شنبه 28 مرداد 1396 - 2:43
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

گذري بر ادبيات فارسي از آغاز تا امروز

 

با حضور اسماعيل اميني در سراي اهل قلم نقد و بررسي شد

 

نشست نقد و بررسي کتاب «سخن آشنا» نوشته اميد نقوي و پروانه عزيزي با حضور اين دو نويسنده و منتقد جلسه؛ اسماعيل اميني و همچنين محمد آسياباني؛ دبير نشست و جمعي از اهالي ادبيات در سراي اهل قلم برگزار شد. در ابتداي نشست، محمد آسياباني؛ دبير نشست کتاب«سخن آشنا» و گردآورندگان اين اثر را معرفي کرد و گفت: کتاب«سخن آشنا» تاليف مشترک اميد نقوي و پروانه عزيزي است که سال گذشته در 304 صفحه به چاپ رسيده است. وي افزود: عنوان فرعي کتاب «گذري بر ادبيات فارسي از آغاز تا امروز» است و به نحوي زيباترين و بهترين گوشه‌هايي از اشعار و نثر فارسي در اين اثر آمده است.

در ادامه نقوي، شاعر و يکي از مولفان اين کتاب نمونه‌اي از غزل‌هايش را از کتاب «جان غزل» قرائت و گزارشي از شيوه نگارش و تدوين اين کتاب ارايه کرد. وي گفت: اين کتاب هم به عنوان يک منبع درسي براي دانشجويان تدوين شده است و هم به مخاطب عام نيز توجه دارد تا اطلاعات مورد نيازشان را کسب کنند. بنابراين کتاب هم براي دانشجويان و هم غيردانشجويان قابل استفاده است.

نقوي ادامه داد: از سوي ديگر در تاليف اين کتاب سعي شده است، اختصار رعايت شود؛ چراکه در حال حاضر جو دانشجويي ما، وضعيت مناسبي نيست و شايد بتوان گفت تعداد اندکي از دانشجويان به ادبيات علاقه‌مند هستند. اين امر براي ما ايرانيان که در طول تاريخ با ادبيات انس ويژه‌اي داشته‌ايم، جاي تاسف دارد. وي به نکته‌اي که در تدوين اين کتاب در نظر گرفته است، اشاره و تشريح کرد: کتاب با اين هدف تدوين شده است که خواننده را به ادبيات علاقه‌مند و سعي کنيم زيباترين شعرها را به اختصار تمام در اختيارش قرار دهيم. همچنين تاريخ ادبيات را به شيوه‌اي سخت ارايه ندهيم، تا براي خواننده قابل هضم باشد و از سوي ديگر کامل باشد.

اين شاعر افزود: در حقيقت کتاب سعي دارد خواننده را به مطالعه بيشتر ادبيات علاقه‌مند کند؛ چراکه با مطالعه چنين کتابي قطعا اديب تربيت نمي‌شود. همچنين در اين اثر هدف ارايه زيباترين شعرها بوده است و برهمين اساس سخت‌ترين آثار انتخاب نشده‌اند؛ چون اگر اديبي قصد گزينش اين شعرها را داشت بيشتر از شعرهاي تکنيکي بهره مي‌گرفت، اما براي جذب دانشجو، دلنشين‌ترين آثار را انتخاب کرده‌ايم.

همچنين پروانه عزيزي، ديگر مولف اين کتاب درباره آن توضيح داد و گفت: در اين کتاب در ابتدا توضيحاتي درباره فارسي باستان ارايه شده است. در هر فصل مختصري درباره تاريخ ادبيات هر دوره ادب فارسي آمده و بزرگان آن دوره معرفي شده‌اند. همچنين نکته‌هاي مهمي درباره هر شاعر يا نويسنده و آثار مهم آن‌ها آمده است. از سوي ديگر در پايان گفتار توضيحاتي درباره صنايع ادبي، يا قالب‌هاي شعري مربوط به هر دوران ارايه شده است.

وي افزود: براي مثال قرن چهارم به قالب قصيده اختصاص دارد و در قرن هفتم و هشتم توضيحاتي درباره قالب غزل ارايه شده است. در بخش معاصر نيز در ابتدا بزرگان اين دوره معرفي شده‌اند و در پايان بخش‌هايي به نثر معاصر و معرفي نويسندگان معاصر اختصاص يافته است.

در ادامه اسماعيل اميني، منتقد جلسه درباره کتاب گفت: در بررسي اين کتاب بايد ديد اين کتاب با چه هدفي تدوين شده، آيا يک منبع درسي است يا کتابي براي کسب اطلاعات عمومي، تا بتوان آن‌را بهتر بررسي کرد. وي همچنين درباره بحث علاقه‌مند نبودن دانشجويان به ادبيات توضيح داد گفت: اين‌که چرا به ادبيات علاقه‌اي نداريم، داستاني مفصل است، اما بخشي از آن به شرايط زندگي ما و بي‌اطلاعي از کاربردهاي ادبيات در زندگي روزمره ما بازمي‌گردد. از سوي ديگر افرادي که براي تعليم و تربيت ما برنامه‌ريزي مي‌کنند، چه به سهو و چه به عمد، کاري کرده‌اند که کودکان از ادبيات بيزار شوند؛ براي مثال قواعد پيچيده دستوري را وارد بحث ادبيات دوران راهنمايي کرده‌اند.

اين منتقد يادآوري کرد: در اين کتاب متون بسيار خوبي انتخاب شده است، اما يک کاستي که در اين کتاب وجود دارد اين است که متون کوتاه شده‌اند. اين مساله به شعر لطمه زده يا باعث گسست و گم‌شدن خط روايت شده است. اميني در ادامه نمونه‌هايي از اشعاري که در اين کتاب خلاصه شده‌اند، ارايه کرد.

وي همچنين به يکي از ويژگي‌هاي اين کتاب اشاره و تشريح کرد: آن‌چه درباره تاريخ ادبيات در اين کتاب نوشته شده، بسيار خوب است؛ چراکه از يک سو مختصر و از سوي ديگر کامل هستند، اما در اغلب کتاب‌هايي که به تاريخ ادبيات اختصاص دارند، يک مشکل کلي وجود دارد و آن، اين‌ است که به جاي آن‌که سير تحول فکري پرداخته شود، سير تحول وقايع آمده است. البته اين مشکل مربوط به شيوه تاريخ ادبيات نويسي ما است. اميني درباره نکته‌هاي نگارشي اين کتاب توضيح داد: نکته‌هاي نگارشي کتاب اغلب کاربردي و مناسب هستند، البته ايراداتي هم دارد. براي مثال تعريف حشو در کتاب اشتباه است. در ‌متن ادبي گاهي حشو ويژگي ادبي است و در شعر تکرار يکي از مباني زيبايي‌ شعر است. متن ادبي قاعده‌هاي زيبايي‌شناسي خودش را دارد و متفاوت است. گاهي حشو موجب زيبايي شعر است و گاهي به آن لطمه مي‌زند. وي ادامه داد: يکسري از مسايل به لحاظ محتوايي اشتباه است، اما متاسفانه در طول تاريخ بسيار تکرار شده و در روزگار ما هم بسيار رايج است. براي مثال معشوق زميني و آسماني که در ادبيات بسيار آمده و در اين کتاب هم ديده مي‌‌شود.

منتقد جلسه افزود: اين بحث از مبنا اشتباه است؛ چراکه چنين بحثي در فرهنگ شعري ما، نه فرهنگ ايراني و نه فرهنگ اسلامي، مطرح نبوده است و ميان زمين و آسمان اديبان ما تفکيکي قايل نشده‌اند. اين ديدگاه که بايد ضوابط ارشاد فعلي ما را حافظ و مولانا و سعدي هم بدانند و رعايت کنند، اشتباه است، اما متاسفانه رايج شده است. وي ادامه داد: براي مخاطب عام هم بايد توضيح داد که ضوابط حال حاضر ما در آن دوران وجود نداشته است ؛ براي مثال در گذشته تعدد زوجين يک نوع فخر بوده است، اما در حال حاضر بر آن سرپوش مي‌گذارند. اين قضيه در استفاده از کلمه‌هاي معشوق يا مي و شراب هم صدق مي‌کند. براي مثال امام خميني (ره) بيتي دارد مبني بر «در ميخانه گشاييد به رويم شب و روز/ که من از مسجد و از مدرسه بيزار شدم»، اين بيت نشان مي‌دهد که در حقيقت يک فضاي فرهنگي ايجاد مي‌شود که شاعر مي‌تواند اين حرف‌ها را بزند.

اميني در بخش ديگر از سخنانش انتقاداتي را نسبت به تعريف «علم بيان» در اين کتاب مطرح کرد و درباره رسم‌الخط کتاب گفت: ترجيح بر اين است که کلمه‌هايي مانند «جايي» يا «پايي» که دو «ي» پشت سر هم مي‌آيند، هر دو با «ي» نوشته شوند، اما در اين کتاب به هر دو شيوه ديده مي‌شود و گاهي با همزه نوشته شده‌اند. بايد رسم‌الخط کتاب يکسان و مطابق رسم‌الخط فرهنگستان باشد.

در ادامه جلسه، نقوي درباره مسايل مطرح شده از سوي اميني اظهار کرد: با اين موضوع که کوتاه کردن يک اثر خواه‌ناخواه به مفهوم يک شعر لطمه مي‌زند، اما در اين‌جا با انتخابي يک اثر بلند و همچنين بحث دشواري آن‌ها روبه‌رو بوديم.

وي افزود: علاوه بر اين‌ در ادبيات ما جابه‌جايي يک بيت اساسا به مفهوم کلي لطمه‌‌اي نمي‌زند و براي مثال شعر حافظ در نسخه‌هاي مختلف با تعداد ابيات متفاوتي ارايه شده‌ است، اما اين قضيه در شعر معاصر صدق نمي‌کند، البته به‌طور کلي کوتاه کردن اثر به آن اثر لطمه مي‌زند و برهمين اساس تلاش شد، مفهوم حفظ شود. نويسنده اثر درباره بحث حشو هم گفت: يکي از مشکلات نثر امروز، بحث حشو است که سبب مي‌شود نويسنده به کلمات و معناي واژه‌ها توجه نکند، اما حشو قطعا يکي از ويژگي‌هاي شعر است و گاهي به زيبايي آن کمک مي‌کند. نقوي افزود: در کلاس‌هايم همواره تلاش کرده‌ام که بگويم ادبيات و عرفان ما با نگاه سياه و سفيد مطلق مخالف است، اما اين ديدگاه در جامعه امروز رواج دارد.

وي درباره چگونگي انتخاب شعرها گفت: از آن‌جا که تدوين اين کتاب يک کار علمي بوده است به اثر و تاثير آن بر ادبيات فارسي توجه کرده‌ام، نه مسايل سياسي که برخي از شاعران با آن‌ها روبه‌رو بوده‌اند.

پروانه عزيزي هم درباره مباحث مطرح شده، گفت: هنوز هم مواردي وجود دارد که من به عنوان معلم نمي‌توانم در تشخيص صحيح استعاره، مجاز يا کنايه به دانش‌آموزانم کمک کنم. در ارتباط با کوتاه شدن متون ادبي نيز در برخي موارد خود ما پيشاپيش اين غربال را لحاظ کرديم تا در چاپ هيچ مورد حذفي نداشته باشيم. بخش بعدي اين جلسه به پرسش و پاسخ ميان حاضران در جلسه، مولفان کتاب و منتقد جلسه اختصاص يافت.

 

 

 

سه‌شنبه 9 آبان 1391 - 11:26


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری