جمعه 2 تير 1396 - 20:5
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمد عصاريان

 

هر کاري در عرصه هنر آدم خودش را مي­خواهد

 

گفتگو با رحمت اميني

تئاتر دفاع مقدس، تئاتر مقاومت يا تئاتر جنگ، چه فرقي مي­کند که بر روي خاطرات و اسناد 8 ساله جنگ تحميلي چه عنواني گذاشته شود. 8 سال که هر روز عزيزاني از فرزندان مام ميهن با گلوله­هاي آتشين دشمنان شهيد مي­شوند با هجوم رژيم بعثي عراق به مرزها و خاک وطن عده­اي زياد از هموطنان ما آواره­ي ديگر نقاط شدند و تا استقرار و رسيدن به يک زندگي، چه رنج­ها و سختي­ها که بر آنان تحميل نشد.

آوارگي، گرسنگي، تشنگي، مرگ نابهنگام عزيزان، فقر و تنگدستي، اسارت و شکنجه، معلوليت جسمي و روحي، جدائي و دور افتادن از عزيزان، افسردگي، جنون و غيره از جمله مواردي است که در اين 8 سال و سال­هاي پي از آن تاکنون بر آسيب ديدگان جنگ تحميلي روا داشته­اند هريک از اين موارد به اتجاي مختلف تبديل به تجربه تلخ و تراژديکي از آدم­هائي شده است که به طور مستقيم يا غيرمستقيم از جنگ صدمه ديده­اند. آدم­هائي که سر خانه و زندگي خود بودند که يکباره با تصميمات آشکار و پنهان قدرت­هاي جهاني با هدف سرنگوني جمهوري اسلامي جنگي خونين با حماقت صدام به راه انداخته­اند. حالا اين 8 سال را کافي است با دقت و با نگاه تيزبين و هنرمندانه تورق کنيم واکاوي درد ناشي از جنگ در سراسر اين صفحات موج مي­زند کافي است هنرمند بر اين موج احاطه يابد آن وقت چيزي مي­نويسد و يا به اجرا درمي­آورد که براي همه خواندني يا ديدني است نمايشنامه نويس و کارگردان آگاه تئاتري همان طور دل به هر چيزي نمي­سپارد و به بهانه­ي جشنواره و اجراي عمومي کار نمي­کند بلکه او درصدد است گوشه­اي اندک از اين دردها را در جائي مشخص ثبت کند. هنر بهترين ابزار براي بروز دردهاي بشري است و اگر اين هنرمند خود درد آشنا نباشد نمي­تواند و نمي­خواهد که در بازگويي اين دردها بر پايه مستندات تاريخي و لمس شدن توسط هم نوعان خود اقدام کند اين طور است که بسياري از اين متن­ها و اجراها متکي بر يک سري کليشه و تکرار است و بيان حقايق و افشاي دردها الکن و ناقص جلوه مي­کند.    

رحمت اميني، مدرس، نمايشنامه نويس و کارگردان و مدير مرکز هنرهاي نمايشي حوزه هنري سعي دارد دغدغه­هاي هنري­اش را در زمينه­ي تئاتر دفاع مقدس با اين مقدمه آغاز کند. اميني که سالها در زمينه تئاتر دفاع مقدس خالق آثار متنوعي بوده است اهتمام و توجه به اين عرصه را از سوي هنرمندان نمايشنامه نويس کم فروغ و خاکستري مي­داند هرچند که به گفته­ي وي مرز هنرهاي نمايشي حوزه هنري تمام بضاعت و منابع خود را در جهت رشد و اعتلاي جريان تئاتر دفاع مقدس بسيج کرده است اما با توجه به بضاعت مديران هنري نمي­توان توقع چنداني هم از نمايشنامه نويسان اين عرصه داشت:

- آيا مي­توان تئاتر دفاع مقدس را به عنوان يک قالب هنري در عرصه هنرهاي نمايشي معرفي کرد؟

به نظر مي­رسد چندي است که مقوله تئاتر دفاع مقدس يا تئاتر مقاومت به صورت يکسان معرفي شده و به نوعي اين دو را در يک ساختار موضوع مشترک مي­دانند نبايد اين نکته را فراموش کرد که البته در تئاتر دفاع مقدس مي­توان از ويژگي­هاي تئاتر مقاومت نيز استفاده کرد اما اين دو از نظر ساختاري و موضوعي با يکديگر متفاوت هستند. به طور کلي تئاتر دفاع مقدس و تئاتر مقاومت عناويني هستند که در عرصه هنرهاي نمايشي براي پيشبرد کار از اين نوع هنرها ياد مي­کنند چرا که ما به طور کلي در عرصه هنرهاي نمايشي قالب­هاي خاص اين هنر را داريم که مي­توان در اين ميان به قالب­هاي انواع تئاتر کمدي، تراژدي، ملودرام و غيره اشاره کرد. در هر کشوري در عرصه هنرهاي نمايشي براي تمايز ميان موضوعات مختلف هر عرصه از هنر را به يک عنوان و موضوع خطاب مي­کنند که در اين ميان تئاتر دفاع مقدس و مقاومت نيز به عنوان يک موضوع خاص در اين عرصه مورد بررسي قرار مي­گيرند. به عنوان مثال مرکز حفظ ارزش­ها يا بنياد شهيد جشنواره ايثار را در اين زمينه برگزار مي­کند که پرداختن به بحث دفاع مقدس و حواشي آن به عنوان يک موضوع در دست کار قرار مي­گيرد. البته اگر بخواهيم به تاريخچه­ي تئاتر جنگ که در آن دفاع مقدس هم به عنوان يک موضوع پرداخته مي­شود، داستان از بعد از جنگ جهاني دوم شکل و سير خاص و جداگانه­اي به خود مي­ گيرد بعد از جنگ جهاني دوم يک جرياني با عنوان تئاتر ضد جنگ در عرصه هنرهاي نمايشي پايه گذاري شد که به نوعي به فجايع جنگ مي­پرداخت که البته متأسفانه در برخي از موارد ديده شده است که برخي از نويسندگان در عرصه تئاتر اين نوع تئاتر را هم پيرامون جنگ ايران استفاده مي­کنند اين کار اساساً غلط است چرا که نبايد جنگ ايران را در زمره جنگ­هائي با شرايط و مقتضيات جنگ­هاي جهاني يا ديگر جنگ­ها قرار داد جنگ 8 ساله ايران داراي شرايط خاص خودش است البته مي­توان موقعيت­هاي جنگ ايران را به طور خاص در بروي صحنه به اجرا گذاشت که معتقدم هنوز براي انجام اين کار هنرمندان ما در عرصه هنرهاي نمايشي نتوانسته­اند تمامي ظرفيت­هايشان را بکار بگيرند براي اين کار هم مي­توان از پررنگ جلوه دادن مفاهيم جهاني مانند مقاومت شروع کرد. مقاومت مي­تواند يک موضوع در دِل جريان دفاع مقدس باشد که البته برخي از نويسندگان در اين عرصه بر روي اين موضوع کار کرده­اند اما هنوز هم پرداختن به اين مقوله صبر و حوصله و تحقيق و پژوهش بيشتري مي­طلبد نبايد از خاطر برد که به طور کلي مفهوم دفاع و مقاومت يک مفهوم جهاني است و اين موضوع در تمام جهان به عنوان يک امر مقدس پذيرفته شده است حال مي­توان اين مفهوم دفاع و مقدس را به صورت ايراني شده­اش با توجه به دارا بودن پتانسيل­هاي فراوان در اين عرصه به عنوان يک قالب هنري خاص و مشخص و مجزا به اجرا گذاشت و معرفي کرد. البته افرادي در اين زمينه کار کردند که مي­توان آثار اين افراد را به عنوان شروع يک جريان و شکل گيري قالب تئاتر دفاع مقدس دانست و به اين جريان نيز اميدوار بود. کساني چون حسيني، حنيفي و خاوري و مهرداد راياني مخصوص و . . .

- آيا هنرمندان توانسته­اند اين مفهوم مقدس را بر روي صحنه آنگونه که بايد به اجرا بگذارند؟

با شروع جريان تئاتر دفاع مقدس شاهد اين بوديم که در جشنواره­هاي مختلف تئاتر مقدس که انحصاراً به بحث دفاع مقدس و متون اين جريان مي­پرداخت، مفاهيم دروني اين حرکت روشن و ويژه­ي دفاع مقدس مطرح و به نقد گذاشته مي­شد. البته در اين ميان برخي از هنرمندان هم صرفاً به بحث جنگ ايران و عراق مي­پرداختند و نه مفهوم دفاع مقدس. پرداختن به اين مفاهيم در هر اثر با اثري ديگر متفاوت است و ما شاهد اين بوديم که با شروع اين جريان و ادامه­ي آن بسياري از کارها موضوع تقدس و دفاع بر روي صحنه­ها به خوبي نمايان شد. به هر حال اين مفاهيم و موضوعات در قالب هنر دفاع مقدس با يکديگر متفاوت است و نمي­توان همه­ي اين مفاهيم را با يک نگاه سنجيد و به مخاطب القا کرد. مقاومت به طور کلي امري مقدس است اما اين مقاومت مي­تواند در يک کشور غيرمسلمان يا هر جاي اين کره خاکي باشد اما آيا اين تفکر مقاومت مي­تواند با تفکر مقاومت 8 ساله ما مشابه باشد. در اين ميان هم برخي از نمايشنامه­هاي تئاتر دفاع مقدس و مقاومتي توانسته­اند بر روي صحنه واژه و عنوان دفاع مقدس را بيان کرد و حق مطلب را ادا کنند و برخي هم صرفاً به بحث فرماندهان و حضور سربازان در جبهه­هاي جنگ پرداخته­اند.

- جنگ تحميلي ايران با توجه به اينکه پتانسيل­هاي ويژه­ي دراماتيک و نمايشي خاصي را در خود گنجانده است اما شاهد اين ادعا هستيم که هنوز هم اکثر نمايشنامه­هاي ما در اين عرصه خالي از هر گونه خلاقيت و لايه­هاي پنهان و حقايق جنگ هستند. بزرگترين مشکل در اين عرصه از ديد شما چه مي­تواند باشد؟

به طور کلي منابع و امکانات ما در بحث هنرهاي نمايشي اندک و محدود است و در اين ميان سهم تئاتر دفاع مقدس هم از ديگر عرصه­هاي اين هنر کمتر است. اين خلاء منابع و امکانات باعث مي­شود که انگيزه­ي افراد کم شده و نتوانيم آنگونه که بايد به اين مسئله بپردازيم.

- حوزه هنري که با توجه به دارا بودن سالن­هاي متعدد اجرا و تيم­هاي تجربي و گروهي در عرصه هنرهاي نمايشي بايد وضعيت مطلوب­تري نسبت به ديگران داشته باشد.

اتفاقاً اين موضوع براي ما برعکس است. منابع مالي ما بسيار محدود است و ما نمي­توانيم در حوزه هنري هر نوع اجرائي را با هر نوع کيفيتي اجرا کنيم.

- براي برخي از مخاطبان ما اين (هر اجرائي) نامفهوم است معني اين (هر)چيست؟

يعني من دوست دارم در حوزه هنري يک اثري را اجرا کنم که از نظر کيفيت کل سالن پر شود و حتي بليط­ها پيش فروش شوند اما بضاعت ما اجازه اين کار را به ما نمي­دهد از کجا اين منابع مالي را تهيه کنيم؟ چه کسي ما را ساپورت و حمايت خواهد کرد؟ در طول سال مديران اين عرصه علاقه دارند گروه­هاي مختلف و قوي هنري را با حمايت­هاي شش ماهه روانه­ي صحنه­ها کنند اما منابع مالي ما بسيار محدود است دوست داريم يک گروه هنري با بهترين تيم هنري اعم از بازيگر و کارگردان و ديگر عوامل در يک دوره­ي بلندمدت تمرين با يک نمايشنامه واقعاً قوي روي صحنه اجرا داشته باشد اما چگونه مي­توانيم. وقتي حقوق يک کارگر امروز بيشتر از يک هنرمند عرصه­ي تئاتر است آيا مي­توان اين فرد را براي يک اجرا 6 ماه به تمرين برد و او را حمايت مالي و معنوي کرد؟ ما با اين مسائل در حوزه هنري دست و پنجه نرم مي­کنيم.

- انتظارات بر اين بود که با تغيير مديريت مرکز هنرهاي نمايشي حوزه هنري دغدغه­ها کمتر شود اما به نظر مي­رسد که سياست­ها و دغدغه­ها همچنان بر جاي خودش باقي است.

با حضور بنده در اين بخش سعي شده است که بضاعت­هاي مادي و معنوي به حداکثر مطلوب ارتقاء پيدا کند و حداکثر استفاده از ظرفيت­هاي حوزه هنري براي پيشبرد اهداف در نظر گرفته شود سعي کرديم به بحث راه اندازي جريان تئاترهاي ديني و دفاع مقدسي اهتمام ويژه­اي کنيم که تا به حال هم در اين زمينه موقعيت­هاي ويژه­اي داشته­ايم. سعي کرديم نسل مياني را وارد اين عرصه کنيم يعني کساني که نه آنقدر حرفه­اي هستند و نه آنقدر آماتور. آدم­هائي که حرف­هائي براي گفتن دارند و با بضاعت­هاي موجود هم مي­توانند کنار بيايند و کار کنند الان هر کاري در حوزه هنري آدم خودش را دارد.

- پس انتظار مي­رود افراد معمولي که هميشه روي صحنه­هاي حوزه هنري اجرا داشتند کم کم جايشان را به افراد ديگر هم مي­دهند. شايد با حضور شما يک نوع سنت شکني انجام شده است.

دقيقاً اين نکته را مي­گويم.

- انتخاب­هايتان جشنواره­ها را هم در برمي­گيرد؟  

بله اگر کارها خوب باشد و بضاعت حوزه هنري را هم در نظر بگيرند از جشنواره­ها هم انتخاب­هائي داريم.

- اما به نظر مي­رسد حوزه هنري بيشتر سعي در توليد آثار ديني دارد تا دفاع مقدس؟

در اين مدت که بنده در اين سمت بوده­ام حدود 80%  آثار رسيده مربوط به تئاتر دفاع مقدس بوده است که اين البته بستگي به سياست­ها يک مدير دارد.

- يعني نگاه شما در اين سمت پوششي بيشتر آثار دفاع مقدس است.

کار خوب را قطعاً جذب مي­کنيم اما حرکت ما بيشتر به سمت توليد آثار دفاع مقدس است.       

 

 

 

چهارشنبه 19 مهر 1391 - 12:35


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری