سه‌شنبه 2 آبان 1396 - 5:41
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

محمدرضا صادقي

 

بازشناسي آثار ده معمار شعر انقلاب

 

نگاهي به کتاب«ده شاعر انقلاب»تأليف محمد کاظم کاظمي

 

کتاب«ده شاعر انقلاب»شامل نگاه نقادانه محمد کاظم کاظمي، شاعر و منتقد ادبي معاصر به آثار ده شاعر برجسته در حوزه شعر انقلاب اسلامي ايران است که در آن، آثار شاعران توانمند معاصر؛ قيصر امين‌پور، مهرداد اوستا، حسن حسيني، حميد سبزواري، طاهره صفارزاده، احمد عزيزي، نصرالله مرداني، علي معلم، علي موسوي گرمارودي و سلمان هراتي نقد و بررسي شده است.

محمد کاظم کاظمي به عنوان يک شاعر و محقق افغان مقيم ايران در ابتداي کتاب درباره هدف نگاشتن کتاب نوشته است، کتاب حاضر با هدف ترسيم سيمايي از شعر انقلاب اسلامي ايران و بدايع صوري و معنوي آن، در پرتو نقد آثار چند تن از شاعران عصر انقلاب فراهم آمده است. با اين نقدها در پي آن بوده‌ام که ضمن ارزيابي آثار اين شاعران، گزارشي هم از روند تکوين و بالندگي اين جريان فراهم کنم. کانون توجه در اين نقدها، جريان شعر انقلاب دهه‌هاي پنجاه و شصت و شاعران سرشناس آن بوده است. البته کوشيده‌ام که سير کار هر شاعر را تا سال هاي اخير و يا واپسين سال‌هاي حيات او پي گيرم.

او در اين کتاب تحقيقي سعي کرده شعر انقلاب را مورد نقد و ارزيابي قرار دهد که تمرکز بيشتر بر دهه 60 و 70 است و شاعراني انتخاب شده اند که در دهه هاي ابتدايي انقلاب ظهور و بروز داشته اند و در حال حاضر سبک شعري آنها به ثبات رسيده است. در اين نقدها سعي شده است به ويژگي‌ها و مشخصات متمايز شاعري هر کدام از اين شاعران اشاره شود و از سويي نيز کارنامه‌ شاعري هر کدام از اين شاعران انقلاب اسلامي به تفکيک، مورد بررسي قرار گيرد.

در روش کار کاظمي، از ارائه‌ نمونه‌ آثار شاعران پرهيز شده که به نظر مي رسد براي پرهيز از حجيم شدن کتاب، وي چنين عمل کرده است. البته اين روش ارائه‌ نمونه‌ شعر و اصطلاحا نقد آن به رفتاري کشکولي در تأليف کتاب تبديل شده است، چون در تأليف برخي از اين آثار از هيچ روش‌ شناسي استفاده نمي‌شود. در کتاب ده شاعر انقلاب، سروده‌ها‌ي شاعران به ضرورت بازخواني انتقادي آن‌ها ارائه شده‌اند و از رهگذر اين روش، مخاطب همچنين مي‌تواند با نمونه‌ شعر جمعي از شاعران انقلاب اسلامي آشنا شود.

در يک نگاه کلي به کتاب ده شاعر انقلاب و از منظر محمد کاظم کاظمي، در شعرحميد سبزواري كه پيشكسوت شعر انقلاب است، تعهد محتوايي نسبت به جريان انقلاب وجود دارد. در اشعار استاد اوستا نمودار تسلط بسيار بر قالب ها و اسلوب هاي كهن است.
همچنين در آثار طاهره صفارزاده، پيشگامي ايشان در شعرنو انقلاب و حتي قبل از انقلاب مشهود است. در كارهاي موسوي گرمارودي، پيشگامي در نوعي از شعر نو آييني بيشتر نمود دارد. مثل شعر«خط خون» درباره شعر، استاد علي معلم نكته اي كه از همه برجسته تر است، احياي قالب مثنوي با ايجاد تلفيقي از نوگرايي و باستان گرايي در قالب مثنوي است. يعني از جهت زباني، شعر او بازگشت به زبان قديم دارد اما از لحاظ حس و مضامين مباحث امروزين را در خود جاي داده است.

اما در اشعارش قيصر امين پور تعادل و جامعيت ديده مي شود. در كارهاي نصرالله مرداني، پيشگامي در نوگرايي قالب كلاسيك شعر انقلاب، در شعر مرحوم سيدحسن حسيني تحول در شعر نو آييني مثل شعرهاي كتاب «گنجشك و جبرئيل». در شعر احمد عزيزي هم خلاقيت بسيار. همچنين در آثار سلمان هراتي آنچه بسيار برجسته نمود دارد انقلابي بودن تمام عيار است.

به بيان ديگر، کاظمي در کتاب خود، حميد سبزواري را از وارثان سنت قصيده سرايي قديم و در نقطه مقابل شاعري تصويرپرداز چون نصرالله مرداني مي داند و شعر مهرداد اوستا را نه براي عموم بلكه براي ادبا مي داند، ادبايي كه فخامت و جزالت قصيده را خوش مي دارند؛ وجه امتياز شعر طاهره صفارزاده را اشارات و تلميحات قرآني؛ موسوي گرمارودي را شاعري جامع الاطراف، نوگرا و كهن سرا. همچنين نصرالله مرداني را آشكارا شاعر تخيل؛ علي معلم دامغاني را از معماران فكري شعر انقلاب، سيدحسن حسيني را شاعري خلاق و نكته ياب با توانايي ويژه در يافتن ارتباط هاي كشف نشده ميان اشياء و پديده هاي پيرامون مي داند. و قيصر را در بي سبكي معرفي مي كند و احمد عزيزي را «آتشفشان خلاقيت»؛ كه گاه خاكستر و گاه سنگ هاي كشف نشده از دل شعر بيرون مي دهد. سلمان هراتي را شاعري نوپرداز كه قالب هاي كهن را به تفنن مي آزمايد.

کاظمي در اين کتاب تنها به نقد شاعران اکتفا نکرده است و در کنار آن با يادآوري بعضي نکات ديدگاه‌هاي خودش را در مورد گونه‌هاي مختلف شعر بيان کرده است، وي درباره شعر آئيني بر اين باور است که شاعران آئيني نبايد به تجليل‌هاي ديني ناکارآمد روي بياورند و تصويري دست نيافتني از ممدوح براي مخاطب ترسيم کنند که مخاطب خودش را فرسنگ‌ها دور از ممدوح بداند، بلکه بايد اصل کار را در شعر آئيني به انتقال سيره امامان و تشويق براي عمل به اين سيره بنا کنند. اين مسئله را بارها در کتاب يادآوري مي‌کند که نشان از اهميت اين موضوع در نگاه مؤلف است. در حقيقت اين مساله به نوعي از نقاط ضعف جشنواره‌هاي موضوعي و شعر آئيني امروز هم محسوب مي‌شود.

در مجموع، نقدهاي محمد کاظم کاظمي در کتاب ده شاعر انقلاب، نوشته هاي بي طرفانه است و او مسائل و چيزهايي كه خارج از حوزه شعر است را دخالت نداده است. به طور مثال شخصيت شاعر، مقام و موقعيت اجتماعي و احساسات عاطفي او به يک شاعر چون علي معلم و قيصر، نسبت به شاعر ديگر تاثير نگذاشته است. اما اين نکته را هم بايد در نظر داشت که وي چون در شعر به شاعري چون علي معلم گرايش دارد و اين در نقد او هم به نوعي تاثيرگذار بوده است، به طوري كه شايد نقد آثار علي معلم را مفصل تر و با جديت بيشتري نوشته است. در مواردي هم که انس بيشتري به شعر يكي از شاعران داشته تمركز بيشتري بر شعرش كرده است.

کتاب«ده شاعر انقلاب» محصولي از دفتر آفرينش هاي ادبي حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي است که با شمارگان 2500 نسخه و در 360 صفحه از سوي انتشارات سوره مهر در تهران چاپ و منتشر شده است.

 

چهارشنبه 29 شهريور 1391 - 12:45


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری