يكشنبه 29 مرداد 1396 - 22:6
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

فرزانه نيكوبرش راد

 

تدبيرهوشمندانه امام محمد باقر(ع) در وصيت و معرفي امام

 

    

آغاز دوران امامت امام محمدباقر(ع)1 ، مقارن با دوران قدرت بني اميه بود و اوضاع و شرايط دشواري براي ايشان و شيعيان ايشان پديد آمده بود و مردم نيز به شدت از آنها تنفر پيدا کرده بودند .از سوي ديگراختلاف شديدى در مملکت اسلامى به وجود آمده بود و در هر گوشه و کنارى انقلابى به وقوع پيوسته بود و خلفا به سرعت تغيير مى کردند .

  دوران امامت امام باقر(ع) معاصر با ۵ نفر از خلفاي بني اميه بود. وليدبن عبدالملك2، سليمان بن عبدالملك3، عمربن عبدالعزيز4، يزيدبن عبدالملك 5و هشام بن عبدالملك6.

 

اوضاع سياسي و اجتماعي دوران امام محمد باقر(ع)

      دوران امامت امام باقر (ع) 19 سال بود كه در ده سال نخست امامت امام (ع) ، خلفاي مرواني مشکلات سختي براي آن حضرت فراهم نکردند،از اين ميان، تنها دوران ۲ ساله خلافت عمربن عبدالعزيز(۹۹-۱۰۱ ق)  براي امام باقر(ع) و شيعيان آن حضرت، دوران آسايش و راحتي بود.7   غير از او، دوران ديگر خلفاي اموي همواره براي امام و يارانش باسختي همراه بود. امام باقر(ع)، سليمان خليفه اموي را فردي ستمگر و جبار ناميد. اما سخت ترين دوران حيات امام باقر(ع) مقارن با خلافت دهمين خليفه اموي يعني هاشم بن عبدالملك بود.8

   هشام بن عبدالملک ، رفتار امام باقر(ع) و شيعيانش را به شدت كنترل مي كردند. سپر دفاعي امام باقر(ع) در قبال سياست هاي سخت گيرانه هشام، «تقيه» بود. با اين وجود، هشام همواره در پي راه هايي بود كه بتواند نقاب تقيه را از چهره ايشان بردارد و با اين راه امام و يارانش را از بين ببرد. هشام با تشكيل مناظرات علمي با حضور امام باقر(ع) کرد تا از منزلت علمي امام بكاهد. اما اين مناظرات منجر به نتيجه عكس وتثبيت قدرت امام(ع)شد.و همين امرموجب شد که هشام وجود امام را تاب نياورد و ايشان را در هفتم ذيحجه سال ۱۱۴هجري قمري به  شهادت رساند.9و در قبرستان بقيع در كنار قبر پدر بزرگوارش مدفون شد.10

 

وصيت در مورد كفن و دفن

     يکي ديگر از سياست هاي خردمندانه امام محمد باقر(ع)وصيت ايشان در هنگام احتضار است. اما م(ع)
در خواست مي کنند که امام صادق (ع) چند نفر از افراد معتمد را دعوت کنند و در حضور آن اشخاص نحوه دفن کردن خود را توصيه و وصيت مي کنند.در روايت آمده است:«كه امام باقر (ع) به هنگام احتضار فرمود: هنگامى كه به‏درود حيات گفتم زمين را برايم بشكافيد و قبرى مهيا كنيد پس اگر به شما گفتند براى رسول خدا (ص) لحد بوده است، تصديق كنيد. »11

  كلينى به سند خود از امام صادق (ع(نقل كرده است كه فرمودند: «پدرم هر آنچه از كتب و سلاح و آثار و امانات انبياء در نزد خود داشت، به من به وديعت‏سپرد. پس چون لحظه وفاتش فرارسيد به من گفت: چهار شاهد فرابخوان. من چهار تن از قريش را دعوت كردم كه يكى از آنان نافع مولاى عبد الله بن عمر بود.

   پس به من فرمود: «بنويس اين چيزى است كه يعقوب فرزندانش را بدان وصيت كرد كه اى فرزندانم خداوند دين را براى شما برگزيد، پس نميريد مگر آنكه تسليم رضاى خداوند باشيد. »و وصيت كرد محمد بن على به جعفر بن محمد و به وى فرمان مى‏دهد كه او را به جامه بِردى كه هر جمعه در آن نماز مى‏خواند كفن كند و عمامه‏اش را بر سرش بندد و قبر او را چهار گوش و با فاصله چهار انگشت از زمين بلندتر قرار دهد و در موقع دفن بندهاى كفن او را باز كند.   سپس به شهود فرمود: بازگرديد خداوند شما را رحمت كند.

     امام صادق (ع) گفت: به پدرم گفتم: اى پدر!در اين وصيت چه بود كه بر آن شاهد طلب كردى؟فرمود: پسرم!خوش نداشتم پس از من با تو به نزاع برخيزند به اين بهانه كه به تو وصيت نكرده‏ام و مى‏خواستم بدين وسيله حجت و دليلى براى تو قرار داده باشم. در حقيقت امام (ع) مى‏خواست به اين وسيله همگان بدانند كه جعفر بن محمد (ع) ، وصى و جانشين و امام بعد از اوست.  »12

   هدف امام محمد باقر(ع) از اين نوع وصيت کردن اين بود که:

1) امام محمدباقر (ع) با اين سياست ، امام معصوم بعد از خود را به  مسلمين معرفي کند،

2) اين که شاهداني در وصيت کردن و نحوه دفن خود داشته باشند.

3)معمولا افرادي که به عنوان وصي انتخاب مي شوند ،اشخاصي هستند که در جامعه امين و موردوثوق ومعتمد هستند. امام باقر (ع)با اين نحوه وصيت در هنگام احتضار امام صادق(ع)رامورد تاييد قرار دادند.

4) با اين وصيت برتري امام صادق(ع) را نسبت به ساير برادران و مدعيان دروغين نشان دادند.

5)با اين وصيت امام باقر (ع)،امام  بعد از خود را معرفي کردند.

6) امام باقر (ع)در اين وصيت ،مشروعيت امام صادق(ع) را به رسميت شناخته و ايشان را به طور غير مستقيم به جامعه معرفي کردند.

7) امام محمدباقر (ع)با وصيت به امام صادق(ع) افکار عمومي را آماده پذيرش امام بعد از خود کردند.با اين وصيت تاحدودي نقش تبليغات منفي عليه امام صادق (ع)را خنثي کردند.

8) امام محمدباقر (ع) با اين سياست  خردمندانه نشان دادند که امام معصوم بايد به دست امام زمان خويش و معصوم(ع) دفن شود،و اين امام  معصوم(ع)با اين وصيت  مشخص شد که امام صادق(ع)است.

9)يکي ديگر از اهداف اين نوع وصيت امام باقر(ع)جلوگيري از نزاع در امامت و خلافت
امام صادق (ع)بود.

نتيجه:

امام باقر(ع) با  وجود اوضاع نابسامان سياسي واجتماعي حكومت  وقت توانستند با اشتفاده از وضع موجود جامعه وتدبير ودرايت همراه با كياست با به تربيت شاگرداني آشنا با اهل البيت (ع) بپردازند وبا اقامه رسوم و آئين دين و سنت پيامبر(ص) و تربيت شاگردان و اعزام آنان به گوشه و كنار جغرافياي پهناور اسلامي آن روزوحمايت از قيام کنندگان عليه حاکمان اموي، رسالت خود را در هدايت حركت تاريخي جامعه بسوي تحول عميق كه بعدها سبب حفظ محتواي اصلي اسلام و معارف قرآن و علوم اهلبيت عليهم السلام گرديد، به انجام رساند.

 چنين كاري در آن شرايط، دشوار و بلكه محال به نظر مي‌رسيد، ولي امام(ع) در آن شرايط آشوب و در آن محيط تاريك، عملا اربابان تفكر انحراف و التقاط را خلع سلاح و رسوا كردند و با سياست انقلاب فرهنگي و علمي خود،زمينه فعاليت امامان بعد ازخودو حفظ حيات شيعيان را فراهم کردند.حتي دشمنان اسلام را با تدبير وپژه ونحوه وصيت وكفن ودفن خويش ومرفي امام  صادق (ع) از نزاع در حكومت وخلاقت جلوگير كنند.

 

 

 

پي نوشت ها:

[1] -«امام محمد باقر (ع) براساس رواياتى،روز سوم ماه صفر و يا روز جمعه اول ماه رجب سال 57 هجرى در مدينه به دنيا آمد.پدرش علي بن الحسين(ع) و مادر آن حضرت، فاطمه دختر حسن بن على بود كه با كنيه ام عبد الله و بنابر قول ديگر، ام الحسن خوانده شده است. بنابراين امام باقر (ع) از سلاله پدر و مادرى هاشمى علوى و فاطمى به شمار مى‏آيد. بدين جهت او نخستين كسى است كه از نسل امام حسن (ع) و امام حسين (ع) به دنيا آمده است كنيه وى را بعضى ابو جعفر و برخى ابو جعفر اول خوانده‏اند. آن حضرت القاب بسيارى داشت كه از آن ميان لقب‏«باقر يا باقر العلم‏»از همه مشهورتر است.مدت امامت آن حضرت 19 سال بود. امام باقر (ع) هفت فرزند داشت.سرانجام توسط هشام بن عبدالملک به وسيله زهر در روز دوشنبه هفتم ذى حجه يا ربيع الاول و يا ربيع الاخر سال 114 هجرى، در همان شهر بدرود حيات گفت. امام باقر (ع) در قبرستان بقيع و در كنار آرامگاه على بن حسين، پدرش، و حسن بن على عموى بزرگوارش، به خاك سپرده شده است. آن حضرت 57 سال در اين جهان زيست. از اين مدت چهار سال با جدش امام حسين (ع) و پس از وى 35 سال با پدرش زندگى كرد و هيجده سال بقيه عمرش را به تنهايى به سر برد.» سيد محسن امين، سيره معصومان، على حجتى كرمانى، ج 5، ص 13-20/ علي بن عيسي الاربلي، همان، ج 2، ص 329/ محمد بن الحسين طوسى،اختيار معرفه الرجال(رجال کشي)،ص ۸۰۱؛ فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان،۲۵۹

2-علي بن مسعودي ، مروج الذهب، ج‏۳،ص 157و ص‏۱۶۶/ احمد بن ابي يعقوب(ابن واضح)، تاريخ يعقوبي، ج‏۲، ص‏۲۸۵

3 -. علي بن مسعودي ،مروج الذهب ، ص‏۱۷۴ / همان ، ص‏۱۷۵/علي بن مسعودي ،اثبات الوصيه، ترجمه محمد جواد نجفي،ص‏۱۵۳

احمد بن ابي يعقوب(ابن واضح)، همان، ج‏۲، ص‏۳۰۵

4 - محمدبن الحسن حرعاملي،اثبات الهداه، ج‏۵، ص‏۲۹۳/ ابن شهرآشوب، مناقب، ج‏۴، ص‏۲۰۷/ علي بن مسعودي ،اثبات الوصيه، ص‏۱۵۴

5 - احمد بن ابي يعقوب(ابن واضح)، همان، ص‏۳۱۴/ علي بن مسعودي ،مروج الذهب، ج‏۳، ص‏۱۹۵/ علي بن مسعودي ،اثبات الوصيه، ص‏۱۵۴

6 - علي بن مسعودي ،مروج الذهب، ج‏۳، ص‏۲۰۵/ احمد بن ابي يعقوب(ابن واضح)، همان،ج‏۲، ص‏۳۲۸/

7- محمد بن جرير رستم طبري،تاريخ الرسل و الملوک(تاريخ طبري)،ج5،ص129/ احمد بن ابي يعقوب(ابن واضح)، همان،ج‏۲، ص‏۳06

8 - مسعودي ،مروج الذهب، ج‏۳، ص‏۲۰۵

9 -رک:احمدبن علي ابي طالب طبرسي،الاحتجاج

10- محمد بن الحسين طوسى،اختيار معرفه الرجال(رجال کشي)،ص ۸۰۱؛ فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان،۲۵۹

11 - سيد محسن امين، سيره معصومان، ج 5، ص45

12- باقر شريف القرشي،حياةالامام باقر، ج 2، ص 390/ محمد اسحاق کليني،  اصول کافي،ج 1،ص 307

 

 

دوشنبه 1 آبان 1391 - 13:51


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری