شنبه 3 تير 1396 - 20:17
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

شناخت مخاطبان جديد ادبيات دفاع مقدس ضروري است

 

گزارش نشست«مخاطب شناسي امروز ادبيات دفاع‌مقدس»در سراي اهل قلم

 

نشست«مخاطب شناسي امروز ادبيات دفاع‌مقدس» با حضور کارشناسان؛ دکتر حسين عليان، مصطفي محمدي و فرزام شيرزادي و جمعي از اهالي ادبيات همزمان با هفته دفاع مقدس در سراي اهل قلم با حضور برگزار شد. فرزام شيرزادي که دبيري اين نشست را بر عهده داشت، با مطرح کردن چند پرسش و محور در حوزه ادبيات دفاع‌مقدس جلسه را آغاز کرد که چرايي ضعف ارتباط نسل امروز با ادبيات دفاع‌مقدس در زمينه‌هاي داستان کوتاه، رمان و خاطره، علت اين اتفاق به واسطه کار ضعيف مولفان يا توقع مخاطب از اين نوع آثار و مباحثي درباره خارج شدن مولفان از بحث سفارش نويسي آثار يا محدوديت ها، بخشي از مباحث مطرح شده بودند. اولين سخنران نشست دکتر حسين عليان بود که به تناسب وضعيت‌هاي جامعه و ادبيات اشاره کرد و گفت:«جامعه امروز ما دچار تغيير شده است. بنابراين بايد ديد که نگرش‌ جوان امروز مي‌تواند مانند نگرش‌ جوان ديروز باشد؟» وي افزود:«علت نبود استقبال از‌آثار دفاع‌مقدس به شکاف بين نسل‌ها باز مي‌گردد و ما هستيم که بايد دچار تحول بشويم و به تناسب آن ادبيات دفاع‌مقدس را تغيير دهيم، تحولي که متناسب با زمان خود باشد و ذائقه جوان امروز را درک کند و تفاوت او را با نسل‌هاي گذشته نشان دهد.» اين استاد دانشگاه تاکيد کرد:«اگر شکاف بين نسل‌ها را جدي نگيريم با همان ادبيات 10 سال پيش مواجه مي‌شويم که مخاطب نخواهد داشت و از نظر روانشناسي بايد به اين مباحث دقيق نگاه کنيم و دريابيم که جوان امروز بيشتر از چه ابزاري استفاده مي‌کند. در جامعه امروز جوانان با استفاده از نگارش الکترونيک و وبلاگ‌ها بسياري از پرسش‌هاي خود را مطرح مي‌کنند.»

شيرزادي در ادامه با اشاره به آثار معروف نويسندگان جهان مانند اشتاين بک، همينگوي، کلود سيمون و کنزابورو اوئه  که در حوزه جنگ نوشته شده اند، اين بحث را پيش کشاند که چرا اين نوع رمان‌ها با گذشت زمان هنوز مخاطب خود را دارند و مورد توجه قرار مي‌گيرند؟ عليان در پاسخ وي به تقسيم‌بندي خود در بررسي اين مقوله اشاره کرد و گفت:«ما با سه محور جامعه، جوان امروز و معناي جنگ و جهاد و مساله عبور تاريخي روبه‌رو‌ايم. در اين جايگاه بايد داده‌هاي ما به مرحله پردازش اطلاعات و دانش و سپس حکمت و عشق برسند. اين مطالب هر چه به عشق نزديک‌تر ‌باشند براي مخاطب طراوت بيشتري خواهند داشت. البته ادبيات دفاع مقدس ما هنوز اطلاعات محور است و به مرحله دانش محوري نرسيده است.»

در ادامه اين نشست، مصطفي محمدي،نويسنده دفاع مقدس و انقلاب  گفت:«ادبيات ما به صورت کلي تابع ادبيات مدرن اروپاست و توقع دنيا از ما بيشتر در بحث شعر است که در سرشت ايرانيان نهفته است. در بحث مخاطب ادبيات دفاع‌مقدس اگر اقبالي نيست، نخست به خاصيت جنگ باز مي‌گردد که به دليل بازدارندگي مخاطب از‌ آن گريزان است.» وي ادامه داد:«ما تنها به دنبال ارايه داده به مخاطب نيستيم، بلکه اين آثار بايد به مرحله حکمت و عشق هم برسند و اگر اتفاق برزگي به نام جنگ روي مي‌دهد بايد آثار آن گوياي تاريخ گذشته و هدايت‌گر ذهن مخاطب باشند.»

محمدي تصريح کرد:«از يک سو ادبيات جنگ بسيار آسيب‌پذير است و ازسوي ديگر آثار ادبياتي که آقاي شيرزادي از کتاب‌هاي مطرح جهان مثال مي‌زند، نويسندگانشان سعي کرده‌اند مخاطب را فراتر از زمان خود پيش ببرند. اين آثار در خاستگاه خود بين‌المللي نوشت شده‌اند، اما ما بعد از گذشت دو دهه از ادبيات دفاع‌مقدس هنوز براي آن زبان بين‌المللي پيدا نکرده‌ايم و هنوز از واژه‌هايي استفاده مي‌کنيم که مخاطب با آن‌ها ارتباط برقرار نمي‌کند.» وي با اشاره به اين که ادبيات جنگ ما هنوز رونق پيدا نکرده است افزود:«متاسفانه مولف تمام مباحث را به درک مخاطب مي‌سپارد، در حالي که ما نيازمند يک رنسانس در ادبيات جنگ هستيم، به ويژه در قالب خاطره که مولف براي جا انداختن مباحث حتي جزيي در کلمات، خود نيز بايد بجنگد و بايد با شهامت پيش برود.»

در ادامه فرزام شيرزادي،داستان نويس گفت:«مي دانيم که ما حدود 400 سال بعد از نويسندگان اروپايي رمان نويسي را شروع کرده ايم اما در عرصه داستان کوتاه، داستان‌هايي داريم که کمتر از آثار شاخص جهان نيستند، کما اينکه به دليل مهجور ماندن زبان فارسي و دلايل متعدد ديگر، در بحث ترجمه و شناساندن اين آثار به ديگر کشورها  موفق نبوده ايم.» نويسنده مجموعه داستان«سه شنبه قرقي» اين بحث را پيش کشاند که ضعف آثار امروزي به چه عواملي باز مي‌گردد، آيا متوليان ادبيات جنگ نتوانسته‌اند با داستان نويسان شاخص ارتباط و تعامل برقرار کنند يا وجود برخي محدوديت ها سبب ضعف شده است؟

مصطفي محمدي گفت:«مخاطب به اندازه نياز خود سراغ کتاب‌‌ها مي‌رود و اگر کتاب نمي‌خواند به دليل نبود احساس نياز است بنابراين در اين رابطه بايد مخاطب‌شناسي و نيازسازي انجام شود. سطح جامعه ما کاملا شفاهي است و خواندن کتاب زحمت مي‌خواهد. البته کتاب در جامعه ما در دو صورت داراي مخاطب مي‌شود، نخست کتاب‌هاي چاپ اول و دوم و بعد کتاب‌هاي نايابي که کهنگي اثر باعث جذابيت آن‌ها شده است.»

وي تاکيد کرد:«ايرادي هم به مولف وارد است که براي نوشتن يک کتاب تلاش خاصي نمي‌کند و اثرش پشتوانه تحقيقي و پژوهشي ندارد. وقتي مولف اثر پخته ارايه ندهد، آثار مورد اقبال عمومي قرار نمي‌گيرند.»

شيرزادي در ادامه به برنامه‌هاي تکراري که هر سال از رسانه ملي در هفته دفاع‌مقدس پخش مي شوند، اشاره کرد و گفت:«در حالي که منابع خوبي در حوزه خاطره و داستان براي توليد يک اثر سينمايي يا تلويزيوني وجود دارد اما از ‌آن‌ها استفاده‌ نمي‌شود و دچار دور باطل تکرار در بزرگترين رسانه کشور شده ايم.»

دکتر حسين عليان علت اين اتفاق را حرکت جزيره‌اي در حوزه دفاع‌مقدس عنوان کرد و افزود:«براي رسيدن به ادبيات مطلوب دفاع‌مقدس بايد نياز را شناسايي کرد و دريافت که قرار است با اين کار به کجا برسيم؟ سپس شکاف‌ها را تشخيص دهيم و براي آن‌ها برنامه‌ريزي کنيم. در جامعه ما گاه نظرسنجي اتفاق مي‌افتد و نياز سنجي به عنوان يک علم که نبايد آن را با نظر سنجي اشتباه گرفت اتفاق نمي‌افتد تا نياز پنهان مخاطبان شناسايي شود و بر اساس آن مراحل مديريت در اين حوزه را براي رسيدن به هدف پيش ببريم.»

سپس مصطفي محمدي، نويسنده کتاب«جعفر شاطر غلام» به کتاب «ترکه‌هاي درخت آلبالو» اثر اکبر خليلي که بعد از 23 سال بازنويسي و رونمايي شد، اشاره کرد و گفت:«انديشه‌ اين نويسنده پيشکسوت ماندگار است و امروز با توانايي اين مولف نشان داده شد که مي‌توان با زبان جديد به سوژه‌هاي قديمي پرداخت، اما متاسفانه ما مخاطب را از زبان خود دور کرده‌ايم و مولفان تنها احساس را به مخاطب منتقل و معرفي ي مي کنند.» وي افزود:«آثاري که يک مولف در 10 سال منتشر مي‌کند، بايد سير تکاملي او را نشان دهند، اما بسياري از مولفان ما در مسير خود دچار فرار و نشيب مي‌شوند و به طور مشخص در يک سير حرکت نمي‌کنند. مساله ديگر سياست‌زدگي برخي مولفان است که از نويسندگي به عنوان يک ابزار براي ترقي در پست‌هاي مديريتي بهره مي‌گيرند و ممکن است در انديشه مولف تازه کار اين باور را به وجود بياورد که براي رسيدن به پيشرفت بايد روش اين نوع مولفان را در پيش گرفت.»

محمدي با اشاره به اين که در کشور‌هاي اروپايي قبل از چاپ يک کتاب مراسم رونمايي و نقد صورت مي‌گيرد و اين اتفاق منجر به برداشتن قدم‌هاي محتاطانه مولف مي‌شود، افزود:«ما که در ادبيات روش کپي‌برداري ازغرب را داريم بهتر است از اين نوع الگوها هم بهره بگيريم. زيرا ما در عرصه جنگ با فراواني سوژه مواجه‌ايم و اين اتفاق به تعبيري حادثه جنگ را تبديل به بهشت سوژه براي نويسندگان کرده است.»

شيرزادي در ادامه نشست «مخاطب شناسي امروز ادبيات دفاع‌مقدس» گفت:«حمايت از مولف هم امري مهم در اين حوزه است، اما در واقع چند نويسنده در کشورمان به معناي واقعي کلمه به مقوله نويسندگي به عنوان شغل نگاه مي‌کنند؟»

مصطفي محمدي به مرحوم محمود گلابدره‌اي اشاره کرد و افزود:«در جامعه ما افراد به ندرت از اين طريق امرار معاش مي‌کنند. نبود مولف حرفه‌اي و کتاب مناسب باعث شده است تا مخاطب امروز پاسخ خود را در فيلم‌هاي سينمايي دنبال کند. ما در حوزه دفاع‌مقدس حدود 11 هزار عنوان کتاب منتشر کرده‌ايم که هنوز در آغاز راه انتقال اين گنجينه عظيم هستند.»

نويسنده کتاب «بلند بگو آزادي» افزود:«ما با مخاطب دوست نيستيم و مهم‌تر آن‌که جايگاه خود را پيدا نکرده‌ايم. رمان‌هاي ما شبه رمان يا بيانيه‌اند و در برخي کتاب‌ها واقعيت‌ها بيان نمي‌شوند، بلکه برداشت شخصي افراد به تفکر مخاطب تزريق مي‌شود. ادبيات امروز ما هنوز در مرحله تبليغ است و به مرحله پژوهش نرسيده است. »

حسين عليان، نويسنده کتاب «قله قاف من کجاست؟» نيز به ذائقه مخاطب امروز اشاره کرد و گفت: «مخاطب ما دنبال اطلاعات به اصطلاح فست‌فودي است. به عنوان نمونه سمينارهاي «دوست يابي در کافي‌شاپ» بسيار شلوغ‌تر از 10 جلسه برنامه براي افزايش هوش مالي است. در کتاب‌هاي دفاع‌مقدس هم احساس و انگيزه تزريق مي‌شود، ولي معرفتي به مخاطب منتقل نمي‌شود، در واقع مولف بيشتر  دنبال اشک گرفتن است تا انتقال معرفت و عشق.»

وي ادامه داد:«ما در گروه مولفان چند دسته نويسنده داريم، نخست نويسندگان مورچه‌اي که فقط منابع را گردآوري مي‌کنند، دوم نويسندگان کرم ابريشمي که بدون تعامل با بيرون با تکيه بر تخيلات اثري را مي‌نويسند و سوم نويسندگان زنبور عسلي که به اندازه از مباحث مختلف بهره‌ مي‌گيرند و آن‌ها را با وقايع و انديشه خود تلفيق و در اختيار مخاطب قرار مي‌دهند.»

عليان افزود:«نياز سنجي، هدف شناسي، برنامه‌ريزي، تلاش و پشت کار، کنترل و بازخورد نظرات و عوامل پشت صحنه چون اخلاص، مباحثي هستند که با توجه به آن‌ها مي‌توان به توليد محتواي مناسب براي مخاطب دست يافت.»

 

شنبه 8 مهر 1391 - 10:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری