اشاره به اينکه ادبيات انقلاب اسلامي وامدار قرآن کريم است، اظهار داشت: ادبيات اگر ديني و آئيني نباشد و ستايشگر اهل بيت (ع) و مروج فضائل هم نباشد و به فکر افشاگري از ظلم نيز نيفتد، بدون شک پست است و فرومايه.

 وي در ادامه به مرحوم خليل عمراني از شاعران آئيني کشور که در حوزه هنري مورد تشييع قرار گرفت اشاره کرد و گفت: عمراني از باورمندان و مدافعان شعر آئيني بود و علاوه بر اشعارش به شهادت پايان نامه دوره کارشناسي ارشدش که زير نظر مرحوم قيصر امين پور از آن دفاع کرد، از مدافعان شعر انقلاب به شمار مي‌رفت و حتي براي اين دفاع در دوردسترين بخش‌هاي کشور و در روستاي واوان در منزل استيجاريش انجمن شعر ايجاد کرده بود.

 رئيس حوزه هنري در ادامه به مرحوم آيت‌الله بجتي اشاره کرد و گفت: شخصيت ايشان دراي وجوه مختلفي بود. وي جداي از اينکه از شاگردان مرحوم آيت الله بروجردي و حضرت امام (ره) به شمار مي‌رفت از هم مباحثه اي‌هاي برخي از مراجع فعلي نيز بود و از شاگردان علامه طباطبايي نيز به شمار مي‌رفت.

 مومني ادامه داد: من توفيق داشتم که در اواخر عمر ايشان دوبار در منزلشان به زيارت ايشان بپردازم و به قول مرحوم سيدحسن حسيني مست فيض او شوم. به نظر من او از نخستين شاعران انقلاب و شايد نخستين شاعري بود که پس از انقلاب شعرش در ميان طلاب دهان به دهان مي‌گشت.

 وي در ادامه به دوستي مرحوم بهجتي با مقام معظم رهبري اشاره کرد و گفت: اين دوستي به قول مرحوم بهجتي چنان عمقي به خود گرفت که مرحوم بهجتي به دليل کم شدن دوستي‌اش با بقيه دوستانش آنها را کم کم از دست داد و حتي وقتي در سال 43 مقام معظم رهبري به خاطر بيماري پدرشان قم را به مقصد مشهد ترک مي‌کند اين دوستي منجر به افسردگي آقاي بهجتي نيز شد.

 مومني افزود: بهجتي در برابر حق هرگز ساکت نماند. يکي از دوستان من مي‌گفت زماني که آيت‌الله العظمي خامنه‌اي به مقام رهبري رسيدند برخي از دوستان که با آقاي بهجتي و رهبري هم بحث بودند از مقام اجتهاد آقاي خامنه‌اي دفاع نکردند. مرحوم بهجتي نيز به آنها گفت به خاطر اينکه در برابر اين حق سکوت کرديد دوستي‌ام را با شما قطع مي‌کنم.

 همچنين محمد علي مجاهدي دبير نخستين كنگره شعر آئيني شفق در اين مراسم گفت: درباره نخستين كنگره سراسري شعر شفق بايد بگويم كه در اين كنگره از همه شاعران و متخصصان ادبي سراسر كشور خواسته شد تا در موضوعات معين شده آثار خود را به دبيرخانه كنگره بفرستند.

وي با بيان اينكه در اين كنگره از شعر آئيني فقط شعر ولايي را مد نظر داشتيم، افزود: تنها يك قطعه از قلمرو شعر آئيني در زبان فارسي به شعر ولايي يا شعر اهل بيتي(ع) اختصاص دارد؛ شعر ولايي يا اهل بيتي(ع) خودش زير مجموعه هاي مهمي مانند شعر نبوي(ص)، شعر علوي(ع)، شعر فاطمي(س)، شعر رضوي(ع) شعر بقيع، شعر عاشورايي و ... را دارد كه هر كدام از اينها به خاطر موضوعات خاصي كه در آن قلمرو مطرح است ممكن است زير مجموعه هاي كوچكتري داشته باشند مانند شعر فراز، شعر اعتراض، شعر ظهور و ... كه همه در قلمرو شعر ولايي مي گنجند.

دبير نخستين كنگره شعر آئيني شفق در ادامه گفت: همچنين در فراخوان اين كنگره شعر كودك را هم اعلام كرده بوديم و منظور شعرهاي كودكي بود كه سبقه آئيني داشته باشد.

وي افزود: در بخش پژوهش و تحقيق هم خواسته شده بود كه اگر پيرامون شعر و ادب آئيني و يا جايگاه و منزلت ادبي مرحوم محمد حسين بهجتي شفق، كار پژوهشي پخته اي انجام شده، دوستان محقق آن را به دبيرخانه كنگره ارسال كنند تا در داوري اين كنگره شركت داده شود.

مجاهدي اظهار كرد: خوشبختانه در تمامي اين موضوعات آثاري ارسال شده بود؛ براي مثال در بخش شعر نبوي(ص) 81 اثر، شعر علوي(ع) و غدير 115 اثر، شعر فاطمي(س) 112 اثر، در مورد ائمه اطهار(ع) 92 اثر، شعر مهدوي(عج) 254 اثر، شعر رضوي(ع) 134 اثر، شعر عاشورايي 293 اثر، شعر كودك با سبقه آئيني 80 اثر، پژوهش و تحقيق درباره شعر آئيني 12 اثر، پژوهش درباره جايگاه ادبي مرحوم شفق 5 اثر ارسال شد.

اين شاعر پيشكسوت آئيني تصريح كرد: در بخش پژوهش و تحقيق چند اثر قابل توجه براي ما فرستاده شده بود اما متاسفانه با موضوع مشخص شده در كنگره همخواني نداشت و لذا نتوانستيم آن ها را جزء آثار راه يافته قرار دهيم.

وي قلمرو پژوهشگري در خصوص ادبيات آئيني را بسيار مهم خواند و تاكيد كرد: به دليل عدم شناخت و پژوهش كافي هر كسي در اين زمينه آثاري خلق مي كند كه گاه با اصول معرفتي و اعتقادي همخوان نيست. از اين رو هنوز نياز به تحقيق و پژوهش در اين زمينه احساس مي شود.

مجاهدي گفت: براي جبران خلائي كه در بخش پژوهش داشتيم، احساسمان اين بود كه اين خلاء را بايد به شيوه اي پر كنيم و قرار شد كه از دو چهره بنام و سرشناس شعر آئيني معاصر جناب آقاب دكتر «محمدرضا سنگري» در مقوله پژوهش ادب آئيني معاصر و جناب آقاي دكتر «علي موسوي گرمارودي» در بخش شعر عاشورايي و تاثيرات آن، در اين دوره از كنگره مورد تجليل و تقدير به عمل آوريم.

وي تاكيد كرد: در آثاري كه در بخش تحقيق ارائه شد به گونه شايسته و جامع الاطراف و آنگونه كه انتظار داشتيم به موضوعات مرتبط كنگره بويژه شخصيت ادبي مرحوم بهجتي شفق پرداخته نشده بود كه اميدوارم در آينده خلاء هاي بخش تحقيق و پژوهش بيش از پيش برطرف شود.

مجاهدي ادامه داد: به همين دلايل كساني كه امروز مورد تقدير قرار مي گيرند نفرات اول و دوم و سوم نخواهند بود بلكه به عنوان برگزيدگان اين كنگره معرفي مي شوند.

دبير نخستين كنگره شعر آئيني شفق در پايان سخنانش از انتشار ويژه نامه 16 صفحه اي كنگره و چاپ دو كتاب از آثار برگزيدگان كنگره شعر آئيني شفق خبر داد.

 

صنعت مبالغه  در شعر آئيني فراوان اتفاق افتاده است

در حاشيه اين كنگره نشست بررسي شعر آئيني با حضور سيدعلي موسوي گرمارودي، محمدعلي مجاهدي، محمدرضا سنگري و قربان وليئي برگزار شد.

 در ابتداي اين ميزگرد محمدعلي مجاهدي با اشاره به تعاريفي که از شعر آئيني وجود دارد اظهار کرد: هر مقوله‌اي که به نحوي متاثر از منابع وحياني، تعاليم قرآني و آموزه‌هاي روايي و نيز تاريخ اسلام باشد مي‌تواند منبع سرايش شعر آئيني باشد.

 وي افزود: همه مقولات توحيدي، حکمي، اخلاقي و ... در اين تعريف مي‌گنجد و با توجه به ابعاد گسترده شعر آئيني مي‌توان آنها را در بخش‌هاي مختلف از اين گونه شعري گنجاند.

 در ادامه اين ميزدگرد سيدعلي موسوي گرمارودي با اشاره به اينکه غلو و بي‌حرمتي امروزه در جريان سرايش شعر آئيني بيش از اندازه به چشم مي‌خورد گفت: برخي از شعرا وقتي به سرازيري سرايش شعر مي‌افتند گويي ترمز مي‌برند و از اين دو عامل بهره مي‌برند.

 وي در ادامه به بازگويي روايتي از پدرش به نقل از کتاب عيون اخبارالرضا (ع)  پرداخت و گفت: فردي در محضر امام رضا (ع) از سر علاقه و ارادت به او، ايشان را با تعابيري غلوآميز خطاب کرد و در روايات آمده است که حضرت با شنيدن اين سخنان رنگ چهره‌اش دگرگون شد و چند بار به سجده افتاد و به شدت آن فرد را براي بيان چنين صفاتي درباره خود توبيخ کرد.

 گرمارودي افزود: به طور مشخص برخي از اشعار آئيني موجب شرک است. وقتي که خود ائمه تا اين اندازه به نوع روايات درباره خود اهميت مي‌دهند، چرا ما خودمان به اين مسائل دقت کافي نمي‌کنيم؟ از سوي ديگر صنعت مبالغه هم در شعر آئيني ما فراوان اتفاق افتاده است و گاهي پيش مي‌آيد که مرز ميان آن و غلو فراموش مي‌شود.

 اين مترجم قرآن ادامه داد: مهلکه ديگر شعر آئيني ما عدم رعايت شيوه صحبت با ائمه (ع) است. مثلا بسياري از کساني که مي‌خواهند براي حضرت زينب (س) توصيفي بکنند ادبيات ناشايست و صفاتي همچون «ستم کش» را به کار مي‌برند؛ در حالي که ايشان مجسمه حماسه است که همه مي‌دانيم چگونه در مقابل يزيد و يزيديان ايستاد اما متاسفانه گاهي مي‌بينم تعابيري در اشعار به کار مي‌رود که گويي مخاطب آن دوستان دبيرستاني يا معشوقه زميني شاعر هستند و اين موضوع خطري است که در 30 سال گذشته آن را گفته‌ام اما به آن توجه نمي‌شود.

 همچنين محمدرضا سنگري با اشاره به موضوع اين کنگره و با بيان اينکه شعر روحانيت بايد در نشستي مستقل مورد بررسي قرار بگيرد، اظهار داشت: شعر آئيني حوزه‌اي به شدت در ابهام مانده است و به دليل آنکه بسياري از بخش‌ها و واژگان آن جديد وضع شده است، امروز با مشکل تعريف آن مواجه هستيم.

 وي ادامه داد: سئوال اول من اين است که اصلا آئين چيست که درباره آن شعر بگوييم؟ آيا هر آنچه که در مورد آداب و مناسک ملي ما که به طور معمول با اعتقادات ديني مان نيز پيوند خورده، سروده شد را مي‌توان شعر آئيني دانست؟ مثلا در مورد آئين ازدواج و يا نوروز اگر شعري سروده مي‌شود اين شعر آئيني است يا نه حتي وقتي در حوزه آئين‌هاي ديني هم صحبت مي‌کنيم، هنوز نمي‌دانيم تفاوت شعر آئيني و ديني چيست.

 وي در ادامه به پرداخته نشدن به موضوع نيايش در شعر معاصر اشاره کرد و گفت: من در پژوهشي به طور اتفاقي 100 اثر از شاعران انقلاب را به صورت گزينشي تورق کردم و تنها در 5 اثر توانستم شعر نيايشي بيابم.

 سنگري در ادامه تاکيد کرد: واقعيت اين است که آئين نيايش و حضور آن در شعر هنوز به درستي تبيين نشده و قلمروهاي آن معلوم نيست و به نظرم پيش از هر کاري بايد به اين موضوع پرداخته شود.

 پس از اين صحبت‌ها، محمدعلي مجاهدي در پاسخ کوتاهي به سنگري گفت: شعر آئيني با دين و مذهب معناي مشترک دارد. وقتي صحبت از اسلام مي‌کنيم تنها يک معني از آن پيش ما مشخص است و 19 معني آن در ذهنمان نمي‌نشيند. مذهب، مسلک و ... در شعر آئيني کلمات مترادفي است که به خاطر ترادف گاه به جاي هم به کار مي‌رود.

 قربان وليئي ديگر شاعر حاضر در اين نشست نيز به موضوع واکاوي مباني فلسفي و ادبي شعر ديني پرداخت و گفت: شعر از نظر من متافيزيک است. اين تعريف حتي در شاهکارهاي ادبي مردم جهان نيز ديده مي‌شود. محدود کردن شعر به موضوعات خاص همچون اهل بيت (ع) باعث شده سمت و سوي آن نيز شکل ديگري بگيرد.

 وي افزود: چگونه يک شاعر مي‌تواند در مورد ائمه شعر بگويد، اما شعر نبوي، توحيدي و نيايشي نداشته باشد. من اين را جز در نگاه حداقلي به شعر نمي‌دانم که خبر مي‌دهد اين وادي به ورطه تقليد افتاده است.

 وليئي گفت: وقتي شاعران کنگره محور مي‌شوند، طبيعي است که به تقليد از هم بپردازند؛ در حالي که اولين نجواي هر انساني با خداي خود است و نمي‌توان تصور کرد که شاعري شعر آئيني بگويد و از مقوله توحيد غافل باشد.

 وي در پايان تاکيد کرد: اگر براي يک شاعر تجربه معرفتي و ديني رخ دهد، شعر او شعري معنوي مي‌شود و به نظرم جامعه هم مي‌تواند با آن ارتباط مناسب برقرار کند.

 

شاعر بدون دسترسي به سرچشمه نمي تواند از ديگران رفع عطش كند

محمدعلي مجاهدي دبير هنري کنگره شعر آييني «شفق» در مراسم پاياني اين کنگره که بعدازظهر برگزار شد، گفت با اشاره به جنبه هاي محتويي شعر آييني اظهار كرد: در روزنامه ايي نوشته شده بود كه شخصي به عنوان مداحي معاصر، شعري را خوانده است كه اين روزها دست به دست مردم مي گردد و مايه مضحكه مجالس عزاداري شده است. شعر اين گونه بود «نوار مغز سرم در محضر دكتر خط خطي و قاطي بود، طبيب توي مطب متحير صدا زد اين چه نوار مغزي بود، مي دوني چي دادم جواب دكتر؟ علت عيبش اينه آقاي دكتر، من رواني ام، رواني!». واقعا انسان احساس شرم نمي كند كه خود را شيعه حسين (ع) بداند و اين مزخرفات را تحويل شيعيان بدهد.

 وي ادامه داد: نمي دانم كانون شاعران و مداحان استان تهران كه ظاهرا چندين كانون است چه كار مي كنند. اين ها روي برنامه هاي مذهبي و مداحي ها نظارتي دارند يا نه؟ و اگر ندارند چرا و اگر دارند چرا اين گونه است؟ بعد از گذشت 30 سال از پيروزي انقلاب اسلامي اين است شعر عاشورايي مان؟!

 مجاهدي با اشاره به اين كه با سخنانش براي خود دشمن تراشي مي كند، عنوان كرد: دوست دارم چند سال آخر عمرم را براي اين كار وقف كنم.

 اين شاعر پيشكسوت آييني با قرائت شعر «خانه هاي قديم را ديدي همچنان كه درش بزرگتر است، گر كه ميخي به داخل در خورد، اين سر از آن سرش بزرگتر است، حسني (يعني امام حسن (ع)!) كه كنار مادر خود هر قدر قد كشيده است به چشم، ديده دست كثيف آن ملعون از سر مادرش بزرگتر است» با ابراز تاسف و ناراحتي گفت: اين شعر معاصر آييني ما است! يا مسئله عروسي حضرت قاسم در شب عاشورا مسئله مجهولي است و هيچ پشتوانه روايي و تاريخي ندارد و مداحي اولين بار در مقتل روضه شهدا بدون هيچ پشتوانه و ارجاء دادن به منبع موثقي آورده است و بعد هم به آن شاخ و برگ داده اند.

 وي با انتقاد از اين كه نمونه هاي شعر آييني سخيف روز به روز در تهران بيشتر مي شود، افزود: اين گونه شعرها نشان مي دهند كه شاعر هيچ اشراف واژگاني ندارد و احترام و حرمت ائمه را نگه نمي دارد و به معصومين (ع) با اشعارش جسارت مي كند. براي اين كه شعر هياتي است، بايد چشم در چشم مخاطب بدوزد تا گريه كند ولو اين گريه به ضرب چماق باشد.

 او ادامه داد: كجاي مقتل نوشته شده است كه از باقيمانده خيمه هاي سوخته بانوان حرم براي خودشان معجر درست كرده اند؟ اين ادبيات را چه كسي در كشور رواج مي دهد؟ از به ضرب چماق گريه گرفتن اين ادبيات در مي آيد. وقتي هم بهشان تذكر مي دهيم، مي گويند شما دچار جنابت فكري هستيد، خودتان را تطهير كنيد مي فهميد.

 مجاهدي اظهار داشت: اميدوارم شاعران آييني متوجه شوند كه بدون مراجعه به منابع صحيح و دسترسي به سرچشمه نمي توانند از ديگران رفع عطش كنند.

 وي همچنين گفت: مداح در اين مملكت به هيچ كس پاسخگو نيست، از رييس جمهور گرفته تا پايين ترين شخص. واقعا متاسفم، بعد از 50 سال قلم زدن در اين عرصه اين گونه مسائل را كه مي بينم شب ها خوابم نمي برد. دشمن و وهابيان اين گونه وارد فرهنگمان نشده اند كه ما به عنوان خودي داريم به آن تبر مي زنيم.

 در ادامه، يوسفعلي ميرشکاک، عاليه مهرابي، محمدحسين انصاري‌نژاد، سيدمحمدرضا شرافت، محمدرضا طهماسبي، عارفه دهقاني، مهدي مرداني، صالح دُروند و... به شعرخواني در اين گنگره پرداختند.

 در کنگره شعر آييني «شفق» از محمدرضا سنگري‌ به‌عنوان چهره سرشناس در زمينه پژوهش ادب آييني و علي موسوي گرمارودي به‌عنوان چهره سرشناس در بخش شعر عاشورايي تجليل شد.

 اسامي برگزيدگان اين کنگره که بدون ترتيب، همه برگزيده شدند، به اين شرح است:

 بخش پژوهش و تحقيق: سيدحسن مبارز از خراسان رضوي، فاطمه تسليم جهرمي از فارس، آرش پورعليزاده از گيلان، مريم معتمدي‌راد از قم و عباس احمدي از قم

 شعر با مضمون ائمه اطهار (ع): سيدمحمدرضا شرافت از قم

شعر رضوي: عليرضا قنبري از تهران

 شعر عاشورايي: عارفه دهقاني از تهران، عليرضا رجبعلي‌زاده کاشاني از اصفهان، محمدحسين انصاري‌نژاد از هرمزگان، اسماعيل محمدپور از گيلان، مجتبي صفدري تمرين از البرز و محمدرضا محسني وادقاني از اصفهان

 شعر کودک با مضامين آييني: علي سليماني از همدان و مهدي مرداني از قزوين

 شعر فاطمي: صالح دروند از بوشهر و علي فردوسي از اصفهان

 شعر مهدوي و انتظار: عاليه مهرابي از يزد

 شعر نبوي: محمدجواد شاهمرادي از تهران و محمدرضا طهماسبي از تهران

 

چهارشنبه 22 آذر 1391 - 10:15


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری