شنبه 28 مرداد 1396 - 23:14
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان تهران

 

روزشمار توصيفي هشت سال دفاع مقدس

 

اين نوشتار، روزشمار اجمالي جنگ تحميلي عراق عليه ايران از بعد نظامي ـ عملياتي با رعايت ترتيب تاريخي عمليات هاست تا علاقمندان به موضوعات مرتبط با دفاع مقدس ، هر چه بيشتر با فراز و نشيب هاي دوران جنگ تحميلي و نحوه عمل ارتش عراق و رزمندگان اسلام آشنا شوند.

بررسي ابعاد مختلف جنگ ايران و عراق نيازمند زمان و امكانات بسياري است و در كنار عمليات هاي نظامي، آنچه داراي اهميت است ، پيامدهاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي  و رابطه مستقيم انها با تحولات جنگ مي باشد كه البته در اين مقاله به آن نپرداخته ايم.

نكته قابل ذكر ديگر اينكه نام عمليات ها بر اساس سال هاي جنگ تقسيم بندي شده و براي هر سال، توضيحاتي پيرامون وضعيت كلي جنگ بيان شده است.

 

شهريور 1359- آغاز جنگ تحميلي

مردم فداكار ايران اسلامي ، سي ويكم شهريور 1359 را هرگز فراموش نخواهند كرد . در حالي كه تمام تلاش هاي امريكا و حاميانش براي براندازي نظام نوپاي انقلاب اسلامي يكي پس از ديگري با شكست مواجه مي شد، رژيم بعث عراق با پشتيباني آمريكا و غرب، مرزهاي جمهوري اسلامي ايران را مورد حمله نظامي قرار داده ، به طور همزمان نيروهاي هوايي اين كشور در يك تهاجم گسترده، مناطق استراتژيك مانند فرودگاه مهرآباد را بمباران كرد و بدين ترتيب ،جنگ تحميلي رسماً آغاز شد.

با شروع جنگ، جمهوري اسلامي ايران كاملاً غافلگير شد. از يك سو ارتش ايران به دليل اعدام، تصفيه و فرار سران فاسد خود ، كارايي نداشت و از سوي ديگر سپاه نيز در بدو شكل گيري بود و توان محدودش نيز در درگيريهاي داخلي كردستان، گنبد، جريان خلق عرب و ... تحليل رفته بود. بنابراين ايران فاقد سازمان نظامي توانمند براي مقابله با دشمن بود. در اين ميان دو عامل اساسي مانع فروپاشي نظام سياسي كشور شد.

رهبري حضرت امام (ره) و نظارت ايشان بر اوضاع و شرايط كشور و حضور مردم در عرصه هاي مختلف و اعزام نيروهاي مردمي به جبهه ها و ساماندهي آنان ، عواملي بودكه منجر به عدم پيشروي دشمن شد.

پس از آن به تدريج انجام عمليات هاي محدود نظامي به اجرا درآمد و عراق نيز در اين مقطع پس از ناكامي در تصرف خوزستان ، استراتژي دفاعي در جنگ زميني و افزايش فشار بر روي شهروندان از طريق جنگ شهرها را در پيش گرفت و سعي كرد در كوتاهترين زمان، دولت را تسليم و وادار به مذاكره نمايد، كه موضع سازش ناپذير امام خميني(ره) و پشتيباني مردم از معظم له پاسخ كوبنده اي به تحركات دشمن بود.

رزمندگان اسلام در سال 59 ، علاوه بر حملات چريكي ، حدوداً 18 عمليات محدود و متوسط عليه عراق انجام دادند. تعدادي از اين عمليات ها در دوره بني صدر انجام شد كه هيچگونه موفقيتي در برنداشت.

31/6/1359 : آغاز تهاجم عراق به جمهوري اسلامي ايران از سه جبهه جنوب، مياني و شمال .

 

ارتش عراق در جبهه جنوب تهاجم خود را از پنج محور آغاز كرد:

1. محور شلمچه براي تصرف خرمشهر و آبادان

2. محور كوشك به طرف اهواز

3. محور طلائيه به سمت هويزه

4. محور چزابه به طرف بستان، سوسنگرد و اهواز

5. محور فكه به سمت شوش، دزفول و دهلران.

 

در جبهه مياني نيروهاي دشمن از چهار محور وارد عمل شدند:

1. محور مهران

2. محور مندلي به سمت ارتفاعات سومار و نفت شهر

3. محور خسروي ـ قصرشيرين

4. محور سليمانيه ـ پنجوين جهت تصرف ارتفاعات مريوان و بانه.

 

در جبهه شمالي از محور ازگله به بالا ابتكار عمل در دست نيروهاي محلي

 

عمليات ها :

11/3/60 عمليات محدود سپاه در منطقه نوسود

15/3/60 عمليات محدود سپاه در منطقه نوسود

21/3/60 عمليات فرماندهي كل قوا در محور دارخوين توسط ارتش و سپاه

2/4/60 عمليات محدود در محور دزفول ، مشترك سپاه و ارتش

11/4/60 عمليات روح الله در محور نوسود توسط ارتش و سپاه

3/5/60 عمليات شهيد چمران در محور جاده ماهشهر توسط سپاه

5/5/60 عمليات مشترك ارتش و سپاه با نام شهيد چمران در حميديه (طراح)

12/5/60 عمليات مشترك و محدود سپاه و ارتش در دشت عباس

10/6/60 حركت محدود سپاه در محور طراح

10/6/60 عمليات شهيد رجايي و با هنر توسط سپاه وارتش در محور حميديه

11/6/60 عمليات نصر توسط ارتش و سپاه در غرب تپه الله اكبر

11/6/60 عمليات مشترك ارتش و سپاه در ارتفاع بازي دراز

27/6/60 عمليات شهيد مدني توسط سپاه در غرب سوسنگرد

5/7/60 عمليات ثامن الائمه:

اين عمليات در شمال آبادان و شرق كارون به طور مشترك توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و ارتش انجام شد. ايران اسلامي در اين عمليات با 9 تيپ، 9 گردان پياده منهاي توپخانه و پنجاه قبضه ضدهوايي به دفاع از كشور پرداخت و در مقابل، توان دشمن را 6 تيپ زرهي و پياده، 1 گروهان موشك ضد تانك ميلان، 3 آتشبار ضدهوايي و 2 آتشبار توپخانه سبك تشكيل مي داد.

در اين عمليات 150 كيلومتر مربع از خاك ميهن اسلامي از جمله دو جاده استراتژيك اهواز ـ آبادان و ماهشهر ـ آبادان آزاد شد و شهر آبادان از محاصره دشمن خارج گرديد. تلفات انساني نيروهاي عراق در عمليات ثامن الائمه بالغ بر 1800 اسير و 1500 تا 2000 كشته و زخمي شد و 90 دستگاه تانك و نفربر، 100 خودرو، 2 دستگاه پل پي ام پي ارتش عراق منهدم شد.

 

8/9/60 عمليات طريق القدس:

اين عمليات با همكاري مشترك سپاه و ارتش در منطقه بستان انجام شد. نيروهاي ايراني شامل 5 تيپ پياده، 4 تيپ زرهي و 4 گردان توپخانه بود و دشمن از 6 تيپ زرهي، 5 تيپ پياده و 3 گروه جيش الشعبي بود و 650 كيلومترمربع زمين از اشغال نيروهاي عراقي خارج گرديد و از نيروهاي دشمن 546 نفر اسير و 8500 نفر كشته و يا زخمي شدند. همچنين نيروهاي خودي موفق شدند 180 دستگاه تانك و نفربر، 200 دستگاه خودرو، 12 فروند هواپيما، 4 فروند هليكوپتر را منهدم كرده و 170 دستگاه تانك و نفربر، 250 دستگاه خودرو، 150 دستگاه تجهيزات مهندسي و 19 قبضه توپ را به غنيمت خود درآورند.

12/9/60 عمليات ضربت ذوالفقار

20/9/60 عمليات مشترك سپاه و ارتش تحت عنوان «مطلع الفجر» در منطقه گيلان غرب

12/10/60 عمليات محمدرسول الله توسط ارتش و سپاه در محور مريوان ـ پاوه

12/10/60 عمليات اميرالمؤمنين در منطقه ريجاب

1/12/60 عمليات امام علي توسط ارتش و سپاه در چزابه

 

سال 1361

 

با آغاز سال جديد ، دگرگوني عميق در توازن جنگ به وجود آمد. عمليات فتح المبين كه از جانب امام امت(ره) فتح الفتوح لقب گرفت، ضربات جبران ناپذيري بر ارتش بعث وارد ساخت و موجب آزادسازي مناطق استراتژيك وسيعي گرديد.

عمليات بيت المقدس در فاصله زماني كوتاهي پس از فتح المبين صورت گرفت و رژيم عراق را در آستانه سقوط قرار داد.

فتح خرمشهر علاوه بر افزايش روحيه رزمندگان ارتش ، سپاه و بسيج، اعتبار نظاميان عراقي را به شدت زير سوال برد. در واقع همانگونه كه تصرف خرمشهر برگ برنده عراق محسوب مي شد و موازنه را به نفع او حفظ مي كرد، از دست دادن آن نيز توان و كارآيي ارتش و رژيم عراق را مورد ترديد قرار داد، به ويژه آنكه تلفات نيروي انساني و تجهيزات انهدامي و به غنيمت گرفته شده از عراق در اين عمليات آنقدر زياد بود كه رژيم عراق را ياراي ادامه جنگ نبود.

عمليات هاي فتح المبين و بيت المقدس ، توازن جنگ را به نفع نيروهاي اسلام تغيير و ارتش عراق را در موضع انفعالي قرار داد و در پي شرايط حادي كه بر او عارض شده بود با شعار دروغين صلح طلبي دست به عقب نشيني از بقيه نقاط مرزي زد و در نقاطي موضع گرفت كه توسط موانع طبيعي محافظت مي شد تا بتواند كمبود نيروي خود را جبران نمايد.

ضعف هاي اساسي عراق در اين مقطع عبارت بودند از:

ـ عدم برنامه ريزي براي جنگ دراز مدت در داخل خاك ايران

ـ شكست روحي ناشي از عدم موفقيت

ـ ناتواني در مقابل جنگ هاي نامنظم

ـ عدم دستيابي به خطوط دفاعي منظم و قابل اتكاء

ـ فقدان انگيزه در سربازان عراقي

 

بعد از عمليات بيت المقدس به دليل كاهش يافتن توان يگان هاي خودي ، وقفه اي كوتاه در انجام عمليات بعدي ايجاد شد و عراق نيز، اقدام به ايجاد موانع و خطوط متعدد دفاعي در جنوب نمود تا بدين وسيله شهر استراتژيك بصره را از خطر سقوط مصون دارد.

به همين منظور كارشناسان نظامي غربي و اسرائيلي نيز به كمك عراق شتافتند.

جمهوري اسلامي ايران ، ‌علميات رمضان را به منظور تصرف بخشي از خاك عراق انجام داد.

دلايل اصلي پيشروي نبروهاي اسلام به داخل خاك عراق عبارت بودند از:

- خارج ساختن شهرهاي آبادان و خرمشهر از بُرد توپخانه عراق

- فراهم كردن زمينه بازگشت مردم به اين شهرها

- جلوگيري از استمرار استراتژي هجومي عراق

- وادار ساختن مجامع بين المللي به قضاوت عادلانه

- تنبيه متجاوز

 

عمليات رمضان و چند عمليات متعاقب آن مانند والفجر مقدماتي، نتايج موردنظر را به دنبال نداشت و جنگ وارد مرحله جديدي شد كه تا دو سال بعد نيز اين وضعيت ادامه يافت.

 

عمليات ها:

2/1/61 عمليات فتح المبين:

در جبهه جنوب و در منطقه غرب شوش و دزفول و غرب رودخانه كرخه صورت گرفت. در اين عمليات نيروهاي خودي با 3 تيپ زرهي، 20 تيپ پياده و 10 گردان توپخانه در مقابل 7 تيپ زرهي، 6 تيپ مكانيزه، 15 تيپ پياده دشمن، وارد عمل شدند كه در نتيجه قريب 2400 كيلومتر مربع از خاك جمهوري اسلامي شامل مراكزي چون سايت و رادار فكه، جاده دزفول ـ دهلران و ... آزاد شد و شهرهاي شوش، دزفول، انديمشك و پايگاه شكاري دزفول از زير ديد و تير دشمن خارج گرديد و 15 هزار نفر از نيروهاي عراق به اسارت درآمدند .

10/2/61 عمليات بيت المقدس:

در جنوب اهواز و شمال خرمشهر توسط سپاه و ارتش انجام شد.

در اين عمليات 25 تيپ پياده، 7 تيپ زرهي و 11 گردان توپخانه خودي در مقابل 8 لشكر سازماني و نزديك به 20 تيپ مستقل و حدود 530 قبضه انواع توپ دشمن وارد عمل شدند كه در نتيجه آن 5400 كيلومتر مربع از اراضي جمهوري اسلامي از جمله شهرهاي خرمشهر، هويزه و پادگان حميد آزاد شد و 19 هزار نفر از نيروهاي دشمن اسير و 16 هزار نفر كشته و يا زخمي شدند و تلفات سنگيني به تجهيزات و ادوات آنها وارد آمد.

23/4/61 عمليات رمضان:

در منطقه عمومي شرق بصره و در داخل خاك عراق انجام شد.

در اين عمليات 6 لشكر پياده، 2 لشكر زرهي و 2 تيپ مستقل خودي در مقابل 3 لشكر زرهي، 1 لشكر مكانيزه، 1 لشكر پياده و چندين تيپ زرهي، پياده و مكانيزه دشمن وارد عمل شدند.

هدف عمليات رمضان تعقيب متجاوز، دور ساختن دشمن از شهرهاي حساس و استراتژيك خرمشهر و آبادان و همچنين انهدام واحدهاي باقيمانده ارتش عراق بود. در اين عمليات 1315 نفر از نيروهاي دشمن اسير و 7400 نفر كشته و يا زخمي شدند .

15/5/61 عمليات ثارالله در منطقه قصرشيرين توسط سپاه

26/6/61 عمليات حسين ابن علي در ميمك توسط سپاه

9/7/61 عمليات مسلم ابن عقيل در محور سومار توسط ارتش و سپاه

10/8/61 عمليات محرم در منطقه حمرين توسط ارتش و سپاه

17/11/61 عمليات والفجر مقدماتي :

در جبهه جنوب و در محور فكه و چزابه توسط سپاه و ارتش انجام شد.

اين عمليات كه با قصد نفوذ در داخل خاك عراق طراحي شد دومين تجربه نيروهاي خودي در ورود به داخل خاك دشمن بود. ارتش عراق كه ضربات سهمگيني از نيروهاي خودي در عمليات بيت المقدس، فتح المبين و ... خورده بود با شيوه رزم و نحوه تهاجم نيروهاي خودي آشنا شده و با اتخاذ شيوه هاي پدافندي پيچيده قصد داشت مانع از ادامه موفقيت نيروهاي خودي گردد. در عمليات والفجر مقدماتي كه زمينه ساز حركت هاي بعدي شد، يگان هاي خودي موفق شدند ضمن انهدام بخشي از قواي دشمن قسمتهاي از خطوط مرزي را در شمال چزابه تأمين نمايند.

 

سال 63 ـ 1362

به دنبال اتخاذ استراتژي «تنبيه متجاوز» و انجام عمليات هاي رمضان و والفجر مقدماتي كه نتايج دلخواه را در پي نداشت، جبهه خودي تلاش زيادي در جهت تجديد روند سال 61 به عمل آورد، اما اين امر مهم امكان پذير نشد.

گرچه بعد از عمليات رمضان و تا اواخر سال 64 ابتكار عمل در دست جبهه خودي بود، اما موفقيت چشمگيري به دست نيامد، زيرا عدم رشد سازمان رزم نيروهاي خودي مانع جدي براي اقدام لازم در مقابل اذتش كاملاً مدرن و تقويت شده عراق بود.

عراق با دفع عمليات رمضان، تدريجاً خود را تقويت كرد و در يك مقطع زماني كوتاه موفق به تحكيم خطوط دفاعي خود در جبهه هاي جنوب گرديد و با اتخاذ استراتژي «دفاع مطلق در زمين»، تمام تلاش خود را به اصلاح ضعف هاي خطوط دفاعي پرداخت و به رفع آنها همت گماشت.

افزايش موانع دفاعي، به كارگيري يگان هاي اصلي در پشت خطوط دفاعي ، تقويت آتش توپخانه و زرهي و به كارگيري سلاح شيميايي از جمله اقدامات عراق براي فشار بر جبهه ايران بود.

با اين همه، رزمندگان اسلام با انجام حملات سعي كردند ضمن حفظ ابتكار عمل در جنگ ، به نقاط ضعف دشمن نيز دست يابند تا از آن طريق مجدداً برتري لازم را بدست آورند.

مهمترين اقدام در اين راستا انجام عمليات خيبر بود كه با غافلگيري كامل انجام شد و با موفقيت هايي قرين گرديد. ليكن در مجموع مقاصد اصلي حاصل نشد.

در مجموع طي سالهاي 62 و 63 چندين عمليات محدود و سه عمليات بزرگ (والفجر 1، خيبر و بدر) صورت گرفت. عمليات هاي خيبر و بدر كه در آب هاي هورالهويزه انجام شد و موجب به دست آوردن تجربيات گرانبهايي شد كه زمينه ساز فتح «فاو» در اواخر سال 64 گرديد.

 

عمليات ها:

21/1/62 عمليات والفجر(1) در جبهه جنوب، محور شمال فكه توسط سپاه و ارتش به طور مشترك

29/4/62 عمليات والفجر (2) در منطقه حاج عمران توسط ارتش و سپاه

7/5/62 عمليات والفجر (3) در مهران توسط ارتش و سپاه

28/7/62 عمليات والفجر (4) در جبهه شمالي، محور بانه ـ مريوان :

توسط 9 لشكر و 2 تيپ پياده و 10 گردان توپخانه در مقابل حدود 16 تيپ پياده، 7 گردان كماندويي، 4 گردان زرهي و 15 گردان توپخانه انجام شد. در اين عمليات نيروهاي اسلام منطقه وسيعي به وسعت 700 كيلومتر مربع از خاك دشمن را در دره شيلر تصرف كرده و شهر پنجوين و چندين روستاي عراقي را تحت كنترل خود قرار دهند.

21/11/62 عمليات تحريرالقدس در منطقه دربنديخان

29/11/62 عمليات والفجر (5) در مطنقه چنگوله توسط سپاه

2/12/62 عمليات والفجر (6) در منطقه چيلات توسط سپاه

3/12/62 عمليات خيبر در جبهه جنوب، محور هوالهويزه ـ شمال بصره

اين عمليات توسط 9 لشكر و 6 تيپ پياده، 2 لشگر و 3 تيپ زرهي، 7 گردان توپخانه و مجموعاً 220 گردان عمل كننده سپاه و ارتش انجام شد. در نتيجه عمليات خيبر منطقه اي به وسعت 2180 كيلومترمربع از جمله جزاير مجنون به تصرف رزمندگان اسلام درآمد.

25/7/63 عمليات عاشورا در منطقه ميمك توسط سپاه

19/12/63 عمليات بدر در منطقه عملياتي جنوب و در محور هورالهويزه توسط سپاه و ارتش

در اين عمليات كه به لحاظ تاكتيكي تكميل كننده ابتكار عمليات خيبر بود، نيروهاي خودي توانستند مواضع خود را در منطقه عمومي هور، تحكيم و تثبيت نمايند و ضمن وارد آوردن تلفات سنگين به نيروهاي عراقي، تعداد 3200 نفر از آنان را به اسارت خود درآورند.

رژيم عراق با توجه به عدم توانائي ارتش در به عقب راندن رزمندگان اسلام، دستور استفاده از سلاح هاي شيميايي را صادر كرد و ضمن انجام اين عمل، مناطق مسكوني كشور ايران را مورد حمله هواپيما ها و موشك هاي دوربرد قرار داد.

 

سال 65 ـ 1364

ركودي كه از تير ماه سال 61 به دنبال عمليات رمضان بر جبهه سايه افكنده بود تا اواخر سال 64 نيز ادامه يافت. در اين سال سلسله عمليات هايي با نام  قدس، ظفر و عاشورا انجام گرفت. هم چنين كار بر روي منطقه فاو نيز در جريان بود.

اواخر سال 64 در ميان ناباوري محافل خارجي و كشورهاي عربي، خصوصاً شيخ نشين كويت، عمليات بزرگ والفجر هشت (فتح فاو) در اوج غافلگيري ارتش عراق انجام شد. از جمله عوامل مؤثر در غافلگيري عراق، شدت فعاليت جبهه خودي در هورالهويزه بود كه با توجه به اينكه طي سال هاي 62 و 63 محوراصلي عمليات نيروهاي خودي همين منطقه بود، ذهنيت دشمن را شديداً متوجه خود نمود.

شهر فاو در روز سوم عمليات تصرف شد و تثبيت مواضع، بيش از 70 روز به طول انجاميد.

فتح فاو پيامدهاي بسياري در بر داشت. اصلي ترين نتيجه آن بر هم خوردن توازن در صحنه نظامي سياسي جنگ بود كه تشديد جنگ شهرها را در پي داشت.

در سال 65 فرماندهان نظامي درصدد برآمدند كه با دستيابي به يك پيروزي ديگر مانند فاو جنگ را به نقطه روشني برسانند. از اين رو عمليات كربلاي (4) در شلمچه طراحي شد. آمريكا كه پس از فاو به اين نتيجه رسيده بود كه در صورت تكرار پيروزي هاي ايران منافع او به خطر خواهد افتاد، كمك هاي اطلاعاتي خود را به عراق شديداً افزايش داد به گونه اي كه هنگام آغاز عمليات كربلاي 4، عراق كاملاً از عمليات مطلع بود و به همين خاطر پس از شب اول عمليات، فرماندهان سپاه ادامه عمليات را مصلحت ندانسته و آن را متوقف كردند.

15 روز پس از عمليات كربلاي (4) طي يك ابتكار عمل بديع، سپاه عمليات كربلاي (5) را طرح ريزي كرد و در حالي كه عراق خود را براي حمله به فاو آماده مي كرد و عمليات سالانه ايران را نيز تمام شده تلقي مي نمود، يك بار ديگر غافلگير شد اما اين بار از لحاظ زمان (نه مكان).

عمليات كربلاي (5) بسيار سخت بود؛ بر خلاف والفجر هشت كه عراق زمين را واگذار كرد تا زمان را به دست آورد، تلاش عراق مصروف آن بود كه زمين را حفظ كند. به هر تقدير، عمليات كربلاي پنج نيز مانند والفجر هشت داراي پيامدهاي زيادي بود، به گونه اي كه سال بعد، سال رقم خوردن سرنوشت جنگ قلمداد شد.

 

عمليات ها:

17/3/64 عمليات ظفر (1) در جزيره مينو توسط ارتش

23/3/64 عمليات انصارالله در كردستان توسط سپاه

24/3/64 عمليات قدس (1) در هورالهويزه توسط سپاه

5/4/64 عمليات ظفر (2) در پنجوين توسط ارتش

7/4/64 عمليات ظفر (3) در غرب ، توسط ارتش

10/4/64 عمليات ظفر (4) در فكه توسط ارتش

20/4/64 عمليات قدس (3) در منطقه دهلران توسط سپاه

23/4/64 عمليات قادر در جبهه شمالي و در محور سيدكان توسط ارتش

2/5/64 عمليات قدس (4) در هورالهويزه توسط سپاه

15/5/64 عمليات قدس (5) در هورالهويزه توسط سپاه

23/5/64 عمليات عاشوراي (1) در تكاب كردستان توسط سپاه

24/5/64 عمليات عاشوراي (2) درمنطقه چنگوله توسط سپاه

25/5/64 عمليات عاشوراي (3) در منطقه فكه توسط سپاه

1/8/64 عمليات عاشوراي (4) در منطقه هورالهويزه توسط سپاه

 

20/11/64 عمليات والفجر (8) :

در جبهه جنوب و منطقه عمومي فاو، به طور مستقل توسط سپاه پاسداران طراحي و انجام شد كه در آن 12 لشكر و 9 تيپ پياده به همراه 15 گردان توپخانه در مقابل 8 لشكر و 34 تيپ پياده، 2 لشكر و 10 تيپ زرهي و مكانيزه دشمن عمل كردند.

در اين عمليات 2135 نفر از نيروهاي دشمن اسير و قريب 50 هزار  نفر از آنان كشته و يا زخمي شدند و 200 دستگاه تانك و نفربر، 60 فروند هواپيما، 10 فروند هليكوپتر، 500 دستگاه خودرو و 150 قبضه انواع توپ ارتش عراق منهدم شد .

در عمليات والفجر 8، 800 كيلومتر مربع از خاك عراق از جمله شهر و تأسيات نفتي فاو و درياچه نمك به تصرف نيروهاي اسلام درآمد.

اين عمليات نقش تعيين كننده اي در روند جنگ به نفع ايران در بعد نظامي و سياسي داشت.

 

مشخصات برجسته عمليات والفجر (8) :

- عبور نيروهاي خودي از اروندرود

-كاربرد وسيع غواصي در عمليات رزمي

- غافلگيري مطلق دشمن

- نقش بارز دفاع ضدهوايي

- انتخاب منطقه از لحاظ جغرافيايي كه جناحين جبهه خودي را (به جز جناح شمالي) آب در بر مي گرفت و از تعرض دشمن مصون بود

- به كارگيري وسيع عوامل شيميايي از سوي عراق

- انهدام وسيع واحدهاي ارتش عراق

- انتقال دستگاه هاي سنگين مهندسي، زرهي و توپخانه به آن سوي رودخانه

 

5/12/64 عمليات والفجر (9) در منطقه پنجوين توسط ارتش و سپاه

15/12/64 آغاز استراتژي دفاع متحرك:

ارتش عراق براي جبران شكست هاي خود و تقويت روحيه از دست رفته فرماندهان و سربازان ، حركت جديدي را آغاز كرد كه بعدها استراتژي دفاع متحرك ناميده شد.

در اين طرح ارتش عراق با حمله به مناطقي كه به لحاظ پدافندي دچار ضعف هايي بودند درصدد برآمد تا حداقل براي مدت كوتاهي ابتكار عمل را بدست گرفته و فرصت كافي براي بازسازي يگانهاي خود كه در عمليات والفجر (8) آسيب فراوان ديده بودند، به دست آورد. اين استراتژي البته با هجوم نيروهاي خودي در عمليات كربلاي (1) عملاً شكست خورد، اما به نظر مي رسد شكل كامل تر اين حركت در پايان جنگ از سوي ارتش عراق به اجرا درآمد.

15/12/64 حمله دشمن با يك تيپ و 4 گردان كماندويي به محور چوراتا در جبهه شمالي و باز پس گرفتن منطقه عملياتي والفجر (9)

29/12/64 آفند دشمن به استعداد يك تيپ پياده به محور پنجوين (جبهه شمالي) ـ منطقه عمليات والفجر 9 ـ كه به تصرف ارتفاعات محور پنجوين از جمله شيخ گزنشين، ميشلان و شيخ لطيف انجاميد.

15/1/65 حمله عراق با 3 تيپ پياده و يك گردان زرهي در محور دربنديخان ـ جبهه شمالي و تصرف ارتفاعات شاخ شميران و شاخر سورمر

18/1/65 آفند دشمن در محور پيچ انگيزه ـ شرهاني (جبهه جنوب) و تصرف تپه 175 شرهاني.

22/1/65 حمله عراق در محور سومار (جبهه مياني) و 4 تيپ پياده و 3 گردان مستقل به همراه 2 گردان تانك به ارتفاعات سومار و بازپس گيري ارتفاعات اسماعيل خان

4/2/65 آفند دشمن در محور سيدكان به استعداد 1 تيپ و تعدادي از يگانهاي جاش كه منجر به تصرف ارتفاعات سرسول، گرشوال و لولال با مجموع وسعت 250 كيلومتر مربع شد.

6/2/65 حمله عراق در محور جزيره مجنون با 1 لشكر و پيشروي 200 متر در مواضع رزمندگان اسلام در طول 4 روز

8/2/65 عمليات تكميلي والفجر (8) توسط سپاه در كارخانه نمك (فاو)

10/2/65 آفند دشمن در محور فكه (جبهه جنوب) با استعداد يك لشكر زرهي، 10 تيپ پياده و در جبهه اي به عرض 20 تا 25 كيلومتر كه به نفوذ 7 كيلومتر در عمق مواضع نيروهاي خودي انجاميد. در اين عمليات عراق 100 دستگاه تانك و 76 دستگاه نفربر و 12 خودرو از دست داد.

19/2/65 حمله عراق با 2 لشكر و 11 تيپ پياده مكانيزه و زرهي در محور پيچ انگيزه (جبهه جنوب) كه در نتيجه آن 36 كيلومتر مربع از منطقه به تصرف ارتش عراق درآمد.

24/2/65 حمله دشمن با استعداد 7 تيپ و 12 گردان مستقل كماندويي در محور حاج عمران (جبهه شمالي) و تصرف ارتفاعات مهم 2519 و 2435 در طي 10 روز. در اين عمليات 3000 عراقي كشته و 200 نفر به اسارت درآمدند و 17 هليكوپتر دشمن منهدم شد.

26/2/65 حمله عراق با 7 تيپ پياده، دو تيپ زرهي و مكانيزه و يك گردان كماندويي در محور مهران (جبهه مياني) كه به تصرف شهر مهران انجاميد.

9/4/65 عمليات كربلاي (1) و آزادسازي شهر مهران توسط واحدهاي رزمي سپاه پاسداران كه عملاً موجب شكست استراتژي دفاع متحرك عراق شد.

در اين عمليات يگان هاي خودي موفق شدند در مدت كوتاهي كسب آمادگي كرده و با حمله به نيروهاي عراقي آنان را مجبور به فرار كنند. با آزادسازي مجدد شهر مهران ابتكار عمل مجدداً به جبهه خودي بازگشته و تلاش ها براي انجام يك عمليات گسترده آغاز شد.

9/4/65 عمليات كربلاي (2) در منطقه حاج عمران توسط سپاه

10/6/65 عمليات كربلاي (3) بر روي اسكله الاميه واقع در شمال خليج فارس توسط سپاه

20/6/65 عمليات انصار در منطقه هورالعظيم توسط سپاه

12/7/65 عمليات ظفر در غرب كشور توسط ارتش

19/ /65 عمليات فتح (1) در كركوك توسط سپاه

4/8/65 عمليات فتح (2) در سد دوكان توسط سپاه

29/8/65 عمليات فتح (3) در منطقه زاخو ـ دهوك توسط سپاه

3/10/65 عمليات كربلاي (4) در منطقه ابوالخصيب توسط سپاه

19/10/65 عمليات كربلاي (5) در جبهه جنوب و در محور شلمچه ـ شرق بصره

اين عمليات توسط 16 لشكر و 8 تيپ مستقل سپاه پاسداران انقلاب اسلامي انجام شد كه در نتيجه آن 2650 نفر از نيروهاي دشمن اسير و 100 هزار  نفر از آنان كشته و يا زخمي شدند.

در اين عمليات 870 دستگاه تانك و نفربر، 80 فروند هواپيما، 180 قبضه توپ صحرايي، 1000 دستگاه خودرو، 120 قبضه توپ ضدهوايي عراق منهدم و 230 دستگاه تانك و نفربر، 20 قبضه توپ صحرايي، 200 دستگاه خودرو، 100 دستگاه وسايل مهندسي و 100 قبضه توپ ضدهوايي به غنيمت رزمندگان اسلام درآمد.

در عمليات كربلاي 5، 150 كيلومتر مربع از خاك دشمن به تصرف رزمندگان اسلام درآمد و نيروهاي خودي در پاسگاه هاي بوبيلن، شلمچه، كوت سواري، خيّن و جزاير بوارين و اُم الطويل، كانال پروش ماهي و چندين روستاي عراقي در 10 كيلومتري بصره استقرار يافتند .

سپاه با درك تحليل عراق از شرايط حاضر مبني بر اينكه عمليات سالانه ايران انجام شده و ديگر عملياتي انجام نخواهد شد، ضمن پذيرش خطر بزرگ عدم موفقيت، توانست شرايط سياسي ـ نظامي را بار ديگر به نفع انقلاب تغيير دهد. با شكست سنگين عراق در اين عمليات، تهاجم به فاو كه در دستور كار ارتش اين كشور قرار داشته به مدت دو سال تعويق افتاد.

23/10/65 عمليات كربلاي (6) در منطقه سومار توسط ارتش

28/10/65 عمليات نصر در محور دهوك ـ دولان توسط سپاه

22/11/65 عمليات فتح (4) (مرحله اول) در منطقه ديانا توسط سپاه

4/12/65 عمليات فتح (4) (مرحله دوم) در منطقه ديانا توسط سپاه

12/12/65 عمليات كربلاي (7) در ارتفاع حاج عمران توسط ارتش

 

سال 67 ـ 1366

پس از توقف عمليات كربلاي پنج، به دليل شدت حضور دشمن و حساسيت فوق العاده نسبت به محورهاي جبهه جنوب، به نظر مي رسيد براي ادامه جنگ بايد تدابير تازه اي اتخاذ شود. زيرا دشمن از لحاظ تسليحات و تجهيزات نظامي از برتري چشمگيري برخوردار بود و با توجه به تقويت خطوط دفاعي و ايجاد موانع بسيار، انجام عمليات در جبهه جنوب دشوار مي نمود.

در حالي كه انجام عمليات در جبهه جنوب دشوار و عمليات كربلاي هشت آماده انجام بود ، جبهه شمال غرب (شمال سليمانيه) نيز براي عمليات در تابستان انتخاب شد.

اين تدبير در راستاي فعال شدن قرارگاه رمضان از سال 65 در شمال عراق و امكان به كارگيري كردهاي معارض عراقي اتخاذ شد.

عمليات كربلاي (8) و كربلاي (10) در جنوب و شمال سليمانيه صورت گرفت و همانگونه كه پيش بيني مي شد دشمن درجنوب (شلمچه) مقاومت بسيار سختي كرد و با آتش توپخانه و تانك و بمباران وسيع، مانع پيشروي يگان هاي ايران شد، در حاليكه عمليات كربلاي 10 نسبتاً موفق بود و زمينه اقدامات بعدي را در اين جبهه مهيا ساخت. اوضاع جنوب، فرماندهان سپاه را بر آن داشت كه به جبهه شمال توجه جدي تري مبذول دارند و در همين راستا طي عمليات نصر (4) ، شهر ماووت تصرف شد و در نهايت، عمليات نظامي جمهوري اسلامي تقريباً روي نوار پيروزي قرار داشت.

در حقيقت ركودي از نيمه سال 61 تقريباً براي مدت 4 سال بر جبهه حاكم بود، در اواخر سال 64 جاي خود را به پيروزي هاي پياپي داد و عراق در يك موضع كاملاً انفعالي مترصد فرصت براي تغيير شرايط بود. از سوي ديگر عراق جنگ نفتكش ها را در خليج فارس دامن زد و سپاه دور جديدي از عمليات مقابله به مثل را به عنوان يك اولويت نظامي عهده دار شد و طي مدت كوتاهي تعداد زيادي از نفتكش هاي كشورهاي عربي (خصوصاً عربستان و كويت) و يا كشتي هايي را كه عازم اين كشورها بودند هدف قرار داد و به اين ترتيب جنگ نفتكشها اوج گرفت.

در اين شرايط، آمريكا و شوروي نيز به بهانه اسكورت نفتكش هاي كويتي وارد خليج فارس شدند و جنگ جنبه
بين المللي و منطقه اي به خود گرفت. در اين مقطع جبهه هاي زميني تقريباً راكد و صحنه جنگ به دريا منتقل شد. اوج جنگ دريا برخورد كشتي كويتي بريجتون بود كه تحت اسكورت ناوهاي آمريكايي قرار داشت. از اين پس درگيري ايران و آمريكا در خليج فارس ابعاد ديگر جنگ را تحت الشعاع قرار داد. شليك موشك هاي كرم ابريشم به كشتي آمريكايي، بندرالاحمدي و حمله آمريكا به قايق هاي تندرو و سكوهاي نفتي ايران، از جمله حوادث اين مقطع به شمار مي روند.

از آبان ماه 66 جبهه زميني به دنبال كاهش درگيريهاي خليج فارس، دوباره فعال شد. اين بار بر خلاف گذشته، عمليات بزرگ سالانه كه همه ساله در اواخر سال در جبهه جنوب صورت مي گرفت، در شمال غرب اجرا شد و طي عمليات بيت المقدس (2) و والفجر (10) مواضع و شهرهاي بسياري از جمله حلبچه عراق تصرف گرديد. ليكن براي مقابله با پيشروي هاي رزمندگان اسلام در شمال غرب، تحرك چنداني از عراق مشاهده نشد بلكه با استفاده از عدم حضور نيروهاي اسلام در جنوب، همزمان با حملات آمريكا به سكوهاي نفتي، به سمت فاو به راه افتاد و با تصرف آن موازنه جنگ را بر هم زد و طي تحركات بعدي توانست مواضع از دست داده را پس بگيرد و سرانجام، پذيرش قطعنامه 598 از سوي جمهوري اسلامي ايران در تاريخ 26/4/67  نقطه پايان جنگ 8 ساله بود.

عراق با مشاهده ضعف و ركود در جبهه خودي، همانند مقطع آغازين جنگ تحميلي، مجدداً در جنوب دست به حمله زد. كه مردم با حضور گسترده در جبهه ها، ضمن دفع تجاوز دشمن، تلاش منافقين (عمليات مرصاد) در محور غرب را نيز كه به قصد رسيدن به تهران صورت گرفت، در هم شكستند و پس از آتش بس رسمي بين دو كشور برقرار شد.

 

عمليات ها :

18/1/66 عمليات كربلاي (8) در منطقه شلمچه توسط سپاه

20/1/66 عمليات كربلاي (9) در منطقه قصرشيرين توسط ارتش

25/1/66 عمليات كربلاي (10) در جبهه شمالي ـ منطقه عمومي ماووت توسط نيروهاي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كه در آن 9 لشكر و 6 تيپ پياده و 7 گردان توپخانه خودي در مقابل 11 تيپ و 8 گردان پياده دشمن وارد عمل شدند و در نتيجه اين عمليات 2500 تا 3000 نفر از نيروهاي دشمن كشته و يا زخمي و 210 نفر از آنان به اسارت درآمدند. در اين عمليات نيروهاي اسلام 250 كيلومترمربع از خاك دشمن را آزاد كردند و ارتفاعات گلو ـ سرگلو، باسومه، گُلان ـ قِشِن و كوه نم نم را به تصرف درآورند.

25/1/66 عمليات فتح (5) در شمال سليمانيه توسط سپاه

25/1/66 عمليات نصر (1) در هزار قله توسط سپاه

13/3/66 عمليات نصر (2) در ميمك توسط ارتش

27/3/66 عمليات نصر (3)توسط ارتش

27/3/66 عمليات فتح (6) در شمال اردبيل توسط سپاه

31/3/66 عمليات نصر (4) توسط سپاه

3/4/66 علميات نصر (5) در منطقه سردشت توسط سپاه

5/4/66 عمليات فتح (7) در منطقه حلبچه توسط سپاه

28/4/66 عمليات فتح (8) در شمال موصل توسط سپاه

1/5/66 عمليات ايذايي سپاه در ايراوان

1/5/66 عمليات ايذايي سپاه در چوارتا

5/5/66 عمليات ايذايي سپاه در سليمانيه

6/5/66 عمليات ايذايي سپاه در گلي كدور

10/5/66 عمليات ايذايي سپاه در مرگه سور

10/5/66 عمليات ايذايي سپاه در پايگاه ترابه

12/5/66 عمليات نصر (6) توسط ارتش

12/5/66 عمليات فتح (9) در منطقه خرمال توسط سپاه

13/5/66 عمليات ايذايي در خرمال توسط سپاه

13/5/66 عمليات نصر (7) در محور دوپازا ـ بُلفت توسط سپاه

30/5/66 عمليات ايذايي سپاه در منطقه خرمال

31/5/66 عمليات ايذايي سپاه در منطقه اربيل

31/5/66 عمليات ايذايي سپاه در محور اربيل ـ كركوك

31/5/66 عمليات ايذايي سپاه در محور سليمانيه

31/5/66 عمليات ايذايي سپاه در محور سليمانيه

5/6/66 عمليات ايذايي سپاه در محور سليمانيه

9/6/66 عمليات ايذايي سپاه در محور اربيل

12/6/66 عمليات ايذايي سپاه در اربيل

13/6/66 عمليات فتح (10) در شمال اربيل توسط سپاه

15/6/66 عمليات ايذايي سپاه در سليمانيه

23/6/66 عمليات ايذايي سپاه در شهر سيدصادق عراق

24/6/66 عمليات ظفر توسط سپاه

27/6/66 عمليات ظفر (1) در استان دهوك عراق توسط سپاه

8/7/66 عمليات ايذايي سپاه در استان سليمانيه

11/7/66 عمليات ايذايي سپاه در كركوك

22/7/66 عمليات ظفر (2) در كفري توسط سپاه

4/8/66 عمليات ايذايي سپاه در دوكان

8/8/66 عمليات ايذايي سپاه در دوكان

11/8/66 عمليات ايذايي سپاه در دربنديخان

25/8/66 عمليات ظفر (3) در منطقه دربنديخان توسط سپاه

28/8/66 عمليات ظفر (4) در دهوك توسط سپاه

29/8/66 عمليات نصر (8) در ماووت توسط سپاه (روي ارتفاع گرده رش)

1/9/66 عمليات نصر (9) توسط سپاه

18/10/66 عمليات ايذايي سپاه بر روي البكر و الاميه واقع در شمال خليج فارس

22/10/66 عمليات ظفر (5) در عماريه توسط سپاه

25/10/66 عمليات بيت المقدس (2) در ماووت توسط سپاه

4/12/66 عمليات ظفر (6) در سنگاو توسط سپاه

22/12/66 عمليات ظفر (7) در حلبچه توسط سپاه

23/12/66 عمليات والفجر (10) در جبهه شمال و محور حلبچه

اين عمليات توسط 11 لشكر و 12 تيپ پياده و 17 گردان توپخانه دشمن انجام شد كه در نتيجه آن، نيروهاي خودي با كشته و زخمي كردن 3 هزار نفر و اسارت 5440 نفر از نيروهاي عراقي ، بخش وسيعي از استان سليمانيه عراق شامل شهرهاي حلبچه، دوجيله و خورمال را به تصرف درآوردند كه وسعت آن حدود 1200 كيلومترمربع مي شد.

23/12/66 عمليات بيت المقدس (3) در منطقه ماووت توسط سپاه

5/1/67 عمليات بيت المقدس (4) در منطقه دربنديخان توسط سپاه

22/1/67 عمليات بيت المقدس (5)

28/1/67 تهاجم عراق با به كارگيري وسيع سلاح هاي شيميايي و با استعداد 48 تيپ پياده و 11 تيپ زرهي و مكانيزه در مقابل 4 تا 5 لشكر و بازپس گيري فاو

26/2/67 عمليات بيت المقدس (6) در منطقه ماووت

4/3/67 تك گسترده و سنگين عراق به منطقه شلمچه و تصرف منطقه عملياتي كربلاي 5

22/3/67 عمليات بيت المقدس (7) در منطقه عمومي شلمچه توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامي

24/3/67 تك عراق به محور ماووت و تصرف بخشي از منطقه ماووت طي 8 روز

29/3/67 تهاجم ارتش عراق با استعداد 1 لشكر به مهران و تصرف آن و استقرار در ارتفاعات مهم قلعه آويزان ـ و واگذاري شهر مهران به منافقين

4/4/67 حركت گسترده عراق در جبهه جنوب و بازپس گيري جزاير مجنون، منطقه وسيع شمال كوشك و طلايه و جفير.

در اين عمليات عراق از 8 تيپ مستقل پياده، 3 تيپ نيروي مخصوص، 5 تيپ زرهي و 2 تيپ مكانيزه و چند يگان در قالب 3 لشكر استفاده كرد.

7/6/67 تهاجم عراق در محور شاخ شميران

21/4/67 حمله عراق با استعداد 11 لشكر در جبهه هاي جنوب و تصرف غرب شوش و دزفول تا دهلران

27/4/67 پذيرش قطعنامه 598 شوراي امنيت سازمان ملل از سوي جمهوري اسلامي ايران

31/4/67 حركت و تهاجم گسترده عراق با 13 لشكر در منطقه شمال خرمشهر و جنوب اهواز

در اين حمله نيروهاي عراقي خود را به جاده اهواز ـ خرمشهر رساندند و تلاش گسترده اي را طي سه روز جهت تصرف خرمشهر انجام دادند كه به دليل مقاومت رزمندگان اسلام ناموفق ماندند.

3/5/67 حمله منافقين با حمايت ارتش عراق به غرب اسلام آباد و انجام عمليات مرصاد توسط رزمندگان اسلام و شكست سنگين منافقين در اين عمليات

10/5/67 عقب نشيني عراق به پشت مرزهاي بين المللي در جنوب

29/5/67 اعلام رسمي آتش بس توسط دبير كل سازمان ملل

 

8 سال دفاع مقدس سرانجام با برتري جمهوري اسلامي ايران و با تقديم هزاران شهيد و جانباز و ايثار و از خود گذشتگي خانواده هاي معظم آنان و با شكست مفتضحانه عراق كه حمايت تمام دنيا را با خود به همراه داشت پايان يافت. آري جنگ سخت پايان يافت و جنگ نرم آغاز شد.

در جنگ نرم ، هدف دشمن ، تصرف مناطق جغرافيايي و قتل و كشتار نيست ، بلكه ايجاد تغيير در زيرساخت هاي فرهنگي ، فكري و تغيير در هويت ، باور و اعتقادات مردم و اثرگذاري بر افكار عمومي است كه اين تغييرات بسيارآرام، تدريجي و بنيادين آنهم با بهره گيري از تكنولوژي روز ، رسانه و مطبوعات ، هنر ، اينترنت ، ماهواره و تلفن همراه صورت مي گيرد.

حال آنچه مهم است ‌حفظ دستاوردهاي روزهاي مقاومت و حماسه ، ياد آوري خاطرات پر افتخار آن روزها و دفاع در جبهه اي ديگر و البته سخت تر و پيچيده تر . كه به حول و قوه الهي ، توجه و عنايت حضرت صاحب الزمان (عج)، ‌پشتيباني قاطع و تبعيت محض از ولي فقيه زمان حضرت آيت الله خامنه اي (مدظله العالي ) با دفاعي نرم در برابر جنگ نرم دشمنان اسلام پيروز و سربلند خواهيم بود. انشاالله

 

منابع:

-         سايت جامع دفاع مقدس

-         مركز تحقيقات و اسناد سپاه پاسداران انقلاب اسلامي

 

جلال عباسي؛ فرمانده پايگاه بسيج شهيد معيني

اداره كل تبليغات اسلامي تهران

 

سه‌شنبه 4 مهر 1391 - 11:18


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری