شنبه 3 تير 1396 - 16:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

نيما نوربخش

 

اثري معنوي و جاودانه

 

«مصطفي عقاد و فيلم محمد رسول الله»

1-تولد در سوريه

مصطفي عَقّاد (به انگليسي: moustapha akkad)، (متولد اول ژوئيه 1930 در شهر حلب سوريه - درگذشته 11 نوامبر 2005 در اردن)، تهيه‌کننده و کارگردان سوري بود. شهرت وي بيشتر به خاطر کارگرداني فيلم‌هاي محمد رسول‌الله و شير صحرا (بر اساس سالهاي آخر زندگي عمر مختار) است.

عقاد که از همان کودکي علاقه خاصي به سينما داشت، با اين رويا بزرگ شد و سرانجام در سال 1949، زماني که تنها 19 سال داشت، سوريه را به مقصد آمريکا ترک کرد.

عقاد درباره اين سفر مي‌گويد: «زماني که مي‌خواستم به آمريکا سفر کنم، پدرم در يک جيبم 200 دلار پول و در جيب ديگرم يک جلد قرآن کريم گذاشت تا يادم نرود که يک مسلمانم.»

2-فارغ‌التحصيلي و فعاليت حرفه اي

عقاد در 1954 براي تحصيل در رشته سينما در دانشگاه ucla در کاليفرنيا ثبت نام کرد. او در رشته هنرهاي نمايشي تحصيل کرد و پس از فارغ‌التحصيلي با سام پکين ‌پا کارگردان مشهور آمريکا آشنا شد و براي اولين بار در سال 1962 به عنوان دستيار توليد يك فيلم در كنار سام پكين پا مشغول به كار شد.

پکين‌‌ پا معرف عقاد به هاليوود شد و از او در ساخت فيلم انقلاب الجزيره که هيچ‌گاه روي پرده نرفت، به عنوان مشاور استفاده کرد، پکين ‌پا حمايت خود از عقاد را تا آنجا ادامه داد که او توانست به عنوان تهيه‌کننده شبکه سي. ‌بي. ‌اس آمريکا مشغول به کار و کمي بعد نيز به عنوان استاد هنرهاي نمايشي در دانشگاه کاليفرنيا مشغول به تدريس شود.

عقاد کار خود در هاليوود را به طور رسمي با تهيه‌کنندگي يکي از فيلم‌هاي وسترن پکين‌ پا در سال 1962 آغاز کرد و طي مدت کوتاهي توانست جاي خود را در هاليوود باز کند تا آنکه سرانجام در سال 1976 اعلام کرد که قصد ساخت داستان زندگي حضرت محمد (ص) را دارد.

3-ساخت فيلم «محمد رسول‌الله»

عقاد در سال 1976 پس از آنکه اعلام کرد که قصد دارد فيلمي درباره زندگي حضرت محمد (ص) بسازد، از آنجايي که اين فيلم درباره ظهور دين اسلام بود، هاليوود حاضر به حمايت از آن نشد و اين پروژه براي مدتي تعطيل شد و در نهايت عقاد مجبور شد براي ساخت آن از آمريکا خارج شود و به مراکش برود.

او در اين ميان تلاش کرد تا نظر مثبت علماي جهان اسلام را به خود جلب کند و اگرچه علماي دانشگاه الازهر مصر فيلم او را تاييد کردند ولي اين پروژه سينمايي از سوي اتحاديه جهاني مسلمانان در عربستان سعودي رد شد.

دولت کويت، ليبي و مراکش به عقاد قول همکاري و حمايت مالي داده بودند ولي زماني که اتحاديه جهاني مسلمانان اين فيلم را رد کرد، دولت کويت نيز دست از حمايت اين فيلم برداشت و پادشاه حسن دوم، پادشاه مراکش، حمايت از اين فيلم را به عهده گرفت.

توليد اين فيلم يک سال به طول ‌انجاميد ولي در حالي که هنوز 6 ماه به اتمام آن مانده بود، عقاد به خاطر فشارهاي دولت عربستان بر دولت مراکش مجبور شد تا اين پروژه را به صورت موقت تعطيل کند و نزد معمر قذافي برود و از او بخواهد تا در تکميل اين پروژه او را حمايت کند.

قذافي به اين پروژه، 35 ميليون دلار کمک مالي کرد و اجازه داد تا بقيه اين فيلم در ليبي ساخته شود.

عقاد در مصاحبه‌ اي درباره ساخت فيلم گفته است: «ساختن لوکيشن‌هاي مکه و مدينه به تنهايي در اين فيلم بيش از 4 ماه و نيم به طول انجاميده است.»

عقاد در يکي از مصاحبه‌هاي ديگر خود، درباره انگيزه‌اش از ساخت فيلم محمد رسول ‌الله مي‌گويد: «از آنجايي که در غرب زندگي مي‌کنم، وظيفه و تکليف ديني خود مي‌دانم که حقيقت اسلام را بازگو کنم، اسلام ديني است که 700 ميليون پيرو دارد و اين درحالي است که اين مسئله را عده بسيار کمي در غرب مي‌دانند و اين موضوع باعث تعجب من است، با خودم فکر کردم که من بايد اين داستان را به تصوير بکشم تا پلي شود بر شکافي که ميان مسلمانان و غرب افتاده است.»

عقاد که عقيده داشت دوبله نسخه انگليسي اين فيلم به عربي کافي نيست و سبک بازي بازيگران عربي با بازيگران هاليوودي کاملا متفاوت است، همزمان اقدام به ساخت نسخه عربي اين فيلم نيز کرد ولي اين نسخه از فيلم هيچ‌گاه نتوانست با نسخه هاليوودي آن رقابت‌ کند.

حمايت مالي قذافي از فيلم محمد رسول‌الله باعث شد که اين فيلم علي‌رغم محبوبيت عقاد؛ در سينماهاي آمريکا، در گيشه با استقبال چنداني روبرو نشود، اکران اين فيلم در هر جا، چه اروپا و چه آمريکا با جنجال زيادي همراه بود، اين فيلم در گيشه سينماهاي آمريکا تنها 10 هزار دلار فروش کرد.

البته پيش از آن نيز اکران اين فيلم به دليل اعتراض مسلمانان نيويورک يک بار به تاخير افتاده بود، آنها فکر مي‌کردند که آنتوني کوئين در اين فيلم نقش حضرت محمد(ص) را بازي کرده است. اما فيلم محمد رسول‌ الله در کشورهاي اسلامي با استقبال فراواني روبرو شد.

4-ساخت فيلم «عمر مختار»( شير صحرا)

عقاد در سال 1981 بار ديگر به سينماي مذهبي بازگشت و اين بار به سراغ عمر مختار، رهبر جنبش مقاومت مردم ليبي عليه اشغالگري نظامي ايتاليا، رفت.

عقاد در اين فيلم نيز بار ديگر از بازيگراني چون آنتوني کوئين و ايرنه پاپاس استفاده کرد، اليور ريد بازيگر هاليوودي نيز در اين فيلم ايفاي نقش کرده است.

اين فيلم که با بودجه‌اي بيش از 35 ميليون دلار ساخته شده بود، در سينماهاي آمريکا با استقبال خوبي روبرو نشد، که شايد يکي از دلايل اين مسئله برخورد رسانه‌هاي اين کشور با فيلم شير صحرا باشد.

5-يک دهه تلاش براي ساخت زندگي «صلاح‌الدين ايوبي»

عقاد 14 سال پس از ساخت فيلم سينمايي شير صحرا، در سال 1995 به فکر ساخت پروژه سينمايي عظيمي درباره زندگي صلاح ‌الدين ايوبي، فاتح بيت‌ المقدس در جنگ‌هاي صليبي افتاد ولي طي ده سال تلاش براي يافتن اسپانسر براي اين فيلم نتوانست موفقيتي به دست آورد.

البته طي اين مدت شايعاتي مبني بر حمايت احتمالي  قذافي از اين فيلم وجود داشت ولي هيچ‌گاه تاييد يا تکذيب نشد، تا آنکه با مرگ عقاد تلاش‌هاي او براي ساخت اين فيلم نيز بي‌نتيجه ماند.

6-سفر به ايران

 مصطفي عقاد در سال 1371 به ايران دعوت شد تا فيلمي درباره امام خميني(ره) بسازد. اما اين اتفاق هرگز نيفتاد. چرا كه در آن سال، نه تحقيقات دقيق و كاملي درباره زندگي حضرت امام(ره) وجود داشت و نه ايران مي توانست در حين تحمل مشكلات اقتصادي سالهاي پس از جنگ، هزينه بسيار سنگين ساخت اين فيلم را بپردازد.

عقاد با اينكه نتوانسته بود فيلمي درباره حضرت امام(ره) بسازد اما معتقد بود در فيلم شير صحرا (عمر مختار) به ايشان ابراز ارادت كرده است. او در گفتگويي با نشريه ميدل ايست اظهار کرده بود كه اين فيلم را با تأسي از انقلاب اسلامي ايران به رهبري امام خميني(ره) ساخته است.

مصطفي عقاد يكبار ديگر، در سال 1378، به مناسبت جشنواره فيلم فجر به تهران سفر كرد. او در اين سفر، از شيفتگي اش نسبت به سينماي پاك و سالم ايران سخن گفته بود و ابراز تمايل كرده بود تا باز هم، سفري به ايران داشته باشد اما اجل به او مهلت نداد.

7-مرگ فيلمساز

چهارشنبه 18 آبان 84، روز تكان دهنده اي براي كشور اردن بود. حكومت اردن بعد از مدتها حمايت از تروريستهاي بمب گذار در خاك عراق، خود قرباني حمله انتحاري شاخه عراقي القاعده شد.

در اثر اين حمله تروريستي به سه هتل بسيار مجلل در امان، پايتخت كشور اردن، 59 نفر كشته و 511 نفر زخمي شدند. القاعده علت اين عمليات انتحاري را، «تبديل شدن اين هتلها به مكانهايي امن براي ملاقاتهاي جاسوسان غربي» اعلام كرد هر چند، چند ساعت پيش از اين عمليات، تمام يهوديان و اسرائيليهاي ساكن هتلها، آنها را ترك گفته بودند.

اما اين حمله تروريستي تنها از بعد سياسي و انساني قابل توجه نبود چرا که روز شنبه 21 آبان 84 (11 نوامبر 2005)، دنياي هنر نيز به صف عزاداران اين واقعه پيوست. چرا كه مصطفي عقاد هم به جمع درگذشتگان اين انفجارها افزوده شد.

مصطفي عقاد به همراه دختر 33 ساله اش ريما، به اردن آمده بود تا در مراسم ازدواج يكي از بستگانش شركت كند. او در هنگام انفجارها در هتل هيئات اقامت داشت. دخترش ريما درجا كشته شد و خود مصطفي عقاد، در ناحيه گردن زخمهاي شديدي برداشت كه سه روز بعد به مرگش انجاميد.

8-تشييع در سوريه

تابوت عقاد در حالي که با پرچم سوريه و حلقه گلي از طرف بشار اسد رئيس جمهور اين کشور پوشانده شده بود، با حضور تعداد زيادي از بازيگران عرب و مقامات سياسي اين کشور تشييع و در زادگاهش(شهر حلب) به خاک سپرده شد.

مهدي دخل ‌الله وزير اطلاعات سوريه نيز در اين مراسم حضور يافت و درباره عقاد گفت: «او نه تنها قرباني يک عمليات تروريستي است بلکه مرگ او يک ضايعه بزرگ براي فرهنگ جهان عرب محسوب مي‌شود.»

6-فيلمي جاودانه

تلاش صميمانه و همراه با خلوص قلبي عقاد، محمد رسول الله را بدل به فيلمي ديدني کرده است. اين فيلم عظيم در کنار اينکه روايتي مذهبي- تاريخي همراه با جنبه هاي ديني و اعتقادي تاثيرگذار و قابل تاملي دارد ضمنا با صحنه هاي پر تحرک و اکشن خود و داستان جذابش، مخاطب خود را لحظه اي تا انتها رها نمي سازد. بازي قدرتمندانه آنتوني کويين در نقش حمزه عموي پيامبر اکرم(ص) فراموش ناشدني است. موسيقي تاثير گذار موريس ژار که با الهام از نواي اذان ساخته شده به يک شاهکار پهلو مي زند.

7-نظر حضرت امام(ره) درباره فيلم:

حسين بهزاد نويسنده و محقق تاريخ دفاع مقدس درباره واکنش حضرت امام خميني(ره) درباره فيلم محمد رسول الله مي گويد: «بعد از انقلاب سينماها تعطيل شده بودند و همه چيز پراکنده بود. عده اي جمع شدند و سعي کردند فيلم هاي سالم سينما را وارد و اکران کنند که من آنها را نمي شناسم و اينقدر که اطلاع تاريخي دارم عرض مي کنم که اين عده بنيادي را راه اندازي کردند به نام بنياد هنر در اسلام يا «بهدا» که اين فيلم را دوبله کردند که بسياري از دوبلورهاي زبده ما شاهکارشان در اين فيلم بود و آقاي منوچهر اسماعيلي، آقاي ديباج، آقاي جلال مقامي که در سکانس مهاجرين در حبشه جاي حضرت جعفر (ع) ديالوگ ها را گفتند و آقاي ناصر طهماسب و ديگران اين فيلم را دوبله کردند و بعد صداگذاري شد.

منتهي ذهنيتي به وجود آمده بود که يک فيلمساز غير شيعي فيلمي ساخته که در اين فيلم شايد چيزهايي به ذائقه مردم سال 57 خوش نيايد که اين ها صلاح و مصلحت کردند و تصميم گرفتند از طريق دفتر حضرت امام(ره) اين مشکل را حل کنند. بهار 59 بود و امام تازه از بيمارستان قلب مرخص شده بودند و چند روزي بود که در ساختماني در شمال تهران ساکن بودند.

امام را در جريان گذاشتند و قرار شد فيلم را براي ايشان پخش کنند، امام اين فيلم را ديدند و تنها موقع نماز که مي شد نمازشان را مي خواندند و دوباره مي نشستند که اين فيلم را ببينند.

فيلم که تمام شد پرسيدند: «آقا شما مشکلي در اين فيلم نديديد؟» امام گفتند: «نه اشکالي ندارد چطور مگر؟» يکي گفت «آخه گفته مي شود در اين فيلم وقتي بلال در مدينه و همچنين در زمان فتح مکه بر بام کعبه اذان مي گويد «اشهد ان علي ولي الله» را نمي گويد» که امام گفتند: «در زمان پيامبر (ص) که «اشهد ان علي ولي الله» نبوده و اين جزء مستحبات اذان است نه واجبات آن و اين فيلم اشکالي ندارد.»

منابع:

1-خبرگزاري فارس

2-رجانيوز

3-سايت «ترديد راهي به دانايي»

4-ويکي پدياي فارسي

 

 

چهارشنبه 8 آذر 1391 - 10:44


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری