سه‌شنبه 25 مهر 1396 - 9:30
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

نيما نوربخش

 

حکايت قيس‌ ابن مسهر

 

نگاهي به گروه فيلمسازي «سفير»(فريبرز صالح) (اولين فيلم تاريخي- مذهبي بعد از انقلاب اسلامي)

فريبرز صالح متولد 1323 تهران، فارغ التحصيل سينما از انگلستان است. وي فعاليت سينمايي را با بازي در فيلم كشتي نوح به كارگرداني خسرو پرويزي آغاز كرد. صالح پس از يک دوره کوتاه فعاليت در زمينه گويندگي فيلم براي تحصيل به انگليس رفت و پس از بازگشت از انگلستان، در ايران دو فيلم کوتاه براي تلويزيون ساخت.

«کتيبه» بر اساس شعري از مهدي اخوان ثالث، و يک فيلم آموزشي. پس از بازگشت از يک سفر دوباره به خارج، در تلويزيون استخدام شد و در سال 1356 پنج قسمت از سريال «چنگک» و فيلم بلندي به نام «دام نامرئي» ساخت. سفير اولين فيلم بلند سينمايي صالح  است.

فيلم‌ سفير در سال‌ 1360 بر اساس فيلمنامه ‌اي از فريبرز صالح و مرحوم كيهان رهگذار و به تهيه‌کنندگي سپاه پاسداران و صدا و سيما ساخته شد و شهيد كلاهدوز قائم مقام سپاه، پيش از شهادت به عنوان تهيه‌کننده فيلم سفير(اولين فيلم تاريخي- مذهبي بعد از انقلاب) در توليد اين فيلم نقش مهمي را ايفا كرد.

سفير با بازي فرامرز قريبيان، زنده‌ ياد عزت‌الله مقبلي، جلال پيشواييان، كاظم افرندنيا، زنده ‌ياد محمد تقي كهنمويي، كيومرث ملك‌مطيعي، زنده‌ ياد سامي تحصني، حسين خاني‌بيك، احمد بهروزي، محسن اصلاني و زنده‌ ياد منوچهر حامدي، روايت قيس‌ ابن مسهر، نماينده امام حسين (ع) را به تصوير كشيد كه با نامه‌اي براي سليمان خزاعي به ‌طرف كوفه مي‌رود و در راه به‌ دست راهداران ابن‌زياد، والي كوفه دستگير و به‌ زندان افكنده مي‌شود. قيس پيش از دستگيري نامه را از بين مي‌برد و در زندان زندانيان را بر ضد زندانبان‌ ها مي‌شوراند.

حسين ابن نمير، فرمانده راهداران، قيس را به زندان ابن زياد در كوفه منتقل مي‌كند. ابن‌زياد به پيشنهاد مشاورش خالد، از قيس مي‌خواهد كه در مسجد سخنراني كند و به دروغ به مردم بگويد كه امام قصد بيعت با يزيد را دارد. قيس مي‌پذيرد، اما در روز موعود عليه يزيد سخنراني مي‌كند. ابن زياد، كه به خشم آمده، پس از سركوب مردم، قيس را از بالاي برج ارك به پايين انداخته و او را به شهادت مي‌رساند.

سفير در سال 1361 در سينماهاي ايران اكران شد و عنوان پرفروش‌ترين فيلم سال را به دست آورد و بعد از آن نيز در سينماهاي لبنان به نمايش درآمد كه در آنجا نيز فروش بالايي داشت و سال‌هاست که در ايام محرم روي آنتن تلويزيون مي رود.

فريبرز صالح درباره چگونگي ساخت فيلم مي گويد: «سفير يک فيلمنامه نيم‌ ساعته تلويزيوني بود که قرار بود عده‌اي آن را به صورت 16 ميليمتري بسازند. بعد فيلمنامه را به من دادند که بسازم. من خيلي با مديون تلويزيون آشنايي نداشتم، پس از مطالعه ديدم سوژه بسيار وسيع تر، جادارتر و باارزش تر از آن است كه در اختيار من گذاشته اند، بنابراين پس از مشورت با آقاي حدادعادل كه آن موقع در تلويزيون حضور داشت و با موافقت او فيلمنامه كوتاه را با همكاري زنده ياد كيهان رهگذر به فيلمنامه اي سينمايي مبدل كرديم و بودجه آن را هم شهيد بزرگوار يوسف كلاهدوز از سپاه پاسداران تأمين نمود.»

صالح درباره هدفش از ساخت فيلم مي گويد: «من مي خواستم بعد از انقلاب فيلمي بسازم که به ديگران نشان بدهم، مي شود فيلم ساخت. سفير موضوع ساده اي داشت و من مقهور موضوع نشده بودم. مي خواستم يک چهره گمنام را به وسيله فيلم معرفي کنم و ضمنا از نظر فن و تکنيک نيز، چيزي بيش از آنچه معمول بود عرضه کنم.

مي دانستم که فيلم را براي چه جامعه اي مي سازم و از اين حيث نيز سفير فيلم موفقي بود. قصدم اين بود تا سينما از رکود و رخوت بيرون بيايد و با ساخته شدن چنين فيلمي، مسئولان هم ببينند که مي شود اين گونه فيلم ساخت و اين را هم گفتند. مي خواستم با ساخته شدن اين فيلم، زمينه اي به وجود بيايد که ديگران هم دست به کار شوند و آن وقت، پله پله، فيلم ساختن بر اساس موضوع هاي ديگر رواج پيدا کند.»

صالح درباره مشکلات ساخت فيلم مي گويد: «براي ساختن فيلم سفير، من و تهيه کننده و عده اي ديگر فرسوده شديم. با اين حال، بار بسياري از مشکلات را يک تنه به دوش کشيدم تا ثابت کنم که مي شود چنين فيلمي ساخت.

...من آن همه سياهي لشگر را با چنگ و دندان نگه داشتم و مدام دلهره اين را داشتم که مبادا فردا نيايند. لباس هايشان را در مي آوردند و به گوشه اي مي انداختند و روز بعد نمي دانستند که ديروز چه لباسي را بر تن داشته اند؛ و ما بايد حواسمان جمع مي بود. سي تا اسب، با گدايي فراهم کرديم و هراس اين که قبل از پايان کار، آنها را از ما بگيرند، آسوده مان نمي گذاشت.

محل مناسب براي فيلمبرداري وجود نداشت و گاهي دو محل فيلمبرداري هفتصد کيلومتر با يکديگر فاصله داشت. زيرا امکان دکور زدن نداشتيم. به هر نهادي براي درخواست کمک انساني و تجهيزات مي رفتيم، در گير جنگ بود. طول مدت فيلمبرداري هفت ماه و نيم بود که از اين مدت، 3 ماه و نيم –به دليل نداشتن امکانات- در حال حمل و نقل و رفت و آمد بوديم.»   

صالح درباره واکنش‌ها پس از اکران فيلم مي گويد: «درست به ‌خاطر دارم که اولين شب اکران فيلم سفير در سينما آزادي، شيشه‌هاي سينما آزادي به‌ خاطر ازدياد جمعيت شکسته شد و مردم براي ديدن سفير از در و ديوار سينما آزادي بالا مي‌رفتند و در نهايت فروش بسيار خوبي هم داشت.

آن ‌قدر فيلم سر و صدا کرده بوده که شخص امام خميني (رحمت‌الله عليه) اين فيلم را دوباره ديدند. بعد از آن هم آيت ‌الله خامنه‌اي که در آن زمان رئيس‌جمهور بودند، به همراه هيأت همراه اين فيلم را ديدند و جالب است بدانيد که ايشان تنها کسي بودند که آشنايي کامل با شخصيت قيس ‌بن مسهر داشتند.»

صالح درباره ميزان دستمزدش براي ساختن فيلم سفير مي گويد: «من به اضافه هفت نفر ديگر(چهار دکوراتور، يک خياط، يک دستيار کارگردان و يک مدير توليد) بنا به تقاضاي سپاه پاسداران، براي ساختن اين فيلم، از سوي تلويزيون مامور خدمت در سپاه شديم. و همه ما، جز حقوق ماهيانه و حق ماموريت متداول تلويزيون، هيچ گونه دستمزدي نگرفتيم.» 

صالح درباره کم کاري اش مي گويد: «ساخت فيلم هايي چون سفير به دليل هزينه سنگين اش بايد متقاضي داشته باشد و اگر فيلمنامه قوي و محكمي توسط تهيه كننده اي خوب و علاقه مند به اين نوع كار، پيشنهاد شود، حتماً آن را خواهم ساخت. ضمن اين كه من معتقدم اينگونه آثار يا نبايد ساخته شود يا اگر ساخته مي شود بايد در شأن شخصيتي باشد كه به آن پرداخته مي شود.»

صالح درباره ساخت فيلم هاي تاريخي-مذهبي مي گويد: «دولت بايد از فيلم‌هاي تاريخي ـ مذهبي حمايت كند چرا كه بخشي خصوصي نمي‌تواند روي اين نوع فيلم‌ها با پروداكشن‌هاي وسيع سرمايه‌گذاري كند.

ساخت آثار تاريخي نياز به تعمق و پژوهش و تحقيق بسيار دارد و تا حمايت نهادها و ارگان‌هاي دولتي نباشد، اين نوع كارها ساخته نمي‌شود. فيلم‌هاي ديني نياز به دقت و توجه بالايي دارد و نمي‌توان ديالوگ‌ها را در قالب تصوير قرارداد و مانند فتورمان براي مخاطب به نمايش گذاشت كه متاسفانه در آثار تلويزيوني اين نوع كارهاي سطحي ديده مي‌شود.

اگرفيلم‌هاي تاريخي ـ مذهبي درست و با دقت ساخته شود حتي در اين روزگار نيز (كه مردم به سوي فيلم‌هاي كمدي و سطحي اقبال نشان مي‌دهند) مخاطب خوبي خواهد داشت. در طول تاريخ سينماي ايران به اثبات رسيده است كه هر فيلم خوبي مخاطب خود را خواهد يافت و مورد توجه تماشاگر قرار خواهد گرفت به شرط آن‌كه از سطحي كيفي خوبي (به لحاظ فيلمنامه و ساخت) برخوردار باشد.

در سال‌هاي اخير تلويزيون به مناسبت ايام محرم سفارش ساخت آثاري با رويكرد ديني و عاشورايي به هنرمندان مي‌دهد اما زمان‌ مناسبي براي توليد اين نوع برنامه‌ها و آثار نمايشي وجود ندارد، دو ماه مانده به محرم سفارش يك سريال داده مي‌شود اما در اين زمان كوتاه چگونه مي‌توان اثري فاخر و در خور توجه توليد كرد؟ بايد تلويزيون براي ساخت آثار فاخر مذهبي برنامه‌ريزي و زمان‌بندي درستي داشته باشد تا به صورت مستمر شاهد آثار خوب و درخور توجه در رسانه ملي باشيم.»

مشخصات «سفير»:

کارگردان: فريبرز صالح، فيلم نامه نويس: فريبرز صالح، کيهان رهگذار، مدير فيلمبرداري: جمشيد الوندي، نعمت حقيقي، رجب عبادي، صدا: روبيک منصوري، واروژ کاراپتيان، طراح صحنه: مهران يوسف زاده، قزاق نوري، عکس: حسين ملکي، تدوين گر: ايرج گل افشان، موسيقي: کامبيز روشن روان، طراح گريم: پرويز شکري، جليل شاهکويي

بازيگران: فرامرز قريبيان، عزت الله مقبلي، جلال پيشواييان، کاظم افرندنيا، محمد تقي کهنمويي، کيومرث ملک مطيعي، سامي تحصني، حسين خاني بيک، منوچهر حامدي، احمد بهروزي، محسن اصلاني، زمان: 94 دقيقه.

 

 

يكشنبه 28 آبان 1391 - 10:39


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری