جمعه 27 مرداد 1396 - 19:4
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

روانکاوي راهي براي گشودن در معنا براي رفتن به درون متن است

 

نشست نقد ادبي روانکاوانه با سخنراني حسين پاينده نويسنده، مترجم، منتقد ادبي و دانشيار نظريه و نقد ادبي دانشگاه علامه طباطبايي و جمعي از علاقه مندان به ادبيات در سراي داستان بنياد ادبيات داستاني ايرانيان برگزار شد. در ابتداي اين جلسه پاينده با تشريح مفاهيم اصلي روانکاوي فرويدي، گفت:« روانکاوي يک نظريه فراگير درباره رشد شخصيت دارد.» وي افزود:«ضمير ناخودآگاه محل اختفاي تکانه‌هاي سرکوب شده و در واقع جايي است که اميال سرکوب شده، ابقا مي‌شوند.»

اين منتقد ادبي همچنين از اينکه «روانکاوي در ايران به صورت تحريف شده معرفي شده است» با ذکر مثالي درباره ميل فرزند پسر به مادرش تاکيد کرد:«پسربچه مهر مادر را مي‌خواهد تصاحب کند، نه خود مادر را و هر کس از تمايل کودک به برقراري ارتباط با مادر آن هم از نوع جنسي آن سخن مي‌گويد، نه تنها چيزي از روانکاوي دريافت نکرده بلکه ياوه مي‌گويد.»

پاينده سپس گفت:«تز روانکاوي اين است که آنچه در کودکي رخ مي‌دهد، در بزرگسالي ادامه پيدا مي‌کند.» دانشيار نظريه و نقد ادبي دانشگاه علامه طباطبايي در عين حال تاکيد کرد:«سائق‌هاي برآمده از ضمير ناخودآگاه هيچ سنخيتي با منطق و يا الزامات عقلي ندارد.»

وي همچنين با اشاره به اين مسئله که بسياري فرويد را کاشف ضمير ناخودآگاه مي‌دانند، گفت:«خود فرويد در جلسه‌اي که در آن در اين باره مورد سئوال قرار گرفت، گفته است ضمير ناخودآگاه در ادبيات وجود داشته و پيش از او اين شعرا بوده‌اند که آن را مطرح کرده‌اند.»

پاينده اضافه کرد:«به زعم روانکاوي هم «نهاد» و هم «فراخود» به سمت افراط گرايش دارند و تعادل در جايي است که «خود» نمود پيدا مي‌کند.»

اين منتقد ادبي در عين حال گفت:«ما در جامعه‌اي زندگي مي‌کنيم که «خود» افراد کم است و لذا تعادل رواني در جامعه هم کم است.» وي در ادامه با اشاره به نظام تعبير رويا در روانکاوي فرويدي يادآور شد:«تمام عناصر رمان و داستان کوتاه در نظام تعبير رويا وجود دارد از کشمکش گرفته تا مکان، زمان، زاويه ديد، پيرنگ و تِم؛ همه اينها در مورد خواب مصداق دارد.»

پاينده گفت:«نظريه روانکاوي مبتني بر اين است که ما چون اميالي را سرکوب کرده‌ايم، اين اميال به شکل رويا دوباره بازخواهند گشت.»

اين مترجم بار ديگر تاکيد کرد:«از جمله تحريف‌هايي که در ايران در مورد روانکاوي شده، اين است که اميال خودتان را آزاد بگذاريد؛ در حالي که روانکاوي به هيچ وجه چنين نظريه‌اي ندارد؛ روانکاوي مي‌گويد ممکن است يک ميل محقق نشده در ناخودآگاه تثبيت شود و بعدها به واقعيت راه پيدا کند.»

وي «رويا» را شاهراه منتهي به ضمير ناخودآگاه دانست و افزود:«هر روانکاوي وقتي روياهاي يک فرد را بررسي مي‌کند، در واقع کار يک منتقد ادبي را انجام مي‌دهد.»

دانشيار نظريه و نقد ادبي دانشگاه علامه طباطبايي سپس به سه شکل از نقد ادبي روانکاوانه اشاره کرد و گفت:«يکي از اين اَشکال روانکاوي نويسنده است، به اين معني که آثار يک نويسنده را شواهد باليني براي پي بردن به ضمير ناخودآگاه آن نويسنده، تلقي کنيم. اين شکل از نقد ادبي روانکاوانه به هيچ وجه شيوه صحيحي نيست چرا که مستلزم اطلاعات بسيار زياد درباره بيمار است. اين کار همچنين مربوط به دهه 50 است و امروز ديگر انجام نمي‌شود.»

وي نوع دوم نقد ادبي روانکاوانه را روانکاوي شخصيت‌هاي داستان عنوان و اضافه کرد:«اين کار اشکال ندارد و شخصيت‌هاي يک داستان را مي‌توان به عنوان يک بيمار مورد روانکاوي قرار داد.»

اين منتقد ادبي همچنين از روانکاوي خواننده به عنوان يکي ديگر از شيوه‌هاي صحيح نقد ادبي روانکاوانه ياد کرد و گفت:«در توليد ادبي هميشه يک نويسنده داري، يک خواننده و يک متن ادبي. اختلافي که در تفاسير از يک داستان وجود دارد، نتيجه همين شيوه از نقد ادبي روانکاوانه است.»

حسين پاينده در پايان سخنراني خود با نمايش بخشي از فيلم «هامون» ساخته داريوش مهرجويي آن را مورد تحليل روانکاوانه قرار داد و سخنش را با اين جمله که «روانکاوي راهي براي گشودن در معنا براي رفتن به درون متن است» به پايان برد.

 

 

چهارشنبه 24 آبان 1391 - 12:28


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری